Qulager shesheń – suńqar, ákeń - tulpar
Soǵyp eń dónenińde segiz arqar.
Salbyrap sapty aıaqtaı tómengi erniń,
Bota tiresek, qyz saǵaq, sandal kerim.
Qulpyrǵan kúlte jibek quıryǵyń-aı
Or bolyp qalýshy edi shapqan jeriń, - degen sýretteýdegi Qulagerdiń shyn júırikke tán músinin, báıgege shapqandaǵy qımylyn myna Astanadan alty shaqyrym jerdegi «Astana-Kókshetaý» tas jolynyń boıynda Qulagerge qoıylǵan eskertkishine qarap tolyq kózge elestetemiz. Pa, shirkin! Aqyn İlıas Jansúgirovtyń qapyda qazaǵa ushyraǵan qazanatty Qazaqtyń Qulageri degeni qandaı keremet. Bul eskertkish Aqynnyń óresi bıik, órisi keń shyǵarmasynyń qulaq kúıi ispettes, ómir shyndyǵynyń shymyldyǵyn sypyra, serpe ashyp, syrtqa syr shashyp, dúbir salyp tur.
Qazaqtyń qazanaty - Qulager bolsa, búgin mine sol ataqty «Qulager» poemasy nemis tiline qazaqsha túpnusqasynan tikeleı aýdarylyp, Qazaqstan-Góte ınstıtýtynyń qoldaýymen «Büchergilde» (Germanıa) baspasynda basylyp shyqty. Osy oraıda poemanyń nemis tilindegi nusqasynyń avtory, nemis jazýshysy Gert Haıdenraıh osy Qulager eskertkishin turǵyzǵan jazýshy, QR Gýmanıtarlyq Ǵylymdar Akademıasynyń Akademıgi, QR mádenıet qaıratkeri, QR Jazýshylar Odaǵy, QR Jýrnalıser Odaǵynyń múshesi, Shyǵys Qazaqstan oblysy Ulan aýdany jáne Aqmola oblysy Selınograd aýdanynyń qurmetti azamaty, QR eńbek sinirgen jattyqtyrýshysy, ulttyq at sporty negizin qalaýshy, Uly Dala qyrandary qozǵalysynyń teń tóraǵasy, birneshe kitaptyń avtory, 7 respýblıkalyq jýrnaldardyń redaktory Sádibek Túgelmen Uly dalanyń sımvolyna arnalǵan eskertkish basynda júzdesti. Qulagerge arnaǵan eki tulǵanyń bul eńbekteri dúıim qazaq halqy úshin úlken abyroı. Nemis tilindegi aýdarylǵan bul poemanyń alǵashqy túpnusqasyn nemis jazýshysy Gert Haıdenraıh qasıetti Qulager eskertkishiniń basynda Sádibek Túgel aǵamyzǵa tabys etti. Bul tarıhı sát.
Aýdarma máselelerine degen asqan qyzyǵýshylyq – nemis mádenıetine tán erekshelik. Iá, Aqan seriniń sezim dúnıesindegi kúıinishin, psıhologıalyq tebirenisin dálme dál nemis tilinde sýretteýde asqan sheberlik. Halqymyzdyń mádenıeti men ónerin, tarıhy men salt-dástúrin nemis tildi oqyrmandarǵa keńinen tanystyrarlyq atalmysh «Qulager» poemasynyń nemis tilindegi nusqasy qazaq oqyrmandaryna jol tartty. Bul sát qýanyshty habar. Endi Qulager nemis tilinde aýdarylyp jatqany jańa bastama, ádebıet qorymyzdaǵy baı mura. Belgili jazýshy Sádibek Túgel aǵamyz óz kezeginde nemis jazýshysy Gert Haıdenraıhke halqymyzdyń qanaty, qorǵany, aıbyny bolǵan qazanattarǵa arnalǵan «Qazanat» kitabyn tartý etti.
Jalpy Gert Haıdenraıh týraly qysqasha toqtalsaq, belgili nemis jazýshysy, jýrnalıs, aýdarmashy, aqyn ári senarıst. Ol 1944 jyly Germanıanyń Ebersvald jerinde dúnıege kelgen. Darmshtadt pen Múnhen qalalarynda bilim alǵan. «Theater in der Kreide» atty Múnhen teatrynyń negizin qalaýshylardyń biri. Germanıalyq P.E.N.-klýbynyń belsendi tulǵasy, 1991-1995 jyldary sol klýbty basqaryp, 2004 jyldan beri Bavarıalyq óner akademıasynyń múshesi, 2011 jyldan beri sol akademıanyń ádebıet bólimin basqaryp keledi.
Búgin mine Ulttyq Akademıalyq kitaphanasynda poemanyń nemis tilindegi aýdarmasynyń tusaýkeseri uıymdastyrylýda.
Dıdar NURJİGİT,
«TÚGEL-AQPARAT»
