ءبىز كەلگەندە ەكى جاققا اشىلعان قاقپادان كىرگەنىمىزدە، جاكەڭ ءۇش بولمەلى قىزىل كىرپىشتى ءۇيدىڭ الدىندا كۇن شۋاقتا توبىلعا ساپتى، التى تاسپا، التىنداي سارى جەزبەن ورنەكتەلگەن قامشىعا تاسپا قايىستان بۇلدىرگە وتكىزىپ وتىر ەكەن. قاسىندا نۇرسىز جانارى كوزىلدىرىگىنىڭ  ار جاعىنان سىقسىيىپ، بەتتەرى كۇزگى ەگىستەن كەيىن جىرتىلعان اتىزداي قاتپار-قاتپار، قوس قولىن قۋسىرىنىپ دۇيسەنباي شال وتىر. جاكەڭمەن قۇشاقتاسىپ، ساعىنىسىپ امانداستىم. ال دۇيسەكەڭ جاي ەرنىن جىبىرلاتىپ، ەرىنە قولىن بەرىپ ورنىنان جىلجىمادى.

اماندىق - ساۋلىق سۇراسىپ، ارقا-جارقا اڭگىمەنىڭ اراسىندا:

• جاكە، قالالى جەردە وتىرسىز ات ءمىنىپ جۇرگەن جوقسىز. نەگە قامشى دايىنداپ جاتىرسىز، جوق، الدە مىنا كەنجەڭىزدىڭ كەلىنىڭىزدەن دەسى قايتىپ جۇرمە؟ – دەدىم جانىمداعى جاكەڭنىڭ ەكىنشى ۇلى بالا كۇننەن بىرگە وسكەن دوسىم نۇربولدى كوزبەن نۇسقاپ، ادەيى ازىلدەپ

جاكەڭ قىرىلداي، دەمىگىپ ءتىل قاتتى (جۋىقتا وڭەشتەن وتا بولعان ەكەن)

• ول جاعى دا بار ەندى، موڭكە بي ايتقان «سيىر پۇل بولعان زامان» بولىپ تۇر عوي، ۇيدەگى اپاڭ كەلمەس ساپارعا كەتكەلى بالاعا قاراعان كۇن دالاعا قاراعان كۇن دەگەن ءسوز راسقا اينالىپ بارادى. وسى ءۇشىنشى وتادان سوڭ ءوزىم بىلەم، جاعدايىم جاقسى ەمەس، قۇداي قالاسا مىنا دوسىڭ اكە بولماقشى، جامان ايتپاي جاقسى جوق الدا-جالدا باقيعا ساپار شەكسەم جارىق دۇنيەگە كەلگەن باتىرعا «اتامنىڭ كوزى» دەپ جۇرەر ءبىر زات قالدىرايىن دەپ جاساپ جاتىرمىن. ءاسىلى تاۋقىمەتتى تاعدىرىمدى ءبىر كىتاپ ەتىپ جازىپ قالدىرايىن دەپ ەدىم، وعان سانانى تۇرمىس بيلەپ، ەندى ءبىر جاعىنان دەنساۋلىق جار بەرمەدى – دەدى اۋىر كۇرسىنىپ. جاكەڭدى اياپ كەتتىم اڭگىمەنىڭ جەلىسىن باسقا جاققا بۇرعىم كەلىپ
• جاكە، وسى سىزدەردە مۇھاجىرلىق (دياسپورالىق) كۋالىك بارما؟ ەستۋىمشە ءبىرتالاي ەلدە بار سەكىلدى، ول نە نارسە، نە ءۇشىن بەرىلدى؟ بار بولسا كورەيىن دەپ ەدىم.
• 90 جىلداردىڭ باسىندا ۇكىمەت ءبىز سەكىلدى اتا-باباسى ارعى بەتتەن اۋىپ كەلگەندەرگە بەرگەن. الايدا، «اۋىز كۇيگەن ۇرلەپ ىشەدى» دەگەندەي، 60-جىلدارداعى سابەتتىڭ (كسرو) پاسپورتىنان جازىقتى بوعان سوڭ، سول نارسەگە جولامادىم – دەپ ءوڭى كۇرەڭىتىپ، دۇيسەنبايعا قارادى.
• مەندە بار – دەدى دۇيسەنبەي.
• نە بار؟
• باياعى سابەتتىڭ دە، مۇھاجىرلىق كۋالىك تە ەكەۋىدە بار. سابەتتىكىن كۇن كوسەمنىڭ سۋرەتىنىڭ ارتىنا جاسىرىپ ساقتاپ كەلگەم، ءالى سوندا تۇر – دەدى كۇلىم قاعىپ.
• ا، ءيتتىڭ بالاسى، ءبىزدى ءبىر كەزدە «شەتكە بايلانعان»، «قوس جۇرەك» دەپ كورسەتپەگەنىڭ قالماپ ەدى، سول ءۇشىن قانشا ادامنىڭ قان قارىزىن موينىڭا جۇكتەگەنىڭدى ءوزىڭ بىلەسەڭ – دەپ بۇقاداي بۋرقانىپ، ورنىنان اتىپ تۇرىپ قولىنداعى سارالا قامشىمەن دۇيسەنبايدى قاق ماڭدايدان تارتىپ جىبەردى. شالقالاپ قۇلاعان، ونىڭ كوزىلدىرگى ءبىر جاققا ۇشىپ كەتتى دە، بەتىن قان جاۋا باستادى. ال، جاكەڭنىڭ ەزۋىنەن قان تامشىلاپ سىلىق ەتىپ وتىرا كەتتى. جاكەڭنىڭ بۇلاي اشۋلانعانىن، دۇنيەدە بار جيعان بايلىعى - اۋىل تۇگىلى اۋداننىڭ كىتاپحاناسىنان تابىلمايتىن كىتاپتارىنان سۇراپ الىپ، وقىپ ءجۇرىپ نۇربول ەكەۋىمىز، مەكتەپتىڭ كىتاپحاناسىنا وتكىزىپ جىبەرگەنىمىزدە كورگەن ەدىم.

سونىمەن اتالاپ قىز بەن كەلىندەرى شۋلادى. جۇرت جينالىپ، جەدەل جاردەم كەلىپ، ەكى قارت ەمحانادان ءبىراق شىقتى. ءىستى قوزعاپ شاعىم الۋعا بارعان ساقشىلاردى دۇيسەنباي شال:

• ارىزىم جوق. وسىدان جارتى عاسىر بۇرىن جەيتىن تاياعىم ەدى. وزىمە وبال جوق. دەگەنمەن جەتىمنىڭ قارعىسى جامان دەۋشى ەدى. جابىقبايدىڭ قارعىسى بولسا مەنى قارعاسىن، ۇرپاعىمدى قارعاماسىن – دەپتى.

ال، جاكەڭ ءتورتىنشى وتانى جاساتىپتى. ءبارى ءساتتى بولعانمەن ءتىل قاتپاعان كۇيى ءبىر ايدان سوڭ، بۇل دۇنيەدەن اتتانىپتى.

بۇل جۇمىس دەمالىسىن الىپ ەلگە بارعانداعى اڭگىمە ەدى.

جۇمىسقا كەلگەن سوڭ باسەكەڭ شاقىرىپ جاتىر دەگەن سوڭ، ول كىسىنىڭ كابينەتىنە باس سۇقتىم. جەتپىستىڭ جەلكەسىنە شىعىپ باسىن قىراۋ باسقان ەسەنكەلدى توعايباي ۇلى جىلى جۇزەبەن قارسى الدى. امان – سالەمنەن سوڭ:

• سەنىڭ جولىڭ بولعالى تۇر. مينيسترلىك ۇزدىك جاس ماماندارعا كونكۋرس جاريالاپتى. ءبىز مەكەمەدەن ءۇش ادامدى ۇسىنىپ وتىرمىز، بىرەۋى سەنسىڭ. تالاپتارى مىنا قاعازدا تۇر، تەز ارادا قۇجاتتارىن جيىپ ماعان الىپ كەل، اسىرەسە اناۋ شەتەلدىك ماماندار جۇرگىزگەن وقۋ-جاتتىعۋ سەمينارلارىنا قاتىسقان سەرتيفيكاتتارىڭدى ۇمىتپا، ول سەنىڭ كوزىرىڭ- دەپ قولىما ەكى تىلدەگى ءتورت پاراقتى ۇستاتا سالدى.

ەلەپ-ەسكەرگەنىنە العىسىمدى جاۋدىرىپ شىعا جونەلدىم.

ارادا ايعا جۋىق ۋاقىت سالىپ، قالانى ارالاپ ءجۇرىپ جيناعان بار قۇجاتتارىم مەن باسەكەڭنىڭ قولى كەرەك مىنەزدەمە، ءوتىنىش، ءوزىم جايلى مالىمەتتەردى الىپ باسەكەڭنىڭ قابىلداۋىنا كەلدىم.

قۇجاتتاردى كوزىلدىرىكتىڭ استىمەن شولىپ شىققان باسەكەڭ

• اينالايىن، مەنىڭ ءاتى-جونىمدى نەگە دۇرىس جازباعانسىڭ – دەدى داۋىسىنان رەنىش ءبىلىنىپ تۇر.
• دۇرىس جازعان سەكىلدى ەدىم، ەسەنكەلدى توعايبايۇلى- دەپ مىڭگىرلەدىم، قاي جەردەن قاتە جىبەرگەنىمە ميىم جەتپەي.
• مەنىڭ ءاتى-جونىم ۋدوستۆەرەنيەدە تورەگەلدييەۆ ەسەنگەلدى توگايبايەۆيچ دەپ جازىلعان. سەندەر عوي ءوز ىشىمىزدە بولعان سوڭ قازاقشا ايتقان بولىپ جۇرسىڭدەر، مىنا قۇجاتتار ەرتەڭ مينيسترلىككە بارادى. بۇنى كورسە ولار نە دەيدى ەسەكەڭ قىلاياعى ءوز ءاتى-جونىن دۇرىس جازعىزباعان با؟- دەپ كۇلمەيمە؟ بۇل پازور عوي.
• كەشىرىڭىز، تۇزەتەمىن – دەدىم ىشتەي اشۋىم كەلىپ تۇرسادا «جوعارىعا باراتىن قۇجات بولعان سوڭ ءبارى زاڭدى بولۋى كەرەك شىعار» دەپ ويلاپ.
• سوسىن كوكتەمدەگى موسكۆادان كەلگەن ينجەنەرلەردىڭ سەمينارىنا قاتىسقاندا العان سەرتيفيكاتىڭ مىنانىڭ ىشىندە كورىنبەيدى عوي – دەدى ناراۋ تۇردە
• سونى ىزدەپ تاپپادىم، قايدا قالعانىن.
• قۇجات دەگەنگە مىقتى بولۋ كەرەك، قاراعىم اناۋ سەيفتىڭ ىشىندە (بۇرىشتا تۇرعان ەسكى تەمىر سەيفتى نۇسقاپ) مەنىڭ سوۆەت وداعى كەزىندەگى پارتبيلەتىم مەن كومسومول بيلەتىم جاتىر، ەرتەڭ زامان وزگەرىپ كوممۋنيستەر كەلە قالسا كورسەتىمىن، ۇقىپتى بولۋ كەرەك، دۇرىستاپ كەل بارا عوي – دەدى اقىلگويسەي. قانىم باسىما شاپتى، قولىم قالتىرىپ قۇجاتتاردى الىپ جاتىرمىن. «اتتەڭ، جاكەڭنىڭ قامشىسى بولعاندا عوي، تاپ ءقازىر قولىمدا، قاق ماڭدايدان تارتىپ جىبەرەر مە ەدى؟!».

                 الىبەك ىدىرىس