Qazir kóptegen dintanýshylar men ǵalymdar, saıasattanyshýlar men jýrnalıser elimizde sáláfızmdi nasıhattap júrgen saıttardyń kedergisiz ári baqylaýsyz jumys isteýine alańdaýshylyǵyn bildirip, olardy shekteý qajettigin kóterip júrgeni belgili. Biz bul ózekti másele tóńireginde táýelsiz qazaq dinı jýrnalıs­tıkasynyń ardageri, «Iman» jýrnalynyń Bas redaktory Ońǵar qajy Ómirbekpen suhbattasqan edik. 
– Álbette, sol dintanýshylar men ǵa­lymdardyń alańdaýshylyǵyn túsinemin ári tyıym salý qajet degen pikirlerin qol­daımyn, – dep bastady áńgimesin Ońǵar Ómirbek: – Sebebi qazaq ult bolyp uıys­qaly beri musylman. Onyń ishinde bir ǵana Hanafı mázhaby men Mátýrıdı aqıdasyn ustanǵan. Sol ustanymnyń arqasynda ǵana Qazaqstan men Orta Azıada san ǵasyrdan beri dinı alaýyzdyq oryn almaǵan. Endi táýelsizdigimiz baıandy ári halqymyzdyń birligi men yntymaǵy berik, ımany kámil, dinimiz odan ári nyǵaıa tússin desek, oǵan syzat turmaq, kúmán týǵyzatyn aǵymdar men toptarǵa jol bermeýge tıispiz. Muny eldiń qaýipsizdigi de talap etedi. 
– Ózderin alǵashqy sáláftarmen baı­lanystyryp júrgen sáláfılerden keletin qaýip-qater qandaı? 
– Sáláfılerdiń tanym-túsinigi qazaq halqynyń san ǵasyrlardan beri qalyp­tasqan musylmandyq túsinigine múlde ke­raǵar. Olardyń senim tuǵyrnamasynda jalpy qazaqshylyqqa, eldikke, otanshyl­dyqqa oryn joq. Bulardy óz tamyrynan jeringen dinı kosmopolıtter deýge bola­-dy. Halqymyzda qalyptasqan, túbi musyl­manshylyqtan órbıtin ata-anany qadirleý, úlkendi syılaý, ózara túsinistik, yntymaq, bıazylyq, sypaıylyq sıaqty asyl qa­sıet­terdi mansuq etedi. Sondyqtan da sá­láfılik – qazaq ultynyń tamyryna balta shabý úshin ot ala kelgen asa qaterli dinı aǵym. Bulardyń ustanymdary shynaıy mu­sylmanshylyqpen de, dástúrli qaza­qy­lyqpen de sáıkespeıdi.
– Bul teris saıttar halyqqa qanshalyq­ty yqpal ete alady?
– Ǵalamtorda alýan túrli pikirlerge jol berilgen. Solardyń ishindegi qazirgi qazaq jastaryna eń qaýiptisi – osy teris aǵym­dardyń úgit-nasıhaty.
Asyl dinimizdi sol saıttardan úırengen jastarymyz sáláfılerdiń qataryn to­­lyqtyryp, meshitte namazdy solardyń usta­­ny­mymen oqıdy. Imamdardyń emes, uıaly te­lefonnan óz sheıhsymaqtarynyń ýaǵyzyn tyńdaıdy. 
– Jalpy, Dinı basqarma din taqy­ry­bynda aqparat taratatyn BAQ-tardy qan­shalyqty qadaǵalaýǵa qaýqarly?
– Dinı basqarma – qoǵamdyq uıym. Onyń turaqty túsimdi búdjeti, qarjylyq múmkindigi, zańdyq qadaǵalaý quqyǵy joq. Sondyqtan tek usynystar men tilekterdi jetkizýmen shekteledi. Degenmen, basqarma tarapynan dinı taqyrypqa qalam tartyp júrgen tilshilerdiń basyn qosyp jıyn­da­ryn ótkizip turý, olarǵa durys dinı túsinik­ti nasıhattaýda baǵyt-baǵdar, keńes berý sharalary uıymdastyrylýda. Jalpy ár isti sol salanyń óz mamanyna tapsyrǵan jón. Sondyqtan da musylmanshylyq ba­ǵyttaǵy dinı aqparattardyń anyq-qany­ǵyn dóp basyp aıtyp bere alatyn elimizdegi birden-bir mekeme – Dinı basqarma.
– Bizdiń mázhabymyzǵa qarsy aqparat­tar qanshalyqty jıi jarıalanady?
– Jat aǵymdar ata-babamyzdyń tól mázhaby – Ábý Hanıfa joly men ma­tý­rıdılik dinı tanym mektebine qarsy jáne de qazaq halqynyń ulttyq qundylyqta­ryna qarsy úzdiksiz úgit júrgizip keledi de­sek, asyra aıtpaǵan bolarmyz. Onyń dáleli – sońǵy ýaqyttary ata-anasyn, aǵaıyn-týysyn «kápir», «dinsiz» dep aıyptap, óz qu­dyǵynan jerigen jartybas dindarsy­maqtardyń kóbeıýi. Bulardyń barlyǵy­-nyń tanymy bir. Olar ýahabılik, sáláfı­lik keritartpa ıdeologıanyń jan­daıshaptary.
– Qarapaıym halyqtyń dinı saýaty joǵary bolmaǵan soń, teris saıttardan da aqparat alady. Teris pıǵyldy saıttardy qalaı tanýǵa bolady? Olardyń ereksheligi nede?
– Qazir elimizde teris pıǵyldy saıt­tardyń birazy buǵattalǵan. Deı turǵan­-men, keıbir saıttar áli de jumys jasap tur. Jat aǵymdardyń saıttary negizinen óz ýaǵyz­shylarynyń, sheteldik úgitshilerdiń dáristerin ǵana nasıhattaıdy. Qazaq­stan­daǵy on eki mıllıonnan astam musylman­dardyń basyn qosyp otyrǵan Dinı bas­qarmanyń ustanǵan baǵytyna úzildi-kesildi qarsy. Solardyń saıttarynda Dinı bas­qar­manyń ımamdary men ustazdarynyń ýaǵyzdaryna jol jabyq. Olar qazaq qo­ǵa­mynda qalyptasqan jaıtpen múlde sanas­paıdy. Búlikke alyp baratyn úgitterin jal­­ǵastyrady, ulttyq ári dinı erekshe­likterge tózimsizdikpen qarap, túbi qaqty­ǵysqa, alaýyzdyqqa ulastyratyn, qoǵamy­myz úshin asa qaterli teris pıǵyldy ýaǵyz­dar júrgizedi.
Ǵalamtorda sáláfılikti ashyqtan-ashyq nasıhattap, solardyń soıylyn soǵatyn myna saıttar áli jumys jasap tur: www.sun­napress.kz, www.islamic.kz, www.abu­ha­nifa.kz , http://www.shyn.kz/ , http://anti-ir­hab.kz/ , 
Sol sıaqty áleýmettik jelide sálá­fılikti qoldap, úzdiksiz nasıhattap oty­ratyn ári basqalarǵa da yqpal etetin bel­sendileri de bar. Solardyń biri ári belsen­di sáláfıt qandasymyz Almatyda bolǵan sońǵy qanquıly oqıǵanyń sáláfıtterge eshbir qatysy joqtyǵyn, ony kúshtik qu­rylymdar ózderi oılap tapqandyǵyn aı­typ, beınetaspa jarıalady. (http://abai.kz/post/view?id=8920)
– Bas múftı dinı salada «aqparattyq soǵys» júrip jatqanynan habardar ma? Onyń ustanymy qandaı?
– Bas múftı jalpy aqparat salasyn, merzimdi BAQ-ty úzbeı qadaǵalap otyra­-dy. Oǵan ózimiz kýámiz. Asyl dinimizge kúıe jaǵatyn jalǵan aqparattardyń aldyn alýǵa erekshe mán beredi. Sonymen qatar teris aǵymdardyń júgensiz áreketterin aýyzdyqtaýǵa da kúsh salýda. Burmalanǵan málimetterdi túzetýge tyrysady. Bas múftı bastaǵan Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń birtutas ustanymy – qazaq jerinde qalyptasqan dástúrli dinı mek­tepterdi, mázhabymyzdy tuǵyrlaý, ny­ǵaı­tý. Jat aǵymdardyń teris ýaǵyzdaryna qarsy turý úshin úgit-nasıhat salasynda durys dinı dáristermen birge halqymyz­-dyń ıgi dástúrleri men qundylyqtaryn qatar nasıhattaý qolǵa alynǵan. 
– Baıqaýymyzsha, qazir aqparat sala­synda sáláfıtter, gúlenshiler men ısma­týllashylar (zikirshiler) asa belsendi. Áleý­mettik jeliler men saıttarda otyryp ózara qyrqysady. Qazaqty bólip otyrǵan mundaı keritartpalyqtardy qalaı túbegeıli sheshý­-ge bolady?
– Atalǵan toptar qazaq elinde táýel­sizdik alǵannan keıin paıda bolǵan aǵym­dar. Iaǵnı, olar buryn bolmaǵan, dinı ýaǵyz-nasıhattyń kemshin tusynda qaýlap ketken. Qazir dinı basqarma ózimizdiń tól mázhabymyzdy jergilikti jerdiń yńǵaıy­na qaraı ádet-ǵuryp pen qalyptasqan jaǵ­daıdy eskere otyryp, ýaǵyz júrgizýdi myq­tap qolǵa aldy. Nátıjesinde, anaǵan da, mynaǵan da bura tartpaıtyn ýaǵyzshylar paıda boldy. Endi jastar, musylman ja­maǵaty dinı basqarmanyń bekitken ýaǵyz­shylarynyń ýaǵyzdaryn tyńdaýǵa oıys­-ty. Dinı alaýyzdyqtyń aldyn alýdyń bir­den-bir joly – memleket tarapynan moı­yndalǵan el musylmandarynyń jal­ǵyz dinı uıymy – múftıattyń úgit-nası­hatyna qulaq asý. Dinı basqarmada dinniń túrli salasynyń bilgir mamandar toby qyzmet etýde. 
– Din taqyrybynda aqparat taratatyn BAQ-tardy Dinı basqarmanyń dinı sarap­tama bólimderine táýeldi etý qajet pe? 
– Qazaqstan – demokratıalyq zaıyr­ly memleket. Sondyqtan qaısybir adam­nyń pikir erkindigine shekteý qoıý qıyn. De­genmen, din taqyrybyndaǵy jazylyp ári berilip jatqan aqparattardy dinı bas­qarmanyń saraptamasynan ótkizgen de durys pa deımiz. Sebebi, ásirese, áleýmettik jelide Dinı basqarmany jón-josyqsyz aıyptap, teris aǵymnyń soıylyn soǵa­tyndar kóbeıdi. Dinı basqarmanyń ǵa­lamtor bólimi olardyń birazyn biledi, ári olardyń toptarynan da habardar. Búırek­ten sıraq shyǵaratyn sondaı toptardy shekteý qajet pe degen oı týady. Áıtpese, kúni boıy ǵalamtorda otyratyn saryaýyz balań jasóspirimder sáláfılerdiń jete­gine eriksiz erip ketip jatyr. Ol dinı maǵ­lumattardyń ózimizdiń tól mázhabymyzǵa, dástúrli dinı tanymymyzǵa sáıkestigin ajy­ratyp bere alatyn mamandarymyz, ımamdarymyz bar.
– Sáláfızmge berilip, keıin taza ıslam­-ǵa oralǵan 800-den astam azamattyń baryn bilemiz. Bul tek bir jyldyń jetistigi eken. Bul baǵytta Dinı basqarma tarapynan taǵy qandaı sharalar uıymdastyrylyp jatyr?
– Qudaıǵa shúkir, qazir adasqanyn túsinip, ortamyzǵa qaıta oralyp jatqan baýyrlarymyz da barshylyq. Bul da bolsa múftıat tarapynan jasalǵan qajyrly eńbektiń jemisi. Dinı basqarma óziniń qar­jylyq jáne aqparattyq múmkindiginiń shek­teýligine qaramastan, bul baǵytta kóp­tegen sharalar jasap jatyr. Sonyń birden- bir mysaly basqarma tarapynan qurylǵan respýblıkalyq aqparattyq-nasıhat toby (RANT) jáne jergilikti ókildikterdiń jany­nan uıymdastyrylatyn jergilikti aqparattyq-nasıhat toptary (JANT). Bul toptardyń quramynda elimizge belgili din mamandary, ımamdar, teologtar, sarap­shylar bar. Olar el aýmaǵynda túrli kez­desýler ótkizip, durys dinı qundylyqtar­-dy ýaǵyzdaıdy, jastardyń arandap qal­­maýy úshin olarǵa jat aǵymdardyń qaýip-qaterleriniń jaı-japsaryn aıtyp beredi. Jergilikti ákimshilik oryndarymen kelise otyryp, oqý oryndarynda, mekemelerde, uıymdarda túrli salalardyń ókilderimen jolyǵyp, keleli áńgime ótkizedi, olardy tolǵandyratyn suraqtarǵa jaýap beredi. Ózekti máselelerdi taldap, sheshimin de aıtady.
Sonymen qatar, Dinı basqarma aqparat quraldary arqyly úgit-nasıhatyn kúsheı­tip keledi. Basqarmanyń óz baspasóz qyz­meti, merzimdi basylymdary bar. Ǵalam­torda da dinı basqarmaǵa qarasty ondaǵan saıttar («muftyat.kz», «muslim.kz», «islam.kz», «azan.kz» t.b.) turaqty jumys isteıdi.
– QMDB janynan shyǵatyn «Islam jáne órkenıet» gazeti men «Iman» jýrnaly­na jazylý barysy qalaı?
– Qudaıǵa shúkir, bul eki basylymnyń da óz oqyrmany bar. Jyl sanap taralymy da ósý ústinde. Gazettiń taralymy 50 myń danadan assa, al «Iman» jýrnaly 20 myńǵa jýyqtady. Halqymyz ata-babamyzdyń asyl dinine jappaı bet buryp jatqanyna qarap, dinı basqarmanyń tól basylymy­nyń taralymy munan áldeqaıda óse túse­tinine senemin. 
– Suhbatyńyzǵa raqmet! 
Áńgimelesken 
Kámshat TASBOLAT