Úkimettiń kezekti otyrysy bul aptada seısenbiden sál syrǵyp sársenbige sáıkes keldi. Árıne, onyń sebebi belgili, aldyńǵy kúni Astanada alqaly jıyn ótip, Úkimet músheleriniń kóbi sol forýmǵa qatysqan. Aýqymdy sharaǵa shaqyrylǵan oblys ákimderi de Astanaǵa at basyn tiregen edi. Ákimder keshe Úkimet otyrysyna da qatysyp qaıtty. Osylaısha, buryn otyrysqa onlaın rejimde qosylatyn ákimder keshe Úkimet úıinen tabyldy.
Qarjy jetkilikti
Ádettegideı otyrysqa Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev tóraǵalyq etti. Onda negizinen «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasynyń júzege asyrylý barysy talqylandy. Sonymen qatar, qoǵamdyq tártipti kúsheıtý sharalary, kedendik ákimshilendirý, salyq salasyn jetildirý máseleleri qaraldy.
Birinshi másele boıynsha Ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaev baıandady. Mınıstrdiń paıymdaýynsha, «Nurly Jol» memlekettik ınfraqurylymdy damytý baǵdarlamasy sońǵy jyldar ishinde Qazaqstannyń ekonomıkalyq ósiminiń jáne jumyspen qamtýdyń negizgi tetigine aınaldy. Máselen, 2015 jyly memlekettik baǵdarlamanyń júzege asyrylý tıimdiligi İJÓ ósiminde 1,3 paıyzdy qurady, al aǵymdaǵy jyly 1,2 paıyz deńgeıinde baǵalanyp otyr.
2016 jyly Ulttyq qordan baǵdarlamany júzege asyrýǵa 769,6 mlrd teńge bólingen, onyń ishinde 503,4 mlrd teńge maqsatty transfertter túrinde respýblıkalyq búdjetke jáne 266,2 mlrd teńge ulttyq holdıńterdiń oblıgasıalyq zaımdary arqyly qarastyrylǵan.
Igerilmeı qalý qaýpi de bar
Ulttyq ekonomıka mınıstriniń egjeı-tegjeıli baıandamasynan soń Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov sóz aldy. Mınıstrdiń aıtýynsha, Úkimettiń tamyz aıynda ótken otyrysynda berilgen tapsyrmaǵa sáıkes, baǵdarlamaǵa bólingen qarjyny ıgerý jańa keste boıynsha júzege asyrylyp jatyr.
Mınıstrdiń málimetine sáıkes, búginde 330 mlrd teńge nemese osy jylǵy jospardyń 66 paıyzy ıgerildi. Jyl sońyna deıin 173 mlrd teńgeni ıgerý qajet. Alynǵan transfertter boıynsha jergilikti organdardyń ıgerý qarqyny osy jylǵy jospardyń 69 paıyzyn quraıdy, al osy jyldyń sońyna deıin taǵy 72 mlrd teńge ıgerilýi kerek. Mınıstr, sonymen qatar, jyl sońyna deıin 12 mlrd teńge respýblıkalyq búdjet qarajatynyń ıgerilmeý qaýpi bary anyqtalǵanyn atap ótti. Qarjy mınıstriniń aıtýynsha, jergilikti óńirlerde memlekettik satyp alýǵa qatysty da birqatar máseleler bar. «Búgingi tańda jergilikti organdarda 18 mlrd teńgeden astam satyp alýlarǵa kelisimshart áli jasalmaǵan», dedi ol. Jarıalanǵan málimetterge sáıkes, mindettemelerdiń eń iri kólemi Qyzylorda oblysynda atqarylmaýda, ıaǵnı onda 3,5 mlrd teńge, Aqtóbe oblysynda – 2,5, Aqmola oblysynda – 1,9, Mańǵystaýda – 1,7, Atyraý oblysynda 1,6 mlrd teńge ıgerilmegen.
Ár tıyn baqylaýda bolady
Mınıstr «Nurly Jol» baǵdarlamasynyń árbir tıyny baqylaýda bolatynyn aıtty. «Tártip buzýshylyqty boldyrmaý úshin biz memlekettik satyp alýdyń kameraldyq baqylaýyn qoldanamyz. Árıne, basynda bul ıgerýdi baıaýlatýy múmkin. Biraq tájirıbe kórsetkendeı, mundaı baqylaý keshiktirilýdiń basty sebebi emes», dep málimdedi mınıstr.
Ol sondaı-aq, barlyǵy 33 mlrd teńgege eskertýler jiberilgenin aıtty. Onyń ishinde jergilikti búdjettik baǵdarlamalardyń ákimshilerimen kelisip, 24 mlrd teńgeniń konkýrstaryn rettegen. «Osylaısha, anyqtalǵan tártip buzýshylyqtardy memlekettik organdar moıyndady», dedi B.Sultanov.
Jol jóndeýge jumsaldy
Investısıalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek óz kezeginde «Nurly Jol» ınfraqurylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde 17 jobany iske asyrý kózdelgenin, onyń ishinde 16 joba kólik salasynda, onyń ishinde avtomobıl joldary salasynda – 11, temir jol salasynda – 2, sý, azamattyq avıasıa jáne logıstıka salalarynda 1 joba bar ekendigin eske saldy. Sondaı-aq, nesıelik turǵyn úı jáne úlestik salymdardy qorǵaý máseleleri boıynsha 1 joba júzege asyrylýda. 2016 jyly «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasynyń aıasynda osy jobalardy iske asyrýǵa 349,7 mlrd teńge bólindi, onyń ishinde 171,3 mlrd teńge Ulttyq qordan bólingen. Búgingi kúni onyń 64 paıyzy, ıaǵnı 222,7 mlrd teńge ıgerildi, onyń ishinde Ulttyq qordan 116,9 mlrd teńge bólingen. Al 127 mlrd teńge ıgerilýi qajet. Onyń 54,4 mlrd teńgesi Ulttyq qordan.
Mınıstrdiń málimetinshe, 2016 jylǵa arnalǵan avtokólik joldary jobasynyń búdjeti – 329,7 mlrd teńge. Qarjylandyrý josparyna sáıkes, osy jyldyń aqpan aıynan qyrkúıek aıyna deıingi aralyqta bólingen qarjynyń 61 paıyzy ıgerildi. Jyl sońyna deıin qalǵan qarajat tolyqtaı ıgerilip bitedi. Búginge deıin 756 shaqyrym jolǵa asfált jáne sement-beton jabyny tóselgen.
Kásipkerlikke qoldaý az emes
«Báıterek» UBH» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Lázzat Ibragımovanyń málimdeýinshe, «Nurly Jol» baǵdarlamasy sheńberinde kásipkerlik sýbektilerin qoldaý maqsatynda 2014 jyldan beri Ulttyq qor qarajatynan 545 mlrd teńge bólingen. «Kásipkerler úshin qoljetimdi qarjylyq resýrstar týraly aıtar bolsam, óńdeý ónerkásibindegi shaǵyn jáne orta bıznesti qarjylandyrýdyń birinshi baǵdarlamasy boıynsha, «Damý» qory 200 mlrd teńge bóldi. Búginde nesıelerdi jańartyp berý boıynsha atalmysh soma 292,9 mlrd teńgege deıin ósti», dedi L. Ibragımova.
Qadaǵalaý kúsheıdi
Joǵaryda baǵdarlamaǵa bólingen qarjynyń óńirlerde áli tolyq ıgerilmeı jatqany aıtyldy. Soǵan baılanysty Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev qalys qalǵan oblystardyń ákimderiniń esepterin tyńdady. Sodan soń máseleni ózi qorytyndylap, Premer-Mınıstr aımaqtarǵa jumys barysyn jyldamdatyp, qaıta júıeleýdi tapsyrdy. Ásirese, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy máselelerine erekshe toqtaldy.
«Eki jyl ishinde nebári 385 shaqyrym jolǵa qaıta jóndeý júrgizgenbiz. Josparǵa sáıkes qalǵan bir jyl ishinde taǵy 1 100 shaqyrymdy jóndeýge tıispiz. Oǵan úlgeremiz be? Osyǵan baılanysty bul máselelerdiń baqylaýǵa alynýyn tapsyramyn. Asqar Uzaqbaıuly, keıin biz jaısyz jaǵdaıǵa tap bolmas úshin oblystar boıynsha qaı óńirde kóbirek problema týyndap otyrǵanyn qadaǵalańyz», dedi B.Saǵyntaev óziniń birinshi orynbasary A.Mamınge qarata aıtqan sózinde.
Sonymen qatar, Premer-Mınıstr ákimderge atalǵan máselelerge zor kóńil bólýdi tapsyrdy. «Men baǵdarlama aıasynda ınfraqurylym júrgizý úshin mol qarajat bólinip jatqany týraly jaıdan-jaı aıtqan joqpyn. Bul shaǵyn jáne orta bıznes úshin úlken qoldaý. Eger ınfraqurylym júrgizilse, shyǵarylatyn ónimniń ózindik qunyn tómendetý kerek. Sondyqtan biz jumysymyzdy jyldamdatyp, qazir júrgizilip jatqan jumystar barysyn qaıta qarastyrýymyz kerek», dedi B.Saǵyntaev.
Qylmys azaıdy
Úkimet otyrysynda qaralǵan kelesi másele qoǵamdyq tártipti saqtaýdy kúsheıtý sharalary jaıynda İshki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov baıandady. Mınıstrdiń málimdeýinshe, Qazaqstanda bıylǵy jyly jalpy qylmystar sany azaıǵan.
«Elimizde jalpy qylmystar sany 3,5 paıyzǵa azaıyp, 256 myńdy qurady. Aýyrlyǵy az qylmystar sany tórt esege tómendedi» dedi Q.Qasymov.
Mınıstr burynǵydaı, barlyq qylmystardyń 60 paıyzdan astamyn urlyq qylmystary qurap otyrǵanyn jetkizdi. Sondaı-aq, elimizde kámelet jasqa tolmaǵandardyń zorlyq-zombylyqqa ushyraýy 2015 jylmen salystyrǵanda 40 paıyzǵa tómendegen. «Kámelet jasqa tolmaǵandarǵa qarsy jasalatyn qylmystardyń aldyn alý úshin bizdiń tarapymyzdan maqsatty sharalar qabyldanýda. Ótken jylmen salystyrǵanda olardyń sany 41 paıyzǵa qysqardy, kámelet jasqa tolmaǵandardy jynystyq zorlaýmen baılanysty qylmystar 15 paıyzǵa, onyń ishinde zorlyq-zombylyq 40 paıyzǵa kemidi», dedi mınıstr.
Al Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstri Nurlan Ermekbaev 2016 jyldyń 1 jartyjyldyǵynda oryn alǵan qylmystardyń 10 paıyzyn jastar jasaǵanyn málimdedi. Otyrysta sondaı-aq, qoǵamdyq tártipti kúsheıtý máselesi boıynsha Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev, Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri Tamara Dúısenova qosymsha baıandap, bilim berý mekemelerindegi tártip pen jumyspen qamtýdyń jastar tárbıesine áseri, taǵy basqa da óz salalaryna qatysty máseleler jaıynda sóz qozǵady.
Bul másele jan-jaqty talqylanǵannan soń Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev İshki ister mınıstrligine jergilikti organdarmen birlesip quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý jóninde úshjyldyq jospar ázirleýdi tapsyrdy. Sonymen qatar ol bul baǵyttaǵy jumystardy barynsha kúsheıtý qajettigin basa aıtty.
«Bizge halyq pen azamattyq qoǵam ınstıtýttaryna shynaıy arqa súıeı otyryp, bul jumystardy qaıta qaraý jáne júıeleý qajet. Barlyǵynyń naqty ózara is-qımylyn qamtamasyz etý kerek», dedi B.Saǵyntaev.
Tasymalǵa qatysty tyń sheshim
Úkimet otyrysynda qaralǵan úshinshi másele – salyq salý jáne kedendik ákimshilendirý jumystary jaıy. Bul rette Ulttyq ekonomıka mınıstri Q.Bıshimbaev Qazaqstanda qarjylyq sektordy damytý jáne tranzıttik áleýetti arttyrý úshin salyq salý jáne kedendik ákimshilendirý máseleleri boıynsha zań aktilerine engiziletin túzetýler aıasynda josparlanǵan birqatar sharalar týraly aıtty. Zań jobasyn tanystyrdy. Onda 234 túzetý kózdelgen, olardyń ishinde, salyqtyq ákimshilendirý boıynsha – 207 túzetý, salyq saıasaty boıynsha 27 túzetý bar. Usynylyp otyrǵan ózgerister qolaıly kásipkerlik orta qurýǵa, áleýmettik-ekonomıkalyq damý jáne aǵymdaǵy mindetterdi júzege asyrýǵa baǵyttalǵan.
«Elimizdiń tranzıttik áleýetiniń básekege qabilettiligin arttyrý úshin zańǵa túzetýler engizý usynylyp otyr. Oǵan sáıkes taýarlardy temir jol-paromdyq kólikpen tasymaldaý halyqaralyq deńgeıge jatqyzylatyn bolady, ıaǵnı endi mundaı tasymaldaýǵa nóldik mólsherleme boıynsha qosylǵan qun salyǵy salynady. Bul norma Qazaqstan arqyly tranzıttik tasymaldaýlardy yntalandyrýǵa jol ashady», dedi mınıstr.
Mınıstr sonymen qatar, atalǵan zań jobasy aıasynda qarjylyq sektor boıynsha túzetýler engizý qarastyrylǵanyn jetkizdi. Bul máselege oraı Ulttyq bank tóraǵasy Danıar Aqyshev ta qosymsha baıandady. Qorytyndysynda zań jobasy boıynsha usynylǵan sheshimder qabyldandy.
Dınara BİTİKOVA,
