قازاق سپورتىندا قىسقا مەرزىمدە ۇلكەن ناتيجەلەر كورسەتىپ، حالىقتىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە ورانعان سپورتشىلار جەتەرلىك. قازاقستان بوكسىنداعى سونداي جويقىن جۇدىرىقتى جىگىتتەرىنىڭ ءبىرى – باقىت سارسەكبايەۆ. بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ چەمپيونىن سوڭعى ۋاقىتتا جانكۇيەرلەرى جوعالتىپ العانداي. كۇنى كەشە ەلىمىزدىڭ ابىرويىن اسقاقتاتىپ، تۋىمىزدى وليمپيادا تورىندە جەلبىرەتكەن باتىر ۇلىمىز قايدا ءجۇر؟ بۇل تۋرالى بۇگىندە قازاقستاننىڭ بوكس فەدەراسياسىندا تابىستى قىزمەت ەتىپ جۇرگەن باقىت سارسەكبايەۆپەن بولعان سۇحباتتان وقيسىزدار.

– باقىت، ءسىزدى وقىرمان دا، سپورتسۇيەر قاۋىم دا جوعالتىپ الدى. بۇگىندە نەمەن اينالىسىپ ءجۇرسىز؟

– سۇيىكتى سپورتىمنان الىستاعان جوقپىن. بوكس فەدەراسياسىندا جۇمىس ىستەپ، بىلتىردان بەرى تاجىريبەلىك قۇرامانىڭ اعا باپكەرىمىن. بۇل قۇرامعا 18-23 جاس ارالىعىنداعى جاس سپورتشىلار ەنگەن. قۇدايعا شۇكىر، اراعا جىل تولماي جاتىپ ءبىراز جەتىستىكتەرگە جەتىپ ۇلگەردىك. بىلتىرعى ستۋدەنتتەر اراسىنداعى الەم چەمپيوناتىندا تابىستى ونەر كورسەتتىك. ياكۋتيادا وتكەن بىرىنشىلىكتە كوماندالىق ەسەپتە شارشى الاڭ يەلەرى رەسەيدەن كەيىنگى ەكىنشى ورىندى يەلەندىك. ءبىراق بۇل رەسەيلىكتەر بىزدەن مىقتى بولدى دەگەن ءسوز ەمەس. سپورتتا، اسىرەسە، بوكستا تورەشىلەردىڭ بۇرا تارتاتىن ادەتىنىڭ سالدارى عوي.

– ال، بۇل قىزمەتتەگى ءسىزدىڭ نەگىزگى مىندەتىڭىز قانداي؟

– تاربيەلەنۋشىلەردىڭ فيزيكالىق، تاكتيكالىق، پسيحولوگيالىق دايارلىعى – ءبارى بىزگە ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىك. كەيدە بالالار فيزيكالىق تۇرعىدا دايىن بولعانىمەن، پسيحولوگيالىق قىسىممەن كۇرەسە الماي، ورتا جولدا «سىنىپ» قالىپ جاتادى. ول سپورتتىڭ كەز كەلگەن تۇرىندە بار. سوندىقتان ءوز باسىمىزدان وتكەرگەن جايلاردان ناتيجە شىعارا وتىرىپ، قولدان كەلگەنشە اقىل- كەڭەسىمىزدى ايتىپ، باعىت-باعدار بەرەمىز. بىزدە جۇمىس ىستەيتىن باپكەرلەردىڭ بارلىعى بىلىكتى. ءقازىردىڭ وزىندە جاستار اراسىندا الەم، ازيا چەمپيوندارىن تاربيەلەپ ۇلگەرگەندەرى از ەمەس. ال جاتتىعۋ الماتى مەن استانادا قاتار وتكىزىلەدى.

– بۇل قۇراماعا الىناتىن بالالار اراسىندا ىرىكتەۋ قالاي جۇرگىزىلەدى؟

– ەلىمىزدە بوكسقا اۋەستىگى جوعارى بالالاردىڭ كوپتىگىن كورىپ ۇنەمى قۋانىپ جۇرەمىن. وليمپيادا چەمپيونى بولسام دەگەن اسقاق ارماندارى بار. ءبىر قىزىعى، قىزىعۋشىلىق نەگىزىنەن مەگاپوليستەردە ەمەس، اۋىل-ايماقتاردا جوعارى. وسىنى ەسكەرگەندىكتەن، جىل سوڭىندا تاجىريبەلىك قۇراما اراسىندا چەمپيونات ۇيىمداستىرىپ، سونىڭ ناتيجەسىنە قاراپ ىرىكتەيمىز. بيىلعى بىرىنشىلىك قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ورايلاستىرىلدى. اۋدان، وبلىس توڭىرەگىندە تاسادا قالىپ جۇرگەن دارىندارعا مۇمكىندىك بەرەمىز. وسى باستامامدى قولداپ، ماعان سەنىپ تاپسىرعان، بۇگىندە جاس بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىنىڭ الاڭسىز جاتتىعۋىنا تولىق جاعداي جاساپ بەرگەن بوكس فەدەراسياسىنىڭ پرەزيدەنتى تيمۋر اسقارۇلىنا العىسىم زور. بۇل قۇراماعا ىلىككەن جىگىتتەرگە اي سايىن جالاقى، جەڭىستەرىنە وراي سىياقى تولەنەدى. مۇنىڭ ءوزى جاستارىمىزدىڭ العا جىلجۋىنا، دايارلىقتى ۇدەتە تۇسۋىنە ۇلكەن كومەك.

– سوندا مۇنىڭ وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن قولعا الماق بولعان «وليمپيادا ۇمىتتەرى» اتتى جوباڭىزعا قاتىسى جوق قوي؟..

– «وليمپيادا ۇمىتتەرى» – بۇقارالىق سپورتتى، سالاماتتى ءومىر سالتىن دامىتۋعا باعىتتالعان جوبا. ونىڭ باستى ماقساتى سپورتقا يكەمى، قىزىعۋشىلىعى بار جاستارعا اۋلا كلۋبىندا اقىسىز نەگىزدە جاتتىعۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ەدى. دەگەنمەن باستاپقىدا قول ۇشىن سوزامىز دەگەن ازاماتتار ارتىنشا-اق باس تارتىپ، بۇگىندە بۇل جوبا داعدارىسقا بايلانىستى ۋاقىتشا توقتاپ تۇر. ال تاجىريبەلىك كوماندا مىرزاعالي ايتجانوۆ باستاعان ۇلتتىق قۇراماعا رەزەرۆ ىسپەتتى. ياعني ەل نامىسىن الەمدىك ارەنالاردا ابىرويمەن قورعاپ جۇرگەن بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىنىڭ جولىن جالعايتىن ءىزباسارلارى ءوسىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتۋ. مىسالى، كەيبىر بالالار ءىرى جارىستا ءبىر رەت جەڭىلىس قۇشسا، ودان كەيىن سپورتتى مۇلدە تاستاپ كەتۋى مۇمكىن. ال ءبىز ولاردى جەڭىسپەن قاتار جەڭىلە بىلۋگە دە دايارلايمىز. بۇگىندە وسى جوبامىزدى تاەكۆوندو، دزيۋدو سەكىلدى ءبىرقاتار سپورت فەدەراسيالارى ۇلگى رەتىندە ەنگىزىپ ۇلگەردى.

– باقىت، ەندى ازداپ تاريحقا بەت بۇرساق. 2005 جىلى ماسكەۋدە وتكەن الەم كۋبوگىندا ءسىز كۋبالىق بوكسشىعا جول بەردىڭىز. بۇل جەڭىلىس كوپتەگەن جانكۇيەردىڭ رەنىشىن تۋدىردى. دەگەنمەن، سوعان قاراماستان، قۇرامانىڭ باس باپكەرى بولعان دامير بۋدانبەكوۆ سىزگە ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ، كوزىڭىزدەن وت كورگەندىگىن العا تارتتى. مۇمكىندىك بەردى. سوعان قاراعاندا، وليمپيادادا چەمپيون بولاتىنىڭىزدى دا سەزگەن سەكىلدى...

– باپكەردىڭ ماعان عانا ەمەس، باقتيار ارتايەۆ پەن سەرىك ساپييەۆكە دە سەنىم ارتقانى راس. سەبەبى، سول جىلدارى ءبىز قۇرامانىڭ «سۇيەگى» بولدىق. دەگەنمەن «ب ا ق شابا ما، باپ شابا ما» دەگەندەي، بەيجىڭدە جەڭىسكە جەتۋ باقىتى ماعان عانا بۇيىرعان ەكەن.

– باقتيار ارتايەۆ ءوزىنىڭ ءبىر سۇحباتىندا جۇڭگو استاناسىنداعى وليمپياداعا ءسىزدىڭ عانا جاقسى دايىندالعانىڭىزدى، ال قالعاندارىنىڭ جاتتىعۋدى نورمادان تىس جاساپ، ءبىراز شارشاڭقى بارعاندىعىن ايتىپ ەدى. سوندا ءسىز دايارلىق جۇمىستارىن جەكە جۇرگىزدىڭىز بە؟

– جوق، ارينە. مەن قۇراماداعى جىگىتتەرمەن بىرگە دايىندالدىم. ءبىراق، جاتتىعۋ اراسىندا ازداپ تىنىعىپ الىپ، ۇزىلىستەر جاساپ تۇردىم. ءقازىر بۇل تۋرالى ايتىپ، باپكەرلەرگە ءمىن تاعۋدىڭ قاجەتى جوق شىعار. ول – وتكەن شاق. ەڭ باستىسى، ءبىز، كەم-كەتىكتى كورگەن بوكسشىلار، وزىمىزدەن كەيىنگىلەرگە دۇرىس باعدار بەرە الساق دەيمىن. سول قاتەلىكتەردەن ناتيجە شىعارۋ قاجەت. ءوزىم دە باپكەر بولعاندىقتان، باپكەر مەن شاكىرت اراسىنداعى ءوزارا ۇيلەسىمنىڭ، ءتىل تابىسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ءتۇسىنىپ كەلەمىن.

– ەسىڭىزدە بولسا، 2012 جىلعى قازاقستان بىرىنشىلىگىندە ءسىز قۇراما كاپيتانى دانيار ەلەۋسىنوۆتىڭ 69 كەلىدە ونەر كورسەتۋگە فيزيكالىق تۇرعىدا دايار ەمەستىگىن العا تارتتىڭىز. ال ءقازىر دانيار جۇلدىزدى سالماعىمىزعا قانشالىقتى ۇيرەندى؟

– ماقتاناتىن جايت، قازاقستاندا بوكس جوعارى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. باپكەرلەردىڭ دۇرىس تاكتيكاسىنىڭ ارقاسىندا ۇلتتىق قۇراماداعى جىگىتتەردىڭ قاي-قايسىسى دا ءوز سالماقتارىنىڭ كوشباسشىسى بولۋعا قاۋقارلى. ءقازىردىڭ وزىندە قورجىنىمىزدا ءبىرجان جاقىپوۆ، بەرىك ءابدىراحمانوۆ پەن ۆاسيليي ليەۆيتكە تيەسىلى ءۇش جولداما بار دەسەك تە، وليمپيادا تۋرالى ازىرگە ايتۋ ەرتەلەۋ. سەبەبى، وعان دەيىن تاعى ءبىر جىلداي ۋاقىت بار. الايدا كەشە عانا باستالعان ازيا چەمپيوناتىندا تابىستى ونەر كورسەتەتىندىگىنە كۇمان كەلتىرمەيمىن.

– قالاي ويلايسىز، قۇرامامىز قاي سالماقتا اقساپ، قاي سالماقتا كوش باسىندا تۇر؟

– بۇل سۇراققا مەن جاۋاپ بەرە المايمىن. ول ۇلتتىق قۇراما باپكەرلەرىنە قويىلۋى كەرەك. وزىمە جۇكتەلگەن مىندەت بار. سوعان جاۋاپتىمىن. ال ءسىزدىڭ ساۋالىڭىزعا قاتىستى پىكىر ءبىلدىرۋ مەنىڭ قۇزىرىما جاتپايدى.

– ءسىزدىڭ قاتارلاستارىڭىز ساپييەۆ لوندوننان ماگيسترلىك ديپلوممەن ورالىپ، تابىستى جۇمىس ىستەپ جۇرسە، ال ارتايەۆ وقۋعا كىرىستى. سىزدە شەتەلدە ءبىلىم الۋ تۋرالى وي جوق پا؟

– نەگە بولماسقا؟! ءبىراق ازىرگە بار ويىم – تاپسىرىلعان مىندەتتى ابىرويمەن اتقارۋ. ءساتى ءتۇسىپ جاتسا، الداعى ۋاقىتتا، بالكىم، ماعان دا شەتەلدە ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك تۋار.

– ءقازىر شاكىرت تاربيەسىنە دەن قويدىڭىز. «ءوزىم قالاعان جۇمىسپەن اينالىسىپ ءجۇرمىن» دەپ ايتا الاسىز با؟

 – باپكەر بولىپ جۇمىس ىستەي الاتىنىمدى راستايتىن ديپلومىم بار. سوعان قاراعاندا بۇرىننان وزىمدە قىزىعۋشىلىق بولعان شىعار. اللانىڭ قالاۋىمەن شاكىرت تاربيەلەۋگە مۇمكىندىك تۋدى.

– سوڭعى كەزدەرى ءسىز تۋرالى جاعىمسىز اڭگىمەلەر، ارتىق ءسوز كوبەيدى. باسپا ءسوز بەتىندە دە جاعىمسىز كەيىپكەر رەتىندە ايتىلاسىز. بۇل نەمەن بايلانىستى دەپ ويلايسىز؟

– جاسىراتىن ەشتەڭەسى جوق. بۇل ازات پەرۋاشيەۆتىڭ ماعان جاساپ جۇرگەن پيارىنىڭ ارقاسى. ءوزىڭىز دە بىلەتىن شىعارسىز، تىلشىلەر قاۋىمىنىڭ اراسىندا دا ساتىلاتىندارى بار. ال ولار ءوز كەزەگىندە بولماعاندى بولدىرىپ، ونىڭ ۇستىنە اسەرلى ەتىپ جازىپ بەرە سالادى.

– پەرۋاشيەۆ تۋرالى ءسوز قوزعادىڭىز. سوعان قاراعاندا ارالارىڭىزدا ءبىز بىلمەيتىن كيكىلجىڭ بار سياقتى عوي؟..

– ول بولعان، ءقازىر دە بار، بولا بەرەتىن دە سەكىلدى...

– ءسىزدى مىنەزدى جىگىت دەپ ايتادى. سول ءۇشىن دە كەيبىرەۋلەرگە ۇناي بەرمەيتىن سياقتىسىز. ونى وزگەرتۋگە تالپىنىپ كورگەن جوقسىز با؟

– ادامنىڭ ءتۋابىتتى مىنەزى بولادى. مىسالى، بەلگىلى ءبىر نارسەنى دۇرىس ەمەس دەپ تاپسام، ونى بۇكپەسىز ايتقاندى، ءوز پىكىرىمدى بىلدىرگەندى ءجون كورەمىن. ادام بولعان سوڭ كەمشىلىكتەرىم بار شىعار. ءبىراق، شىندىقتى تۋرا ايتۋدى جامان قاسيەت دەپ ويلامايمىن.

– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

سۇحباتتاسقان: ءمادينا اسىلبەك