1949 جىلى ازاتتىعىن الىپ كوممۋنيستەردىڭ باسقارۋىنا وتكەن، ەلىمىزدە اسپان استى ەلى دەپ اسپەتتەلىپ جۇرگەن الىپ كورشىمىزدىڭ، جەتىستىگىن ايتىپ بۇكىل دۇنيە ءجۇزى تامسانۋمەن كەلەدى، شىنىمەن بۇل ەلدىڭ ەكونوميكاسى 1978 جىلى قىتايدىڭ سول كەزدەگى باسشىسى دىڭ شياۋ پين ەل باسقارۋ جۇيەسىنە تۇبەگەيلى رەفورما جاساعاننان باستاپ قارىشتاپ دامىدى، دەسەدە بۇل ەلدىڭ ءالى دە ارتتا قالىپ كەلە جاتقان، باسقا ەلدەردىڭ الدىندا جەرگە قارايتىنداي سالالارى دا جەتەرلىك، سول سالالاردىڭ ىشىندەگى ەڭ وزەكتى دەگەن ونىن سارالاپ كورەلىك.
1. ازىق تۇلىك سالاسى. قىسقاسىن ايتار بولساق ءقازىر قىتايدان ادامعا زيانسىز تازا ازىق تۇلىك تابۋ قيىننىڭ قيىنى، تابيعي ازىق تۇلىك جوقتىڭ قاسى، تۇگەلدەي حيميالىق زياندى قوسپالار قوسىلادى، قاراپايىم ۇننىڭ وزىنە اعارتۋ ءۇشىن قوسپا قوسىلادى، مۇنداي قوسپالاردى قوسۋداعى ماقسات سىرت كوزگە ساپالى ەتىپ كورسەتۋ ءۇشىن، قولى جەتەتىن بايلارى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق تاعامدارىن جەگىسى كلسە شەتەل زاۆودتارىندا وندىرىلگەن ءتۇرىن تاڭدايدى، ال قاراپايىم حالىقتىڭ قولى جەتە بەرمەيدى تازا ازىق تۇلىككە.
2. اۆتوكولىك ءوندىرىسى. 1955 جىلى ەڭ العاشقى اۆتوكولىك زاۆودى ىسكە قوسىلعان ەدى بۇل ەلدە، ال ول كەزدە وڭتۇستىك كورەيادا كولىك شىعاراتىن زاۆود دەگەن اتىمەن بولماعان، قازىرگى كۇنى كورەي كولىكتەرىن بۇكىل الەم تانيدى، قىتايدىڭ بارلىق قالالارىندا دەرلىك كورەي اۆتوكولىكتەرى شاپقىلاپ ءجۇر، ال قىتايلار العاش زاۆودتارىن ىسكە قوسقان 60 جىلدان بەرى بىردە ءبىر ساپالى ماركاسىمەن دۇنيە جۇزلىك اۆتوكولىك بازارىنا ەنە الماي وتىر، بار ماقتاناتىن بىن تيان، دا جوڭ، دوڭ فىڭ دەگەن اتپەن بەلگىلى كولىكتەرى ءوز بازارلارىنان اسا المادى، ونىڭ ءوزى كەدەندىك سالىقتى كوبەيتىپ، ىشكى ءوندىرىستى جانىن سالا قورعاعاندىقتان عانا اياعىن زورعا باسىپ كەلەدى.
3. تەلكومۋنيكاسيا سالاسى، قىتايدان امەريكاعا تەلەفون شالۋ قۇنى ءار مينۋتىنا 8 يۋان نەمەسە 1،3 دوللارعا تەڭ، ال امەريكادان قىتايعا تەلەفون شالۋ قۇنى بۇدان 15 ەسە ارزان، ال ەندى ويلايتىن بولارسىز، «قىتايدىڭ حالىق سانى كوپ اقش دامىعان ەل عوي» دەپ، وندا قىتايدىڭ كورشىسى سولتۇستىك كورەيامەن سالىستىرساق تا جەتەدى، سولتۇستىك كورەيادان قىتايعا تەلەفون شالۋ قۇنى قىتايدىڭ ىشكى قالا ارالىق تەلەفون شالۋ قۇنىنان ارزان، جالپى بۇكىل الەممەن سالىستىرپ قاراساق تا قىتايدىڭ حابار الماسۋ سالاسى ەڭ قىمبات ەلدەردىڭ قاتارىندا.
- 4. فۋتبول. قىتايدىڭ ەرلەر قۇراماسى، جان سانى مەن جەر كولەمى جاعىنان ءوزىنىڭ وننان بىرىنە دە جەتپەيتىن كورشىلەرى، جاپون مەن وڭتۇستىك كورەيا قۇرامالارىن ءالى جەڭە الماي كەلەدى، ونى بىلاي قويعاندا ەڭ ءالسىز كوماندالاردىڭ ءبىرى سانالاتىن سيريا قۇرامالارىمەن ويناپ جەڭۋدىڭ ءوزى ۇلكەن قۋانىش ولارعا. سپورتتىڭ بۇل سالاسىن قىسىق كوزدى كورشىمىز دامىتا الماي اق قويدى.
5. ءبىلىم بەرۋ سالاسى. بۇل سالاداعى ەڭ باستى ماسەلە تەڭسىزدىك، بۇل ەلدە ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ، جوعارعى وقۋ ورىنانا ءتۇسۋ ءۇشىن ەمتيحان تاپسىرادى، وندا تۇرعان نە بار دەيسىز عوي، ماسەلە مىنادا، وقۋ شارت جاعدايى تومەن مىڭداعان كەدەي اۋىل قىستاقتاردا وقىپ جاتقان ميليونداعان وقۋشىلارمەن، ۇلكەن قالالارداعى پروفەسسورلار مەن عالىمدار ساباق بەرەتىن، زياتكەرلىك مەكتەپتەردە وقيتىن قالانىڭ وقۋشىلارى، قيىندىق دارەجەسى بىردەي ەمتيحان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ باسەكەگە تۇسەدى، ناتيجەسىندە، قالانىڭ وقۋشىلارى توپ توبىمەن ۋنيۆەرسيتەتتەرگە وقۋعا تۇسسە، اۋىلدىڭ نە ءبىر تالانتتى بالالارى قوعامعا شىعىپ قارا جۇمىس ىستەيدى نەمەسە جۇمىسسىزداردىڭ قاتارىن كوبەيتەدى.
6. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسى. قىتايداعى ەڭ بىلىققا باتقان سالا، بۇل سالاداعى زاڭسىز اقشا اينالىمى بىرەۋلەردىڭ قالتاسىن قامپايتسا، ال بىرەۋلەردى زار يلەتىپ كەلەدى، جۇڭگو چينوۆنيكتەرىنىڭ قۇلقىنىنا تىعىلاتىن يۋانداردىڭ كوپ بولىگى وسى سالادان كەلەدى، قارجى پوليسياسىنىڭ ازىرگە شاماسى كەلەر ەمەس بۇل سالاعا.
7. وندىرىستىك اپاتتار. سوڭعى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە قاراعاندا، دۇنيە جۇزىندەگى سوڭعى 30 جىلدا بولعان ۇلكەندى كىشىلى سوعىستان قازا تاپقان ادامداردىڭ سانى، سوڭعى 30 جىلدا قىتايدىڭ وندىرىستىك اپاتتاردا قازا تاپقان ادامداردان كوپ ەمەس، مۇنشاما كوپ ادام ءولۋىنىڭ سەبەتەرى، ءوندىرىس قاۋىپسىزدىگىن ساقتاماۋ، كەنىشتەردەن شىعاتىن ۋلى گازداردىڭ كەسىرى، نەمەسە ۋلى گازدىڭ سوڭعى زارداپتارىنان قازا تابادى. 
8. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى. جۇڭگو مەديسيناسى سوڭعى جىلدارى ءبىراز جەتىستىكە جەتتى، ءبىراق ماسەلە مىنادا، ەگەر قىتايدا ءومىر سۇرسەڭىز ارتىق بىرنەشە مىڭ اقش دوللارىن ساقتاي ءجۇرىڭىز، الدا جالدا دەنساۋلىعىڭىز سىر بەرىپ جاتسا، اقىسىز ەم قابىلدايمىن دەپ ويلاماي اق قويىڭىز، ونىڭ ۇستىنە ەمدەۋ اقىسى دا ۋداي قىمبات، ەمدەلەتىن اقشاسى جوق كەدەيلەردىڭ اۋرۋحانا بوساعاسىندا جاتىپ قايتىس بولۋى قالىپتى جاعداي سانالادى بۇل ەلدە.
9. مادەنيەت. جۇڭگو حالقى الەمدەگى ەڭ مادەنيەتى تومەن حالىقتىڭ ءبىرى، قوعامدىق ورىندا قاقىرىنىپ تۇكىرىنۋ، جازدىڭ اپتاپ ىستىعىندا كوشەدە بالاعىن ءتۇرىپ وتىرۋ ت، ب، بۇلار ەندى ادام اۋىزى باراتىندارى عان، بۇدان باسقا اۋىز بارمايتىن ەرسى قىلىقتارىن بۇل جەرگە جازۋدىڭ ءوزى ىڭعايسىز.
10. كولىك قاتىناسى. كولىك سانىنىڭ كۇن ساناپ ارتۋىنا ىلەسىپ، جۇڭگو قالالارىنداعى ءجۇرىپ تۇرۋ قيىنداپ بارادى، ساعاتتاپ تۇراتىن كولىك كەپتەلىسى، جۇرگىزۋشى مادەنيەتىنىڭ تومەندىگى، كولىك اپاتتارىنىڭ جيىلەۋى قىتايدىڭ باسىن قاتىرعان وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى.
قىتايشادان اۋدارعان سەرجان قاسەن
