Buǵan deıin habarlanǵanyndaı, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Gúlshara Ábdiqalyqova 29-30 qyrkúıek kúnderi Ázerbaıjan Respýblıkasynda saparmen bolyp, onda V Baký halyqaralyq gýmanıtarlyq forýmyna qatysty. Memlekettik hatshy sapar barysynda, sondaı-aq, Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Premer-mınıstrimen, Mıllı Medjlısiniń tóraǵasymen jáne basqa da joǵary memlekettik laýazym ıelerimen kezdesip, ekijaqty mádenı-gýmanıtarlyq qarym-qatynastardy odan ári nyǵaıtýdyń keleli  máselelerin talqylady.

Qazaqstannyń tamyry ortaq, túbi bir túrkitildes elderdiń biri Ázerbaıjan Respýblıkasymen ara­daǵy dıplomatıalyq qarym-qaty­nastary 1992 jyldyń tamyzyn­da ornady. Shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqytta ekijaqty san-salaly baıla­nystardyń órisi keńeıip, jyl­dan-jylǵa nyǵaıýda. Búgingi tańda taraptyq qarym-qatynastar Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń 2005 jyly Bakýge jasaǵan resmı saparynyń qorytyndylary bo­ıynsha qol qoıylǵan Strategıalyq seriktestik jáne odaqtastyq qarym-qatynastar týraly kelisimge sáıkes órkendeýde. Eki el kópqyrly for­mat­taǵy halyqaralyq jáne óńirlik uıymdar aıasynda da belsendi ózara is-qımyl jasasyp keledi. Nátı­jesinde Qazaqstan-Ázerbaıjan ara­synda qol qoıylǵan túrli sıpat­taǵy 100-ge jýyq sharttar men úkimet­aralyq kelisimder, hattamalar men memorandýmdar baýyrlas elder­di meılinshe jaqyndata túsetin mańyz­dy qujattardyń qata­ryna shyqty.

Memleketter arasyndaǵy ózara saýda kólemi de óristep, 2015 jy­ly 125,5 mln AQSH dollaryn qura­dy. Qazaqstannan atalǵan elge negizi­nen munaı jáne gaz, hımıalyq shıki­zat­tar, astyq ónimderi eksporttalady.

Ásirese, qos memleket ara­syn­daǵy rýhanı-mádenı baılanys­tar tamyry jyl ótken saıyn tereń­deı túsýde. Ótken jyly Baký memle­kettik ýnıversıtetiniń bazasynda Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy men Abaı Qunanbaevtyń 170 jyldy­ǵyna arnalǵan halyqaralyq konferensıa ótkizilse, bıylǵy jyldyń mamyr aıynda aqyn Oljas Súleı­menov óziniń ádebı-qoǵamdyq qyz­metinde Ázerbaıjannyń jetis­tikterin  jaryqqa shyǵarýǵa qosqan eleýli úlesi úshin Ázerbaıjan Respýb­lıkasy Prezıdentiniń Qurmet dıp­lomymen marapattaldy. Sońǵy jyl­dary bilim, sport salalary boıyn­sha da ózara baılanystar jaqsy jolǵa qoıylýda.

Ázerbaıjan eliniń álemdik qaýymdastyq deńgeıindegi rýhanı bastamalarynyń qataryna enip, osymen besinshi ret ótkizilip otyr­ǵan Baký halyqaralyq gýma­nı­tarlyq forýmyna álemniń 100-den astam eli memlekettik qury­lymdarynyń ókilderi, sonyń ishinde Nobel syılyǵynyń laýreattary, belgili ǵylym, mádenıet jáne óner qaıratkerleri, sarapshylar qaýymdastyǵynyń ókilderi qatysty.

Forýmnyń ashylý saltanatynda Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Prezıdenti Ilham Alıev, sondaı-aq BUU, IýNESKO jáne ISESKO ókilderi quttyqtaý sóz sóıledi.

Forýmnyń plenarlyq otyrysynda sóılegen sózinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy  Gúlshara Ábdiqalyqova V Baký halyqaralyq gýmanıtarlyq forýmy – bul qoǵamnyń qaı ba­ǵyt­ta ilgerilep, qaıda bara jatqanyn túbirli túsinik beretin álemdik aýqymdaǵy alań ekenin erekshe atap ótti. Óziniń baısaldylyǵymen tanyl­ǵan bul is-sharada HHI ǵasyr­dyń jahandyq syn-qaterlerine jaý­aptar izdestirilip keledi.

Memlekettik hatshy baıanda­ma barysynda  qazirgi zaman­nyń basty problemasy halyq­tar arasynda senim men ózara túsi­nistiktiń bolmaýynan ekenine toqtaldy. Ol forýmǵa qatysý­shy­lar nazaryn álemdik apattar­dyń aldyn alýdyń negizgi qaǵıdat­taryn qamtyǵan Qazaqstan Respýb­­lıkasynyń Prezıdenti Nursul­tan Nazarbaevtyń «Álem. HHİ ǵa­­syr» atty manıfesine aýdar­dy. Osy­nyń negizinde, Qazaq­stan basshysy BUU Bas Assam­bleıasynyń 70-shi sesıasynda 2045 jylǵa deıingi Jahandyq stra­tegıalyq basta­ma­lardyń jospa­ryn ázirleýdi usyn­ǵanyn aıtty. Bul jospar barlyq ulttardyń ınfra­qury­lym­­darǵa, resýrstar men na­ryq­tarǵa teń dárejeli qolje­timdi­ligi negi­zinde soǵystar men qaqty­ǵys­tar­dyń sebepterin joıýǵa baǵyt­talǵan.

Buǵan deıingi tórt forým atalǵan pikirtalas alańynyń tıimdiligin dáleldedi. Sondyqtan osyndaı irgeli is-sharany ótkizý shúbásiz dúnıejúzilik mádenıetaralyq jáne memleketaralyq dıalogtyń damýyna eleýli úles qosady.  Qazirgi álemde jahandaný úrdisi túrli mádenıetter men dinı nanym-senimderdiń úlken aýqymda túıisýine jol ashýda. Ultaralyq, dinaralyq jáne konfesıaaralyq únqatysý negizgi basymdyqtardyń qataryna kóterilýde, dedi óz sózinde Gúlshara Ábdiqalyqova.

Budan keıin Memlekettik hatshy 25 jyl ishinde Qazaqstan basshysynyń ólsheýsiz eńbeginiń arqasynda elimizde ornyqqan kelisim men birliktiń biregeı modeli týraly baıandap berdi. Qazirgi tańda Qazaqstanda 100-den astam etnostyq toptar men 18 konfesıanyń ókilderi beıbit­qatar ómir súrýde. Táýelsizdiktiń alǵashqy kúninen bastap bizdiń elimiz azamattardyń teńdigi, etnos­aralyq kelisim men jalpy­ulttyq birlikti nyǵaıtý, turaqtylyqty saqtaý saıasatyn júrgizip kele­di. 1995 jyly Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bastamasymen Qazaqstan halqy Assambleıasy quryldy. Assambleıa – bul Mem­leket basshysy jetekshilik etetin konstıtýsıalyq organ. Onyń bas­ty maqsaty teńdik, jalpy qun­dylyqtar men azamattyq negiz­de birtutas Qazaqstan halqyn qa­lyptastyrý bolyp tabylady. Bul biregeı qoǵamdyq jáne jal­pyhalyqtyq ınstıtýt elimizdiń 1 338 etnomádenı birlestiginiń, qo­ǵamdyq kelisimniń 1 933 keńe­si­niń jumysyn úılestiredi, Par­la­ment Májilisiniń 9 depýtatyn saılaıdy.

Gúlshara Ábdiqalyqova, son­daı-aq, biz jalpy azamattyq jáne patrıottyq qundylyqtarǵa qu­rylǵan «Máńgilik El» jalpy­ult­tyq ıdeıasyna toptasýdamyz, dep atap ótti. Bul jasampaz qa­zaq­standyq patrıotızmniń negizi bolyp tabylady. Qoǵamnyń birik­ti­rýshi urany «Birlik áralýandy­lyqta» dep atalady. Biz aldaǵy ýaqytta da qazaqstandyq birlik pen birtektilikti birtutas azamat­tyq qaǵıdattarynyń jáne «Máń­gi­lik El» jalpyulttyq qundylyq­tarynyń negizinde nyǵaıtatyn bolamyz.  Búgingi tańda Qazaqstan álemdik qaýymdastyqtyń belsendi qatysýshysy bolyp tabylady jáne progresshil jahandyq bas­tamalarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetýde. Beıbitshilik pen turaq­tylyqty qamtamasyz etýdiń mańyzdy faktorlarynyń biri or­nyqty damý, ekonomıkalyq satylap ósý bolyp tabylady. BUU-nyń Ornyqty damýdyń 17 maqsattary  bizdiń ulttyq, óńirlik jáne ja­handyq deńgeıde kedeıshilikti joıý jáne azamattar úshin barynsha jaıly, salamatty, qaýipsiz jáne úılesimdi ómirdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan birlesken is-qımyldarymyzdyń shyn mánindegi jahandyq negizi sanalady.

Elimizdiń basty baǵdarlamalyq qujaty – «Qazaqstan-2050» Stra­tegıasy Ornyqty damýdyń ja­handyq kún tártibimen úndesip otyr. Bizdiń maqsatymyz – bilimdi, zertteýdi, ǵylymdy, medısınany, ınovasıalar men tehnologıalardy ınvestısıalaý arqyly bilim ekonomıkasyna jáne joǵary tehnologıalar sektoryn damytýǵa kóshý bolyp tabylady. Bul Qazaqstannyń 2050 jyly álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna kirýine múmkindik týǵyzbaq.

Memlekettik hatshy óz baıandamasynda Elbasy belgilep bergen Bes ınstıtýttyq reformanyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Kásibı memlekettik apparat qurý, zańnyń ústemdigin qamtamasyz etý, ındýs­trıalandyrý jáne ekonomıkalyq ósim, birtektilik pen birlik, esep beretin memleketti qalyptastyrý sıaqty Halyqtyq reformanyń negizinde  bıylǵy jyldyń basynan beri «100 naqty qadam» Ult jospary júzege asyrylýda.

Baký forýmynyń sheńberinde Memlekettik hatshy Gúlshara Áb­diqalyqova Ázerbaıjan Res­pýb­lıkasy Mıllı Medjlısiniń tóraǵasy Oktaı Asadovpen kezdesti. Memlekettik hatshy Qa­zaq­stan – Ázerbaıjan qarym-qaty­nastary joǵarǵy serpinde ekendigine toqtaldy. Gúlshara Ábdi­qalyqova aǵymdaǵy jyly Qazaqstan Prezı­denti Nursultan Nazar­baev­­tyń resmı sapary ekijaqty qarym-qatynastardyń mańyzdy oqıǵa­syna aınalatynyn atap ótti. Gúlshara Ábdiqalyqova qazaq­standyq bastamalarǵa buljymas qoldaý kórsetip otyrǵany úshin Ázerbaıjan tarapyna shynaıy rızashylyǵyn bildirip, Astanada EKSPO-2017 halyqaralyq kór­mesin ótkizýdegi daıyndyq boı­ynsha is-sharalarǵa belsendi qatysýlary úshin alǵys aıtty. Sonymen birge, ekeýara áńgime­lesý kezinde Memlekettik hatshy Ázerbaıjannyń ústimizdegi jy­ly BUU aıasynda Órkenıetter alánsynyń Jahandyq forýmyn tabysty ótkizýimen quttyqtap, atalǵan is-sharada Qazaqstannyń joǵary deńgeıde at salysqanyn atap ótti. Ázerbaıjan eli Mýl­tı­kúltýralızm jyly dep belgilegen bıylǵy jyly naq osyndaı keń aýqymdaǵy is-sharanyń ótkizilýi baýyrlas Ázerbaıjannyń álemdik deńgeıdegi bedelin arttyra túse­tinine senim bildirdi.

Sol kúni Qazaqstan Repsýblıka­synyń Memlekettik hatshy­sy Gúlshara Ábdiqalyqova Ázer­baıjan Respýblıkasynyń Birinshi hanymy, Geıdar Alıev qorynyń prezıdenti Mehrıban Alıevamen kezdesti. Mehrıban Alıevamen kezdesý barysynda Memlekettik hatshy elderimiz arasyndaǵy qarym-qatynastardy damytýda qos memleket basshylarynyń osydan on bir jyl buryn, 2005 jyly qol qoıǵan Strategıalyq seriktestik jáne odaqtastyq qarym-qatynastar týraly kelisimge sáıkes damyp jatqanyn atap kórsetti.

Tutastaı alǵanda, Ázer­baı­janda ótken forým aıasynda mýl­tı­kúltýralızmdi damytý, adam­dardyń jappaı kóshý jaǵdaı­ynda adamı kapıtaldy saq­tap qalý, ornyqty damý másele­lerin qamtıtyn dóńgelek ústel­der uıymdastyryldy. İs-shara qory­tyndysy boıynsha  V Baký halyq­aralyq gýmanıtarlyq forýmynyń deklarasıasy qabyldandy.

Ázerbaıjanǵa jasaǵan sapa­rynyń ekinshi kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hat­shysy Gúlshara Ábdiqalyqova Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyl­dyǵyna arnalǵan is-sharaǵa qaty­syp, V Baký halyqaralyq gýma­nıtarlyq forýmynyń sheńberinde Ázerbaıjannyń birqatar resmı tulǵalarymen kezdesýlerin jalǵastyrdy.

Qazaqstan Respýblıkasy Táý­el­sizdiginiń 25 jyldyǵyna arnal­ǵan kezdesýge «Qazaqstan – Ázer­baıjan» dostyq qoǵamy­nyń bel­sendi músheleri, bıznes qaýym­dastyǵynyń ókilderi, otandastar qatysty. Memlekettik hatshy shırek ǵasyr ishinde Qazaqstan eleýli jetistikterge qol jetkizgenin atap ótti. Ómirlik is-árekettiń túrli salalarynda túbegeıli reformalar júrgizildi. Jınalǵandar aldynda sóılegen sózinde Memlekettik hatshy uzaq merzimge belgilengen áleýmet­tik basymdyqtar halyqtyń ómir súrý deńgeıi men áleýmettik qol­daýmen qamsyzdandyrý bo­ıynsha jaqsy nátıjeler berip jatqanyn aıtty.

Táýelsizdiktiń 25 jylynda áleýmettik salada kedeıshilik 47%-dan 2,5%-ǵa, jumyssyzdyq deńgeıi 13-ten 5 %-ǵa azaıyp, halyqtyń tabysy adam basyna shaqqanda 28 dollardan 302 dollarǵa deıin artty. Halyqtyń jan basyna shaqqandaǵy İJÓ kólemi táýelsizdiktiń alǵashqy jyly 300 dollardy qurasa, 2015 jyly bul kórsetkish 10,5 myń dollarǵa jetti. Bizdiń elimiz úshin adamı kapıtaldy ınvestısıalaý basty basymdyq bolyp sanalady. Respýblıkamyzda bala týý kórsetkishi áldeqaıda joǵarylady. Júıeli júrgizilgen jumystyń nátıjesinde Qazaqstanda ómir súrý jasy 72-ge deıin kóterildi.

Gúlshara Ábdiqalyqova birlik­tiń, yntymaqtyń jáne rýhy­myzdyń beriktiginiń arqasynda biz ekonomıkalyq damýǵa, azamattyq kelisimge qol jetkizdik dep atap ótti. Qazaqstan Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev usynǵan Bes ınstıtýttyq reformada kóshý satysy aıqyndalǵan memlekettik qurylystyń jańa sapaly kezeńine kóshti. «Máńgilik El» jalpyulttyq patrıottyq ıdeıasy  Ult josparynyń negizgi baǵdaryna aınaldy.

Kezdesý barysynda Gúlshara Ábdiqalyqova Qazaqstannyń táýel­sizdik jyldary ishindegi áleý­mettik-ekonomıkalyq saladaǵy jetistikteri týraly aıtty, son­daı-aq elimizdiń halyqaralyq deń­geıde moıyndalǵan bastamalaryna egjeı-tegjeıli toq­taldy. Memlekettik hatshy kez­de­sýge qatysýshylardyń nazaryn aǵymdaǵy jyly Vashıng­tonda ótken Iadrolyq qaýipsizdik jó­nin­degi jahandyq samıtte Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaev jarıa etken «Álem. XXI ǵasyr» manıfesine keńirek toqtaldy. «Bul Qazaqstannyń beıbitshilik pen jasampazdyqqa aınymastyǵynyń jarqyn dáleli retinde qyzmet etip, búgingi kúnniń shyndyǵyna obektıvti baǵa beretin búkil adamzatqa arnalǵan ashyq úndeý», dedi Memlekettik hatshy.

Sol kúni Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova Ázer­baıjan Respýblıkasynyń Pre­mer-mınıstri Artýr Taır oǵly Rasızademen kezdesti. Qazaqstan  – Ázerbaıjan qarym-qaty­nas­tarynyń, onyń ishinde saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári damytýdyń ózekti má­seleleri talqylandy. Aıtalyq, 2015 jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha taýar aınalymy 116,8 mln AQSH dollaryn qurady. Taraptar ózara tıimdi áriptestikti odan ári damytýdyń aıtarlyqtaı áleýetin atap ótti.

V Baký halyqaralyq gýma­nı­tarlyq forýmynyń sońynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Gúlshara Ábdiqalyqova Ázerbaıjan Res­pýb­lıkasy Otbasy, áıelder jáne balalar máseleleri jónin­degi memlekettik komıteti­niń Tóraıy­my Idjran Gýseınova­men kezdesti. Gúlshara Ábdi­qalyqova genderlik teńdik stra­te­gıasynyń iske asyrylýy bıyl aıaqtalatynyn atap ótip, Mem­leket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes 2030 jylǵa deıingi Qazaqstan Respýblıkasynda Gen­der­lik jáne otbasylyq saıasat jónindegi tujyrymdamasynyń ázirlenip jatqanyn aıtty.

Qoryta aıtqanda, Memlekettik hatshynyń Ázerbaıjanǵa jasaǵan eki kúndik jumys sapary osyndaı mańyzdy kezdesýlerge, tıimdi júzdesýlerge toly boldy. Qazaq­stan – Ázerbaıjan qarym-qa­tynas­taryn jańa bir qyrymen eselep, qos el basshylarynyń ózara baı­lanysty óristetýge negizdel­gen ýaǵdalastyqtaryn odan ári tereń­detýge, Uly Dala eliniń rýhanı-mádenı, áleýmettik-gýma­nı­tarlyq jetistikterin jan-jaqty tanystyrýǵa múmkindik berdi.

Gaýhar QASYMJANOVA,

Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik hatshysy hatshylyǵy meńgerýshisiniń orynbasary

ASTANA – BAKÝ – ASTANA

«Egemen Qazaqstan»