Sylambek Ahmetqalıuly 1956 jyly 16-shildede Sanjy qalasy Ashyly aýylynyń Qosbulaq jaılaýynda malshy otbasynda dúnıege keledi. Ol bastaýysh pen orta mektepti óz aýylynda oqyǵannan keıin 1976 jyly týǵan oblysynyń Qutybı aýdany Shorgo pedagogıkalyq ýchılıshesine túsip, ony eki jyl oqyp bitirgennen keıin muǵalimdik qadamyn Morgý malfermasy mektebinde bastaǵan. Ol qazirge deıin osy ustazdyq jumysymen aınalysyp keledi. Mine, ustaz bolǵan 33 jyl ishinde ol mektep dırektory, jumysshylar uıymy jetekshisi qatarly ákimshilik qyzmetterde qosymsha isteýden bólek oqýshylarǵa sheberhana isinde oqytýdyń aldyńǵy shebinde. Balalardy tárbıeleý baǵbany ispetti. Qazir Sanjy qalalyq №2 ortamekteptiń joǵary dárejeli oqytýshysy.
Ol ortalaý mekteptiń jaratylystaný pánderiniń oqytatyn tirekti oqytýshy bolyp, avtonomıalyq úkimet jaǵynan 7 ret, Sanjy qalalyq ákimdigi jaǵynan 3 ret, Sanjy qalalyq Bilim basqarmasy jaǵynan 13 ret marapattalady. Ol SHUAR «Dańqty 30 jyl» altyn medalynyń ıegeri. Bularǵa qosa oblystyq dárejeli úzdik kásiptik-tehnıkalyq qyzmetker, Sanjy qalasynyń úzdik daryndy ǵylymı qyzmetkeri ataǵynyń ıegeri.
Sylambek muǵalim – «Qytaı ǵalymdary» atty jınaqtyń bir keıipkeri. Muny bilgińiz kelse, osy kitaptyń 520-betin oqyp kórińiz. «Qytaıdaǵy áıgili adamdar» aqylıa sózdiginiń 90 jáne 529 betterinde onyń «Ómirdiń máni – ósken sana, ózgeden ozamyn deseń, ózińniń minińdi bil» degen sekildi oı-pikirleri hanzýsha jazylǵan.
S.Ahmetqalıuly uzaq ýaqyttyq ustazdyq ómir tájirıbesinen bala tárbıesi jóninde týyndaǵan «Urpaq – ulttyń keleshegi» atty kitaby náresteniń shyr etip jaryq dúnıe esigin ashqannan bastap, 15 jasqa deıingi bilim-tárbıesi týraly baıandaıdy. Onyń bul ǵylymı eńbegi 2004 jyly Shyńjań halyq baspasynda basylyp, ata-analardyń ıgiligine aınalady. Halyqtyń muqtajyn ótedi.
Onyń ekinshi bir eńbegi – dárisqanada sabaq ótý barysynda «Matematıkalyq bilimderdiń balalardyń oıyny men baılanysy» atty jınaǵy mektep oqýlyǵy bolyp qurastyrylyp, paıdalanýǵa berildi. Kóshpendi Shyńjań qazaqtarynyń qonystanyp, irgesin bekitip, otyraqshyldyq damýǵa bet alǵan búgingi kúngi naqtyly turmys qajeti óteý úshin ol ujymnyń qoldap-qýattaýymen 3.2 mý (5 sotyq) tájirıbe atyzyn alyp, 15 jyl boıy kókónis jáne jemis kóshetterin egý jumystaryn júrgizedi. Sóıtip, ol osy on bes jylǵy isjúzindik ǵylymı tájirbesin eginshi, malshylardyń oqýlyǵy retinde qandastarynyń paıdalanýyna usynady.
Turmys – adam ómirindegi basty janbaǵys kózi. Sondyqtan da Sylambek muǵalimniń turmystyq bilimder týraly – eginshilik, baǵbanshylyq, aspazdyq, tiginshilik, shashtarazylyq, toqymashylyqqa qatysty kóptegen zertteý maqalalary ólkelik dárejeli gazet-jýrnaldarda jarıalanady. Ol ultymyzdyń mádenı muralaryn ıgerý jolynda da kóptegen materıaldar jınap, kádege asyryp otyr.
Bul kúnderi Sylambek muǵalim eginshi, malshylarǵa dıhanshylyq týraly arnaýly sabap berý jáne is júzinde tájirıbe jasap kórsetýden bir jalyqqan emes. Ol shákirtterine sýretke túsirý, elektrondy álbom jasaý tehnologıasyn da shákirterine úıretýmen keledi.
Osy rette S.Ahmetqalıulynyń tikeleı qol jetkizgen nátıjelerine kóz jiberer bolsaq, ol óziniń ustazdyq mamandyǵyn súıip, tynbaı izdený, zertteý nátıjesinde óz ulty qajetine kóp kesek týyndylardy jaratyp, usynyp otyr. Atap aıtqanda, memlekettik patent mekemesi jaǵynan 5 túrli ǵylymı eńbegi memlekettik kólemde moıyndalyp, el ıgiligine aınaldy.
Ol balasy Qaıratbek Sylambekuly ekeýi oılap tapqan «Jaýap qaıtarýǵa qolaıly tabaqsha». ZL:98209804.9 nómirli memlekettik menshik quǵynyn ıelenip otyr. Shákirti Ádilet ekeýi oılap tapqan «Sarymaı aıyrý mashınasy» ZL: 01269597.0 nómirli memlekettik menshik quqyǵyn, al balasy Q.Slambekuly ekeýi oılap tapqan «Ortaq qoldanylatyn sabaq kestesi» ZL:200420000585.9 nómirli memlekettik menshik quqyǵyn alǵan.
Jeke ózi oılap tapqan «Kóp túrli qoldanylatyn tabaq ústeli» ZL:200820006994.8 memlekettik menshik tabys quqyǵan alsa, al «Dári búrkip uqalaý» aspaby memlekettik patent quqyǵyna usynylyp otyr eken.
Biz S.Ahmetqalıulynan basty bir jańalyǵy – tamaq ústeliniń ereksheligin aıtyp berýdi ótingenimizde ol tómengini aıtty:
– Bul tamaq ústeli ultymyzdyń ozyq dástúrin keıingi urpaqtarǵa jetkizý maqsatynda jasaldy. Munyń ózi ultymyzdyń mádenı muralarynyń ǵylymı órege kóterilgeniniń de belgisi. Ústel qurylymy jaǵynan qarapaıym, bıiktigi 0.38 sm. Otbasyńyzdyń tórinde maldasyńyzdy quryp otyryp tamaqtanýǵa bolady. Eger qalaýyńyzsha bıiktetý qajet bolyp jatsa, ústeldiń astyndaǵy jyljymaly sıraǵy kóterilip, 0.80 sm -ge deıin boıyn ósiredi. Ústeldiń ústingi beti áınekten jasalǵan, osy áınek astyna ornalasqan jyljymaly 12 tarelkeden ózińiz qalaǵan taǵamdy ornyńyzda otyryp-aq tańdap alasyz. Ústel erkin aınalyp turady. Ústel ortasynda turaqty qondyrǵysy bar Tamaǵyńyz salqyndap qalsa, soǵan jylytyp jeýińizge bolady.
Ústel bir qaraǵanǵa bireý bolyp kóringenimen, paıdalaný barysynda eki ústelge aınalyp, bes túrli bıiktikke ózgeredi. Ústel beti óz aldyna 0.38 sm bıiktiktegi ústelge aınalyp, doıby, shahmat, toǵyz qumalaq sıaqty oıyn túrlerine arnalǵany kórinedi. Ústelge materıaly qarapaıym, jasalýy myqty ári jeńil, kórinisi kórkem, ultymyzdyń oıý órnekteri men áshekeıimen bezendirilgen. Markasyndaǵy oıý-órnegi qazaq ultynyń ómirimen bite qaınasqan ozyq mádenıettiń sımvoly esepti. Ústel kindigindegi markadan jyl qaıyrý kórsetkishi arqyly qaı jyly týylǵanyńyzdy kóre alasyz.
Bul ústeldiń alǵashqy nusqasy bazarǵa shyqqannan alarmandardyń qyzý qoldaýyna ıe boldy jáne bazardan oıyp oryn alyp otyr.
– Siz osy ústelińdiń bir danasyn Qazaqstan táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna
arnap jasapsyz. Sol týrala aıta ketseńiz?
– Men bir qazaq dıasporasy ókili bolǵandyqtan ózim oılap tapqan as
ústelimdi táýelsiz elimizdiń 20 jasqa tolǵan mereıtoıyna arnap jasaǵan bolatynmyn. úshin jasaǵan bolatynmyn.pekshimin. As ústeli de ultymyzdyń enshisi bólinbegen dastarhany ispetti ekendigi bárimizge belgili. Osy dastarhanymyzǵa yrys-bereke qonaqtasyn. Táýelsizdiktiń kók týy astyndaǵy erkin turmysymyz – ortaq maqtanyshymyz, uly baqytymyz. İske asqan asyl armanymyz baıandy bola bersin!
Ultymyz árqashan “7”sanyn qasterlegen. Sondyqtan ózim oılap tapqan as ústeline mynadaı 7 túrli mán berýge tyrystym:
1-Jobalanǵan as ústeli – dóńgelek, dıametri 100 sm, ol «ǵasyr» degen maǵynany bildiredi. Bul arqyly ultymyz ǵasyrlar boıy ańsaǵan táýelsizdigimizdiń iske asqanyn meńzemek boldym.
2-As ústeliniń aty – «Jolaýshy ústeli». Bul arqyly qazaǵymyz ómir saparynda óner-bilimniń bıiginen kórinip, táýelsizdiktiń kók týy astyndaǵy tynys-tirshiligin baqytty seıil-serýenmen ótkizse degen tilekti beınelemekshi boldym.
3-Ústelge jyljymaly 12 tárelke ornalasqan, olar bizdiń qazaq úshin kıeli de keleli on eki aıǵa ýákldik etedi.
4-Ústeldegi tárelkelerdiń dıametri 16 sm, bunymen 16 jeltoqsan kúninen bastaý alǵan Táýelsizdigimizdiń keıingi ómiri mándi de sándi ótip jatyr degendi meńzemekpin.
5-Ústelge aılanbaly sheńberler ornalastyrylǵan. Ár eki sheńberdiń aralǵy 20 sm, osy arqyly táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵyn beınelep, ári dáýir qurdastary bolyp sanalatyn urpaqtarymyzdyń bereke-birlikti, irgeli damýdy óz is-áreketiniń baǵdary etip, bolashaqtaǵy erkin tarıhymyzdyń sheńberin ózderi úlgi bolyp aınaldyrsa degen tilegimdi bildirmekpin.
6-As ústeliniń 4 sıraǵy– táýelsizdiktiń kók týy astyna tórtkil dúnıeniń tórt tóńireginen jınalyp jatqan qandastarymyz táýelsiz elimizde otandastarymyzben birge baı da, baqytty da beıqut ǵumyr keshse degen tilegimdi bildiredi.
7-Ústeldiń ortalyǵyndaǵy jyljymaly sharshynyń dıametri – 7 sm, ony ultymyzdyń jeti sanyn baqytqa, baılyqqa, tynyshtyqqa, bereke-birlikke, adaldyqqa, páktikke balaıtyn tamasha dástúrine baǵyshtap jobalaǵan edim.
Sylambek áńgimesin osyndaı túıindedi.
Biz onyń budan keıin de jańalyq asha berýine tilektespiz.
Álimjan ÁSHİMULY
