جىل باسىنان ۇلەستىك قۇرىلىستا ەرەجە تۇبەگەيلى قاتاڭدادى: Qazreestr-دە تىركەلمەگەن كەلىسىمدەردىڭ ءبارى زاڭ كۇشىن جوعالتتى. الدىن الا، ينۆەستيسيالىق، برون جانە سەسسيا سياقتى «ارالىق» قۇجاتتار جارامسىز دەپ تانىلدى.

زاڭ قاشان جانە قالاي كۇشىنە ەندى؟

30 ماۋسىم 2025 جىلى پرەزيدەنت ۇلەستىك قاتىسۋ، اۆتوجول جانە مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردى تاسىمالداۋ تۋرالى زاڭدارعا تۇزەتۋلەرگە قول قويدى. نەگىزگى باپتارعا وتپەلى مەرزىم بەرىلدى، ول 1 قاڭتار 2026 كۇنى اياقتالدى. وسى كۇننەن باستاپ بارلىق قالعان نورمالار تولىق قولدانىلا باستادى.

ەندى قانداي كەلىسىم زاڭدى سانالادى؟

ەندى تەك قۇرىلىس سالۋشى مەن ساتىپ الۋشى اراسىندا جاسالاتىن ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارت (ددۋ) زاڭدى دەپ ەسەپتەلەدى. مۇنداي شارتتى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندا جانە Qazreestr.kz پورتالىندا تىركەۋ كەرەك. ۆيسە-مينيستر قۋاندىق قاجكەنوۆ كوپ پاتەردى بىرنەشە ادامعا قاتار ساتۋ تاۋەكەلىن اشىق رەەستر ارقىلى تومەندەتەمىز دەدى.

مينيسترلىك جىل باسىنان Qazreestr-دە تىركەلمەگەن بارلىق كەلىسىمدەر لەگيتيمدىگىن جوعالتتى دەدى. الدىن الا شارتتار، ينۆەستيسيالاۋ تۋرالى قۇجاتتار، برون/رەزەرۆ قۇجاتتارى، سەسسيا جانە وزگە ۇقساس قاعازدار جارامسىز بولىپ قالدى.

جازا قانداي بولادى؟

17 قاراشا 2025 جىلى قاك-كە تۇزەتۋلەرگە پرەزيدەنت قول قويدى. ولار 16 قاڭتار 2026 كۇنى كۇشىنە ەنەدى. رۇقساتسىز نەمەسە «ءبىرىنشى وپەراتور» – او «قازاقستاندىق تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» (قجك) كەپىلدىگىنسىز دولششيكتىڭ اقشاسىن تارتقان كومپانيالارعا ايىپپۇل سالىنادى:

• شاعىن بيزنەسكە – 750 اەك (2026: 3 243 750 تگ)؛
• ورتا بيزنەسكە – 1000 اەك (4 325 000 تگ)؛
• ءىرى بيزنەسكە – 2000 اەك (8 650 000 تگ).

رۇقساتسىز ۇلەستىك اقشا تارتۋعا باعىتتالعان جارنامانى شىعارعاندارعا دا جازا كۇتىلەدى:
• جەكە تۇلعاعا – 200 اەك؛
• شاعىن بيزنەسكە – 500 اەك؛
• ورتا بيزنەسكە – 750 اەك؛
• ءىرى بيزنەسكە – 1000 اەك.

قولدانىستاعى كودەكستە ەڭ جوعارى ايىپپۇل 2000 اەك دەڭگەيىندە بەلگىلەنگەن، ءاربىر دەرەككە جەكە قولدانىلماق دەپ ءتۇسىندىردى ۆيسە-مينيستر.

ۇلەستىك قۇرىلىسقا رۇقساتتىڭ ءۇش جولى عانا قالدى

سەناتور سۇيىندىك الداشيەۆ دەرەگىنشە، زاڭدى تۇردە اقشا تارتۋدىڭ ءۇش مەحانيزمى قالدى:

1) قجك كەپىلدىگى ارقىلى – 2025 جىلى ۇلەسى 25،5% بولدى.
2) بانكتەردىڭ كەپىلدىگى مەن قاتىسۋى ارقىلى – 58،9%.
3) كاركاستى تۇرعىزعاننان كەيىن اكىمدىك رۇقساتىمەن اقشا تارتۋ – 15،6%.

كولەڭكەلى نارىق قىسقاردى، ءبىراق ءالى باسىم

قجك 2025 جىلعى باعالاۋىندا ۇلەستىك قۇرىلىستىڭ كولەڭكەلى بولىگىنىڭ ۇلەسى 62،5% بولدى: 606 نىساننىڭ 227ء-سى عانا (37،5%) رۇقساتپەن نەمەسە قجك كەپىلدىگىمەن جۇمىس ىستەدى. 2024 جىلمەن سالىستىرعاندا كولەڭكە 7،1 پايىزدىق تارماققا ازايدى.

اكتاۋ، كوكشەتاۋ، قونايەۆ، پەتروپاۆل، تاراز، سەمەي، تۇركىستان، ورال، پاۆلودار، قىزىلوردا جانە بەساعاشتا كورسەتكىش 100% دەڭگەيىندە تىركەلدى – جارنامالانعان بىردە-بىر جك رۇقسات نەمەسە كەپىلدىككە يە بولمادى. ەڭ تومەن ۇلەس شىمكەنتتە (36،9%)، اتىراۋدا (45،5%) جانە استانادا (50،2%) بايقالدى.

نارىق كولەمى مەن ناقتى ساندار

2025 جىلى قازاقستاندا 20،1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي ىسكە قوسىلدى: سونىڭ 13،5 ملن شارشى مەترى – كوپقاباتتى ۇيلەر، 6،4 ملن شارشى مەترى – جەكەجايلار مەن كوتتەدجدەر.

قجك-نىڭ «شيرەك نارىقتى ۇستايمىز» دەگەنىمەن، 12 قاڭتار 2026 جاعدايىندا ءبىر وپەراتوردا قارالىپ جاتقان نەبارى 6 جوبا عانا بولدى، جالپى قۇنى شامامەن 26 ملرد تەڭگە، پاتەر سانى – 727.

مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، ەلدە دولششيك قاراجاتىن تارتىپ جاتقان 99 كوپقاباتتى ءۇي رۇقساتسىز سالىنىپ جاتىر. بۇدان بولەك 42 پروبلەمالى ءۇي شەشىمىن كۇتەدى.

قولما-قولعا تىيىم جانە بانكتىڭ تەكسەرىسى

ەندى قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتقان باسپاناعا قولما-قول اقشا بەرۋ مۇمكىن بولمايدى. بانكتەر اقشانى باسقارۋشى كومپانيا شوتىنا عانا قابىلدايدى، ال قابىلدار الدىندا Qazreestr ارقىلى ددۋ بار-جوعىن تەكسەرەدى. Halyk Bank جانە وزگە بانكتەر سەرۆيس دايىنداپ قويدى دەپ حابارلاندى.

سونىمەن بىرگە نىساندى تاپسىرۋ مەرزىمىن سوزۋ ءتارتىبى دە قاتاڭدادى: بۇرىن جوسپارلى مەرزىمگە قوسىمشا 9 اي بەرىلسە، ەندى 5 ايمەن شەكتەلەدى. رۇقساتسىز جك-نى جارنامالاۋعا تىيىم سالىندى.

سىن نەلىكتەن كۇشەيدى؟

جاڭا نورمالار زاڭدى ءتارتىپ ورناتۋى ءتيىس ەدى، ءبىراق ناتيجە ازىرگە ەكىۇشتى كورىنەدى. الەۋمەتتىك جەلىدە كەي ديەۆەلوپەرلەر بيىل دا الدىن الا كەلىسىم ۇسىنا بەردى دەپ جازىلىپ ءجۇر. ەڭ سەزىلەر وزگەرىس – كوپتەگەن ازاماتتىڭ ءۇمىت ارتىپ جۇرگەن «الدىن الا» قۇجاتتارى ءبىر ساتتە جارامسىز بولىپ قالدى. ال كولەڭكەلى قۇرىلىس نارىعى وزگەرىستى اسا سەزبەي، ءجۇرىسىن جالعاستىرىپ تۇر دەگەن باعالار ايتىلىپ ءجۇر.

بيلىك وكىلدەرى پورتال اشىق جۇمىس ىستەيدى، ءار كەلىسىم تىركەلەدى، سونىڭ ەسەبىنەن «ءبىر پاتەردى بىرنەشە ادامعا ساتۋ» توقتايدى دەپ سەندىرىپ وتىر. دولششيكتەرگە مامىلەسىن Qazreestr.kz پورتالىنان تەكسەرۋ، تولەمدى بانكتە رەسىمدەۋ، قولما-قول بەرمەۋ تۋرالى تالاپ قاتاڭ قويىلىپ وتىر.

بۇل تۋرالى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.