جەتىسۋ جەرى اگرارلىق شارۋاشىلىقتىڭ دامۋىنا قولايلى ءوڭىر. ناقتى ساندارعا جۇگىنسەك، رەسپۋبليكادا وندىرىلەتىن مايبۇرشاقتىڭ 95 پايىزى، جۇگەرىنىڭ 70 پايىزى، قانت قىزىلشاسىنىڭ 75 پايىزى الماتى وبلىسىنا تيەسىلى. كەزىندە قازاقستان حالقىنىڭ 75 پايىزىن قانتپەن قامتىپ وتىرعان دا جەتى وزەننىڭ شارۋاسى بولاتىن. سوڭعى جىلدارى قانت قىزىلشاسىن ءوسىرۋ كەنجەلەپ، قانت ءوندىرىسى تۇرالاپ قالعان ەدى. الايدا بىلتىر ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازاربايەۆ الماتى وبلىسىنداعى ساپارى كەزىندە قانت ءوندىرىسىن قولعا الۋدى ءوڭىر باسشىسىنا تاپسىرعان بولاتىن. «بىتەر ءىستىڭ باسىنا، جاقسى كەلەر قاسىنا» دەمەكشى، پرەزيدەنت تاپسىرماسىن قالتقىسىز ورىنداۋعا كىرىسكەن الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ قانت ءوندىرىسىنىڭ تامىرىنا قايتا قان جۇگىرتتى. ونىڭ العاشقى ناتيجەسى دە بوي كورسەتە باستادى. قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭعى كۇندەرى «كوكسۋ قانت زاۋىتى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى العاشقى قانت قىزىلشاسىن قابىلدادى.

الماتى وبلىسىندا 2013 جىلى 2140 گەكتار، 2014 جىلى 1222 گەكتار جەرگە ءتاتتى ءتۇبىر ءدانى سەبىلگەن. ال بيىل الدەقايدا اۋقىمدى اۋماققا، ياعني 4000 گەكتار جەرگە قانت قىزىلشاسى ەگىلگەن بولاتىن. ونىڭ 860 گەكتارى – اقسۋ اۋدانىنا، 560-ى قاراتالعا، 730-ى سارقانعا، 830-ى كوكسۋ اۋدانىنا، 1000 گەكتارى ەسكەلدى اۋدانىنا تيەسىلى. قىزىلشانىڭ ءار گەكتارىنان 300-400 سەنتنەر ءونىم الۋ جوسپارلانعان. الايدا ءتاتتى ءتۇبىردى جيناۋ ناۋقانى باستالار-باستالماستان، ديقانشىلار رەكوردتىق كورسەتكىشتەرگە يە بولىپ وتىر. ياعني قانت قىزىلشاسىن ءوسىرۋشى كەيبىر شارۋاشىلىقتار ءار گەكتارىنان 700-750 سەنتنەردەن استام ءونىم الىپ، جوسپارلانعان مەجەدەن ەكى ەسە مول تۇسىمگە قول جەتكىزدى. ءتاتتى ءتۇبىردىڭ ءبىر داناسى 6،5-7 كەلى سالماق تارتادى. ءونىمنىڭ مول، ەگىننىڭ بىتىك شىعۋى الا جازداي تەرىن توگىپ، قىزۋ جۇمىس ىستەگەن ديقانشىلاردىڭ تاباندىلىعى مەن ەڭبەككە قۇشتارلىعى دەپ تۇسىندىك. «حيلنيچەنكو جانە ك» سەرىكتەستىگىنىڭ وسىمدىك شارۋاشىلىعى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆيكتور رومانەنكو وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە قاتىستى سەمينار-كەڭەستە ءوڭىر باسشىسىنا قانت ءوندىرىسىنىڭ بويىنا قان جۇگىردى«ءار گەكتاردان 500 سەنتنەردەن ءونىم الامىز» دەپ ءسوز بەرگەن. ولار ءوز سوزىندە تۇرىپ قانا قويعان جوق، سول مەجەدەن اسىپ ءتۇستى. «حيلنيچەنكو جانە ك» سەرىكتەستىگىنىڭ وزىندە-اق ءتاتتى ءتۇبىر وسىرۋگە 187 گەكتار القاپ قاراستىرىلعان. وزگە شارۋاشىلىقتاعىداي مۇندا دا جۇمىستىڭ 65 پايىزىن ارنايى تەحنيكا اتقارسا، قالعان جۇمىس كولەمى قول كۇشىمەن ىستەلەدى. جۇمىسقا 27 تەحنيكا جۇمىلدىرىلعان. تاۋلىگىنە 12 گەكتار القاپتىڭ ءونىمىن جيناۋ ارقىلى بارلىق القاپتاعى قانت قىزىلشاسىن ءۇش اپتانىڭ ىشىندە جيناپ ءبىتىرۋ جوسپارى بار. اتالمىش سەرىكتەستىكتىڭ بريگاديرى ءنۇسىپحان كەرىمبەكوۆ مۇنداي مول ءتۇسىم سوڭعى ون جىلدا بولماعانىن ايتادى. 
– ەلباسى قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق شارۋالارىنا جاقسى جاعداي جاسالۋدا. شارۋالار مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا، تۇقىم، تىڭايتقىشتار مەن جانار-جاعارماي تۇرىندەگى قوماقتى كومەك پەن قولداۋ تابۋدا. سول سەبەپتى ءونىمنىڭ وسى جىلى بىتىك شىققاندىعى ءبارىمىزدى قۋانتادى. الداعى ۋاقىتتا بۇرىن-سوڭدى بولماعان رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزەمىز، – دەدى ول.
سارقان اۋدانى «اق قۇدىق» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى سەرجان ەسىمجانوۆ بولسا بيىل ءار گەكتاردان 700-750 سەنتنەر ءونىم الۋعا بار كۇشىن سالىپ جاتىر. ايتۋىنشا، جيىن-تەرىن ناۋقانىنىڭ العاشقى ناتيجەلەرى دە رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتكەن. «بيىلعى جىلى ءتۇسىم مول. ماسەلەن، ءبىر قانت قىزىلشاسىنىڭ سالماعى 6،5-7 كگ. ءار گەكتاردان 700-750 سەنتنەردەن ءونىم الۋدى جوسپارلاعانبىز. ءبىز كوكسۋ قانت زاۋىتىنا قانت قىزىلشاسىنىڭ العاشقى پارتياسىن جىبەرىپ قويدىق»، – دەدى.
تيىسىنشە، بۇل شارۋانىڭ جۇلدىزىن جاعىپ، بابىن كەلتىرۋ قولداۋ مەن كومەككە تاۋەلدى ەدى. بۇل تۇرعىدان العاندا، وبلىس اكىمدىگى قاراپ قالعان جوق. قانت قىزىلشاسى القاپتارىنىڭ ءار گەكتارىنا 60،0 مىڭ تەڭگەدەن سۋبسيديا تولەنگەن. تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە عانا 2863،1 گەكتارعا 85،9 ميلليون تەڭگە قارجى سۋبسيديا رەتىندە شارۋاشىلىقتارعا بەرىلىپ قويعان. ارزانداتىلعان تىڭايتقىشتار، گەربيسيدتەرمەن قاتار سۋارمالى سۋدىڭ بەلگىلى ءبىر مولشەرىن دە ارزانداتۋعا قارجىلار قاراستىرىپتى. 
بيىلدىڭ وزىندە وبلىس بيۋدجەتىنەن 997 ميلليون تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ، ارنايى 6 سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىق (سدو) قۇرىلىپ، 1 سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىعى قايتا قۇرامداستىرىلعان. ولار جالپى سانى 163 دانا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىمەن جابدىقتالىپتى. سونىمەن قاتار «جەتىسۋ» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراسياسى ارقىلى شارۋاشىلىقتار 3565 سەبۋ بىرلىگى كولەمىندە جوعارعى ءونىمدى شەتەل سەلەكسياسى تۇقىمىمەن قامتىلعان. جالپى، سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىقتارى وڭىردەگى اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ باعىتىندا قولعا الىنعان يگى ىستەردىڭ ءبىرى. مۇنداي ورتالىقتار جيىن-تەرىن كەزىندە شارۋاشىلىقتارعا كومەككە كەلەدى. وسىعان دەيىن ولار مالدىڭ جەم-شوبىن جيناۋعا اتسالىسسا، ەندى قانت قىزىلشاسىن جيناۋ ناۋقانىنا جۇمىلا كىرىسكەن. 
اگروونەركاسىپتى دامىتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى دانيار مەدەۋبەكوۆ قانت قىزىلشاسىن ءوسىرۋدىڭ، ودان مولىراق ءونىم الۋدىڭ امال-تاسىلدەرى تۋرالى كەڭەس بەرىپ، ءارتۇرلى سەمينارلارعا قاتىسىپ، شارۋالارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، 2011 جىلدان باستاپ 550 بىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ساتىپ الىنعان. بيىل 3 ميلليارد 997 ميلليون تەڭگەگە 161 تەحنيكا الىندى. ولاردىڭ بارلىعى دالا توسىندە جۇمىس ىستەۋدە.
الماتى وبلىسىنا قاراستى كوكسۋ اۋدانىندا قانت زاۋىتىنىڭ قازىرگى تىرلىگى قاربالاس. ويتكەنى، كولىك تولى ءتاتتى ءتۇبىر تيەگەن شارۋالار بىرىنەن كەيىن ءبىرى كەلىپ، ءونىمىن وتكىزىپ، زاۋىت الاڭىنا قانت قىزىلشاسىن توگىپ كەتىپ جاتىر. كوكسۋ قانت زاۋىتى قابىلداۋ پۋنكتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قاليحان شاكىروۆ ءدال قازىرگى كەزدە 2500 توننا قانت قىزىلشاسىن قابىلدانعانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، اكەلىنگەن ءونىم ءبىرىنشى كوزبەن باعالانادى. ياعني ءتاتتى ءتۇبىردى ماماندار قاراپ، ونىڭ قانشالىقتى توپىراقتان تازا، قۇرت-قۇمىرسقادان ادا ەكەندىگىن كوزبەن كورىپ، قولىمەن ۇستاپ تەكسەرىپ بارىپ جىبەرەدى. ودان كەيىن ۇلكەن جۇك كولىگىنە تيەلگەن قىزىلشا تارازىعا بارادى، تارازى قالاعىن تەرەڭىرەك سالىپ، تيەلگەن جۇكتىڭ تۇتاستاي ءتاتتى ءتۇبىر ەكەنىن انىقتايدى. ماماننىڭ ايتۋىنشا، بەتىنە مولدىرەتىپ ءتاتتى ءتۇبىردى ءۇيىپ قويىپ، استىنا قۇم، تاس سالىپ تا قانت ءوندىرىسىنىڭ بويىنا قان جۇگىردىقويۋى مۇمكىن ەكەن. ال ەكىنشى تارازى سالماعىن ولشەيدى. سودان كەيىن عانا زاۋىتتىڭ الاڭىنا توگىلەدى، ول سول جەردەن سورتتالادى جانە وعان دەزينفەكسيا رەتىندە اك سەبىلەدى. مىنە، وسىنداي پروسەستەن وتكەن ءونىم بىرنەشە كۇننەن كەيىن وڭدەلۋگە دايىن بولىپ تۇرادى ەكەن. 
«كوكسۋ قانت زاۋىتى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى التىنبەك اباتوۆ زاۋىت 600 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعانىن ايتادى. ءوز زامانىندا رەسپۋبليكا حالقىنىڭ 75 پايىزىن قانتپەن قامتىعان الماتى وبلىسىندا قانت وندىرەتىن 5 زاۋىت جۇمىس ىستەگەن. قازىرگى كۇنى كوكسۋ قانت زاۋىتى ىسكە قوسىلىپ، ءتاتتى تۇبىردەن شەكەر الۋعا ساقاداي ساي تۇر. 
– زاۋىتتا جۇمىسشىلار ءۇش اۋىسىممەن جۇمىس ىستەيدى. جالپى سانى 600 جۇمىسشى بولاتىن بولسا، ونىڭ 60-65 پايىزى وسى سالانىڭ جىلىگىن شاعىپ، مايىن ىشكەن ماماندار، قالعانى كومەكشى قىزمەت اتقارۋشىلار. قانت قىزىلشاسى 10 مىڭ تونناعا جەتكەندە قانت ءوندىرۋدى باستايمىز. جالپى، زاۋىت كۇنىنە 1600 توننا قانت قىزىلشاسىن وندىرۋگە قاۋقارلى. بۇل قانت زاۋىتىنىڭ كۇش-قۋاتى 200-300 مىڭ تونناعا دەيىن ءونىم وندىرە الادى. زاۋىتتىڭ تەحنيكاسى ەسكى، ءبىراق ءقازىر ونىڭ بارلىعىن كەم-كەتىگىن تولىقتىرىپ، جوندەۋدەن وتكىزدىك، ءونىم وندىرۋگە ساقاداي ساي. ءتاتتى ءتۇبىردىڭ ورتاشا قانتتىلىعى 16،7-نى قۇرايدى. مەجەنى ورىندايمىز دەپ ويلايمىن.
قانت زاۋىتى ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا، ءبىزدىڭ ەلدە قانت وندىرىسىندە جۇمىس ىستەيتىن كاسىبي مامانداردى دايارلايتىن وقۋ ورنى جوق. بۇل دا ويلانتاتىن جاعداي.
الداعى بەس جىلدىڭ ىشىندە جەتىسۋ ءوڭىرى قانت ءوندىرىسى دامىعان، بۇرىنعى تاريحي قالپىنا قايتا ورالادى دەگەن ءۇمىت بار. كەلەر جىلى قانت قىزىلشاسى ەگىستىگى القابىنىڭ كولەمىن 6 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋ جوسپارلانعان. تاياۋداعى 4-5 جىلدا ونىڭ مولشەرىن 10-12 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن. بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا، قانت قىزىلشا القابى 2820 گەكتارعا ۇلعايدى. قانت زاۋىتىنا 120 مىڭ توننا ءتاتتى ءتۇبىر وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.

دەرەككوز: "جاس قازاق" گازەتى