Búgin tań atqaly parlament depýtattary ekstremızm, terorızmge qarsy zań jobasyn talqylaýǵa kiriskeni týraly aıtyla bastady. Quptarlyq is.
Osy oraıda, ótkenge oralyp, burynyraqta isti bolǵan dinı birlestikter men uıymdardyń, aǵymdar ókilderi týraly oılanǵanymyz jón. Batys oblystarda, Aqmola oblysynda naqty lańkestik áreketter jasaǵan, josparlaǵan radıkaldardyń birazy 2006 jyldan beri zań boıynsha jaýapqa tartyldy. Olardyń aldy búginde jazalaryn ótep, bostandyqqa shyqty da. Sodan sabaq aldyq pa? Sol oqıǵalardan soń zańnyń kem-ketigin túgendep, olqylyqtardyń ornyn toltyrdyq pa? «Iá» deı almaımyz.
Odan keıin 2011 jylǵy «zikirshiler» dep atalǵan sopylyq aǵym ókilderiniń isin de umyta qoımadyq. Bul top aldyńǵylary sıaqty qarý asynyp, jarylys jasamasa da, kúshtik qurylymdardyń qyryna ilinip, qýdalanyp ketti. Qoǵamda da olar týraly nebir jaǵymsyz aqparattar tarap, tipti, derekti fılm de túsirildi. Ol da aǵym ókilderine qoldanylǵan qatań jazany el ishinde jýyp-shaıýǵa baǵyttalǵanyn túsine qoıdyq. «Sopylar isi» boıynsha sottalǵan dinı qaıratker, atamekenge oralǵan qazaq Ismatýlla aqsaqalmen birge álemge tanymal ǵalym, ónertapqysh, úlken bilim ıesi Saıat Ybyraı da temir tordyń arǵy jaǵyna kete bardy. «Dinaralyq arazdyq týǵyzdy» degen aıyppen qamalǵan ǵalymnyń bostandyqqa shyǵýyn talap etip júrgender ǵylymı, rýhanı ortada áli de bar. Sottan bólek, aqparattyq keńistikke tastalǵan arandatýshy málimetter kesirinen kásibı biliktiligi joǵary bir top jýrnalıserge de túrli jala jabylyp, respýblıkalyq aqparat quraldarynan shettetildi. Sodan beri «ulttyq», «respýblıkalyq», taǵy birdeńe degen anyqtamalary bar beldi telearnalardyń efıri kákir-shúkirge, arzanqol shoý baǵdarlamadan kóz ashpaı keledi.
Al, teris aǵymdardy tusaýǵa baǵyttalǵan qazirgi sharalar qalaı júrýde? Bir qaraǵanda qaýipsizdik komıteti eldiń ár óńirinen birneshe lańkesti quryqtapty, úlken teraktilerdiń aldy alynypty. Terorızmmen kúres tek UQK basshysyna kerek sıaqty áserde qalasyz? Qoǵam nege únsiz? Tanymal dintanýshylar, saıasattanýshylar, zańgerler radıkaldyq ıdeologıanyń taraýyna tosqaýyl qoıýdyń joldaryn el talqysyna nege usynbaıdy. Álgi, Májiliske jetti degen jeti zańnyń jobasymen el nege tanyspaıdy? Álde halyq ondaı aqparat alýǵa laıyqty emes pe? Kezinde sopylardy jerden alyp, jerge salǵan «sensasıalyq» baǵdarlamalar jasaǵan jýrnalıser qaıda?
Alańdatyp otyrǵany, sońǵy kúnderi orys tildi aqparat quraldary, áleýmettik jeli qoldanýshylary «Ideoogıaǵa tyıys salý – qısynsyz bastama, ol – múmkin emes» degen pikirlerdi kóptep taratýda. Bul da jymysqy áreket emes pe? Damyǵan elderdi bylaı qoıyp, irgemizdegi Reseıde, Ózbekstanda, tipti, arab memleketteriniń birazynda radıkaldyq ustanymdaǵy salafızm, ýahhabızm ıdeologtarynyń eńbekteri men olar shyǵarǵan pátýa, úkimderge qatań tyıym salynǵan, olar bizdegideı emin erkin taramaıdy. Ondaı «ǵulamalarǵa» qulaq asqandar da ońbaıdy. Bul «ıdeologıaǵa tyıym salý» emes pe?
«Ideologıaǵa tyıym salý múmkin emes» deıtinder salafızmdi astyrtyn joldarmen aqtap alýdy kózdep otyrǵan sıaqty. Olaı deıtinimiz, ýahhabıt, quranıt, taǵy basqa, annan-mynnan aǵylǵan aǵymdardy ashyq synaǵan sopylar isti bolǵanda ol qýǵyndaýlarǵa sol synalǵandardyń tikeleı qatysy bar ekendigi týraly áńgimeler shyqqan. Búginde sodyrlardyń soıqanyn sóz buıdaǵa salýshylardy kórip, sol sopylardy sottatqandardyń shynymen de salafıttermen sálemi túzý me dep qaldyq.
Álim Kenjeǵul
