بۇگىن - جۇبان اقىننىڭ تۋعانىنا 95 جىل

/uploads/thumbnail/20170708201438415_small.jpg

ورال. قازاقپارات - بۇگىن - قازاقتىڭ اقيىق اقىنى، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى، كسرو جانە قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلىقتارىنىڭ لاۋرەاتى جۇبان مولداعالييەۆتىڭ (1920-1988) تۋعان كۇنى. 
بيىل تۋعانىنا تۋرا 95 جىل تولىپ وتىرعان اقىن بۇرىنعى تايپاق (قازىرگى اقجايىق) اۋدانىنىڭ جىلاندى دەگەن جەرىندە ءومىر ەسىگىن اشقان. 1940 جىلى ورال اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىن بىتىرگەننەن كەيىن 1947 جىلعا دەيىن اسكەر قاتارىندا بولىپ، ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىستى. 

1948-1952 جىلدارى رەسپۋبليكالىق «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتىندە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى، جاۋاپتى حاتشى، باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى، 1955-1956 جىلدارى «قازاق ادەبيەتى» گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى، ال 1958-1963 جىلدارى «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن اتقاردى. 1953-1954 جانە 1963-1971 جىلدارى قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى، 1979-1983 جىلدارى ءبىرىنشى حاتشىسى بولدى. ول سونداي-اق كسرو جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ، كسرو مينيسترلەر كەڭەسى جانىنداعى ادەبيەت، كوركەمونەر جانە ارحيتەكتۋرا سالاسىنداعى لەنيندىك جانە مەملەكەتتىك سىيلىقتار جونىندەگى كوميتەتىنىڭ، «نوۆىي مير» جۋرنالى مەن «بيبليوتەكا پوەتا» باسىلىمى رەداكسيالىق القاسىنىڭ مۇشەسى قىزمەتىن اتقارىپ، كسرو جانە قازاقستان جوعارى كەڭەستەرىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. 

اتاقتى اقىننىڭ تىرناقالدى تۋىندىلارى ورال قالاسىندا جارىق كوردى. اتاپ ايتقاندا، «لەنين ءتىرى» اتتى العاشقى ولەڭى وبلىستىق «كومسومول ۇرپاعى» گازەتىندە 1939 جىلى جارىق كوردى. سول جىلى وبلىستىق «ەكپىندى قۇرىلىس» گازەتىندە (قازىرگى «ورال ءوڭىرى») «مەنىڭ انتىم»، «كەل، جولداستار، جىرلايىق» ولەڭدەرى باسپا ءجۇزىن كوردى. تۇڭعىش جيناعى «جەڭىس جىرلارى» دەگەن اتپەن 1949 جىلى باسىلدى. 
سودان كەيىنگى جىلدارى اقىننىڭ الپىستان استام كىتابى جارىق كورىپ، اتاعى جالپاق الەمگە جايىلدى. اسىرەسە، 1964 جىلى «مەن - قازاقپىن» اتتى پوەماسىن شىعارۋى ادەبيەت الەمىن ءدۇر سىلكىندىردى. سول كەزدىڭ وزىندە-اق «مەن - قازاقپىن!» دەپ ايداي الەمگە جار سالىپ، تۋعان حالقىنىڭ وتكەن ءومىرى مەن قيلى تاعدىرى تۋرالى تەبىرەنە جىرلاۋى اقىننىڭ داڭقىن كوككە كوتەردى. ونىڭ قالامىنان «جەسىر تاعدىرى»، «قىران دالا»، «سەل»، «بايقوڭىر باسپالداقتارى» سىندى پوەمالار تۋدى. ال «كىسەن اشقان» پوەماسى ءۇشىن 1970 جىلى قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلىعى بەرىلدى. ارادا سەگىز جىل وتكەندە كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىن يەلەندى. ولەڭدەرى مەن داستاندارى كوپتەگەن شەتەل تىلدەرىنە اۋدارىلىپ، ءوز باعاسىن الدى. كسرو قورعانىس مينيسترلىگى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى جانە ا.فادەيەۆ اتىنداعى التىن مەدالدىڭ يەگەرى. ول لەنين، ەكى مارتەدەن ەڭبەك قىزىل تۋ جانە ەكىنشى دارەجەلى وتان سوعىسى، سونداي-اق «قۇرمەت بەلگىسى» وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان. 1985 جىلى «قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى» اتاعى بەرىلدى. 

«مەن - قازاقپىن!» دەپ جىرلاپ قانا قويماي، جۇبان قىسىلتاياڭ ساتتە حالقىن قورعاي بىلگەن ۇلى تۇلعا ەدى. بۇعان 1986 جىلى 31 جەلتوقساندا قازاقستان جازۋشىلار وداعىنا كەزدەسۋگە كەلگەن قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى حاتشىسى گ.كولبينگە قايمىقپاي ايتقان اتاقتى ءسوزى دالەل. اياۋسىز سوققى جەپ، يتكە تالانعان قازاق جاستارىنا اراشا تۇسكەن اقىننىڭ بۇل حاس ەرلىگى ەدى. وسى وقيعانى اقىن اقۇشتاپ باقتىگەرەيەۆا ءوزىنىڭ «ەرلىكتى كوزبەن كورگەن كۇن» اتتى ولەڭىندە جىر تىلىمەن سۋرەتتەدى. 

باتىس قازاقستاندا اقىننىڭ ەسىمى ءاردايىم قۇرمەتپەن اتالادى. وبلىستىق عىلىمي-امبەباپ كىتاپحانا ج.مولداعالييەۆ ەسىمىن يەلەنگەن. ورال قالاسى مەن تۋعان جەرى اقجايىق اۋدانى ورتالىعى چاپايەۆ اۋىلىندا اقىن ەسكەرتكىشى ورناتىلعان. جىل سايىن كۇزدە تۋعان كۇنىنە وراي جۇبان وقۋلارى ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى.

قاتىستى ماقالالار