«ناعىز ۇستاز جالىقپاس، ۇيرەتۋگە بالاعا» - دەپ دانا اباي اتامىز ايتقانداي، بۇل كۇندەرى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم-عىلىم سالاسىندا «ينەمەن قۇدىق قازىپ» ەڭبەكتەنىپ، تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا ءبىلىم جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ەسەلى ەڭبەك ءسىڭىرىپ جۇرگەن قانشاما ۇستازدارىمىز بار. سولاردىڭ ءبىرى 1945 جىلى جەر ءجانناتى جەتىسۋدىڭ، قاراتال وزەنى بويىندا بىرلىك اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن كوشكىمبايەۆ قارشىعا سارسەنباي ۇلى ۇستازىمىز بيىل جەتپىس جاستىق مەرەي تويىن تويلاۋدا. قارشىعا سارسەنباي ۇلى قازاق عىلىمىنىڭ قارا شاڭىراعى قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە (بۇرىنعى س.م.كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى) 1968 جىلى وقۋعا ءتۇسىپ، 1973 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتى بيولوگيا ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ شىققان. ەڭبەك جولىن سول جىلى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ زوولوگيا ينستيتۋتىندا باستاپ، وسى مەكەمەدە 1994 جىلعا دەيىن قىزمەت ىستەدى. 1994 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن بەرى ءوزى ءبىلىم العان ءال–فارابي اتىنداعى قازۇۋ–ىندە قىزمەت ىستەپ كەلەدى. 1990 جىلى «شۋ وزەنى اڭعارىنىڭ سونالارى (Diptera، Tabanidae) (ءتۇر قۇرامى، ەكولوگياسى، شارۋاشىلىق ماڭىزى)» تاقىرىبى بويىنشا كانديداتتىق ديسسەرتاسيا قورعاپ شىقتى.
ەگەمەندىك جىلدارىنان كەيىن بارلىق ۇلت جاندى ازاماتتارداي قازاق ءتىلىنىڭ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن عىلىمدى قازاقشالاستىرماي بولمايتىندىعىن تەرەڭ تۇسىنگەن قارشىعا سارسەنباي ۇلى 1998 جىلى «سوروس–قازاقستان» قورىنىڭ قارجىلىق قولداۋىمەن ا.ك.برودسكييدىڭ «كراتكيي كۋرس وبششەي ەكولوگي» اتتى كىتابىن قازاق تىلىندە باسىپ شىعاردى. اتالعان كىتاپ رەسپۋبليكامىزدا جالپى ەكولوگيا نەگىزدەرى بويىنشا قازاق تىلىندە شىققان العاشقى وقۋ قۇرالى. «قازاق عىلىمىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن قازاقشا عىلىمي اتاۋلاردى قالىپتاسترۋ كەرەك. ونىڭ وزىندە اسىرەسە شەتتەن كەلگەن اتاۋلاردى جالپىعا بىردەي، ۇعىنىقتى ەتىپ اۋدارىپ انىقتاما بەرۋ قاجەت» دەگەن كوزقاراستى بەرىك ۇستاناتىن عالىم ەكولوگيا سالاسى بويىنشا تەرمينولوگيالىق جانە تۇسىندىرمە سوزدىكتەردىڭ («ەكولوگيا ءپانى بويىنشا قازاقشا-ورىسشا، ورىسشا-قازاقشا تەرمينولوگيالىق سوزدىك»، الماتى، “راۋان”، 2000. 194 بەت؛ «ەكولوگيا جانە تابيعاتتى قورعاۋ بويىنشا سالالىق عىلىمي-تۇسىندىرمە سوزدىك»، الماتى، “مەكتەپ”، 2002. 392 بەت. «قازاقشا-ورىسشا، ورىسشا-قازاقشا تەرمينولوگيالىق سوزدىك» الماتى، 2014. 17 توم، ەكولوگيا) قۇراستىرۋشى– اۆتورلار ۇجىمىنىڭ مۇشەسى رەتىندە كوپ تەر توكتى.
قارشىعا سارسەنباي ۇلى 40 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى قانسورعىش قوسقاناتتى جاندىكتەردىڭ فاۋناسى، سيستەماتيكاسى، ەكولوگياسى بويىنشا عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەدى، سولاردىڭ ىشىندە عىلىمعا بەلگىسىز بولىپ كەلگەن جاڭا تۇرلەرگەدە سيپاتتامالار بەرىپ، ولار تۋرالى عىلىمي ماقالالار (نوۆىي ۆيد موشەك Psilocnetha almae sp.n. (Simuliidae) يز يۋجنوگو كازاحستانا// پارازيتولوگيا. 1988.ت.22، ۆىپ.4. س. 351-354؛ نوۆىي ۆيد موشەك رودا Levitinia Chub. Et Petr.(Simuliidae، Diptera) يز يۋجنوگو كازاحستانا//ەنتومول. وبوزرەنيە. 1992،ت.71، ۆىپ.3. س. 657-663؛ نوۆىي ۆيد موشەك رودا Montisimulium (Diptera: Simuliidae) يز وكرەستنوستەي الما-اتى //پارازيتولوگيا. 1996.ت.30، ۆىپ.1، س.81-84.) جاريالادى. بۇلارمەن قاتار كوپتەگەن عىلىمي–ادىستەمەلىك ماقالالارى جانە دە «قازاقستان: ۇلتتىق ەنسيكلوپەديا» اتتى كوپ تومدىق ەڭبەكتە 60 شاقتى وچەرك–ماقالالارى جاريالانعان.
قازىرگى كەزدە جاندىكتەر فاۋناسىنىڭ انتروپوگەندىك فاكتورلار اسەرىنەن وزگەرۋى، رەوفيلدى جاندىكتەردى سۋ كوزدەرىنىڭ لاستانۋىنىڭ بيولوگيالىق ينيكاتورلارى رەتىندە پايدالانۋ سياقتى عىلىمي باعىتتارمەن شۇعىلدانۋدا. ول كىسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن كوتەگەن ديپلومدىق جۇمىستار مەن ماگيسترلىك ديسسەرتاسيا جانە 1 كانديداتتىق ديسسەرتاسيا قورعالدى. شاكىرتتەرى بۇل كۇندە ەلىمىزدىڭ ءار تۇپكىرىندە قىزمەت اتقارۋدا. بيولوگيا جانە بيوتەحنولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ تاجىريبەلى ماماندارىنىڭ ءبىرى، عىلىم مەن پەداگوگيكا سالاسىندا جيناقتاعان بىلىمدەرى مەن تاجىريبەسىن جاس ماماندارعا جانە ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتارعا ۇيرەتىپ كەلەدى.
الىبەك ىدىرىس،
اقەركە سەربايەۆا
