Maqta ónimin jınap alý ú sh in , qozanyń japyraǵyn der kezinde sapaly ári birkelki túsire alatyn qajetti defolıanttardy tıimdi qoldanyp, qysqa ýaqyt ishinde ónimdi shashpaı-tókpeı, ysyrapsyz jınap alý kerek. Defolıasıa jumysyn maqta qozasynda 13-15 ónim butaqtary jáne jalpy kósekgerdiń 3-4 kósegi ashylǵan kezde júrgiziledi. Preparattyń eń joǵary tıimdiligi +17 oS-dan 33 oS-ǵa deıin temperatýra aýqymynda qol jetkiziledi, al aýa temperatýrasy +17 oS gradýstan tómendese, japyraqtardyń túsýin baıaýlatady, sondyqtan da aýa temperatýrasy tym tómendep ketpeı turǵanda kirisý kerek. Japyraǵy tusken soń qozanyń kósekteri alǵashqy kunderden-aq ádettegiden 2 ese jyldam ashyla bastaıdy.
Olardyń negizgi bóligi defolıant qoldanbaǵan egiske qaraǵanda 10-15 kún buryn ashylyp bitedi. Sebebi, japyraǵynan arylǵan ósimdikke kún molynan t ú s ip , kósegi de, topyraǵy da jaqsy qyzady, qozalyqtaǵy aýa da jylyraq ári qurǵaǵyraq bolady. Kú n dizgi ýaqytta, japyraqsyz qoza alqabyndaǵy aýanyń temperatýrasy japyraqty qoza alqabyna qaraǵanda 2,5-5,0 gradýsqa joǵary, al ylǵaldylyǵy 10-13 paıyzǵa tómendeıdi jáne de teriletin shıtti maqtany gektaryna 3-4 sentnerge deıin arttyrady. Sonymen birge, maqta alqaptaryna mashınamen terý kezinde maqtanyń lastanýy men ylǵaldyǵyn 2,0-2,5%-ǵa tómendeıdi. Qozany tym erte, alǵashqy, qaýashaqtary áli ashylmaǵan kezde defolıasıalaý, ónimniń azaıýyna jóne maqta talshyǵy sapasynyń tómendeýine ákelip soqtyrady. Maqta qozasy japyraqtaryn kókteı tusirýshi jumsaq jóne tez áser etýshi Avgýst fırmasynyń Avgýron jáne Avgýron-ekstra preparattarynyń tıimdiligi joǵary. Avgýron gektaryna 0,2-0,4 l/ga jáne Avgýron-ekstra-0,2 l/ga mólsherleri, maqta japyraǵynyń túsýine jáne kósekteriniń ashylýyna joǵary tıimdilik tanytady. Bul preparattar japyraqtardyń 90 paıyzǵa deıin túsýin jóne kósekterdiń tez ashylýyn qamtamasyz jasaıdy. Sýdy qoldaný mólsheri 200 l/ga.
Uzaq jyldardan beri maqta sharýashylyǵynda Dropp-ýltra jáne Magnıı hloraty óndiristegi sharýa qojalyqtarynda qoldanyp kelýde. Dropp-ýltra preparaty gektaryna 0,7 l/ga qoldaný mólsheri, 83-85% japyraqtardyń túsýine áser etedi. Al Magnıı hloraty maqta qozasyna qatty áser etýshi preparattar qataryna jatady, onyń gektaryna 12,0 kg/ga mólsheri 75% japyraq túsýine áser etedi. Maqta qozasy óziniń damýy boıynsha artta qalyp, ashylmaǵan kósekteri kóp bar bolǵan jaǵdaıda jáne kúzgi jaýyn-shashyn erte jaýǵan kezde maqta qozasy japyraqtaryna desıkasıa júrgiziledi, onda qoldaný mólsheri eki esege deıin artady.
I.ÚMBETAEV, «Qazaq maqta sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty» JSHS-i bas dırektory, aýylsharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory
T.JASUZAQULY
«Maqtaaral» gazeti, №41 2016
