Keshe Parlament Senaty Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen óziniń kezekti jalpy otyrysyn ótkizip, elimizdiń basty qarjylyq qujattaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jónindegi zańdardy qabyldady.

Májilis maquldaǵan bul zańdar Ult­tyq qordan 2016-2018 jyldarǵa bóli­netin kepildendirilgen transfert jáne 2016-2018 jyldarǵa arnalǵan res­pýblıkalyq búdjet týraly zańdarǵa óz­geris engizetin zań jobalary edi.

Jalpy otyrysty ashqan Senat Tór­aǵasy Qasym-Jomart Toqaev usy­nylyp otyrǵan zań jobalary Elbasynyń tap­syrmalaryn qarjylyq jaǵynan qam­tamasyz etýdi kózdeıtinin aıta kelip, olar bir-birimen tyǵyz baılanysty bol­ǵandyqtan, birge qaraýdy usyndy.

Sóıtip, zań jobalary bo­ıyn­sha Ulttyq eko­nomıka mı­nıs­tri Qýandyq Bıshim­baev, Qar­jy mınıstri Baqyt Sul­tanov jáne Ulttyq bank tóra­ǵasynyń mindetin atqarýshy Oleg Smolákov

baıandamalaryn eki zań jobasy boıynsha bir-aq jasady.

Q.Bıshimbaev, B.Sultanov jáne O.Smolákov búdjet kiris­teri­niń kútilip otyrǵan asyra oryn­dalýyn eskerip, Ulttyq qor­dyń qarajatyn únemdeý maq­satynda 2016 jylǵa odan res­pýb­­lıkalyq búdjetke bóli­ne­tin kepildendirilgen transfert mólsheri 2 880,0 mıl­lıard teńgeden 2 479,7 mıllıard teńgege deıin azaıtylaty­nyn jet­kizdi. Sondaı-aq, ol «2016-2018 jyldarǵa arnalǵan respýb­­lıkalyq búdjet týraly» Zań­ǵa engiziletin ózgerister men to­lyq­­ty­rýlar týraly baıandady. Olar makroekonomıkalyq kórset­kishterdi naqtylaý jáne 2016 jylǵy alty aıdaǵy is júzindegi túsimderdi esepteý respýblıkalyq búdjet kiristerin qaıta qaraýǵa negiz bolǵanyn aıtty. Kiristerdiń naqty boljamy (transfertter túsimin qospaǵanda) 2016 jyly 4 200,2 mıllıard teńge somasynda belgilenip, bul jos­pardan 834,9 mıl­lıard teńgege artyq bolǵan. Al shyǵystar 2016 jyly 379,9 mıllıard teńge ósimimen 8 646,7 mıllıard teńge somasynda kózdelip otyr. Ekonomıkalyq ósýdi yntalandyrý sharalaryn iske asyrýǵa – 283,4 mıl­lıard teńge, elimizdiń qaýipsizdik deńgeıin kóterýge – 70,2 mıllıard teńge jáne túrli jobalar boıynsha mindettemelerdi oryndaýǵa 136,4 mıllıard teńge búdjetten qosymsha bólinetin bolady.

Búdjet tapshylyǵy 2016 jyly burynǵy deńgeıde qalady jáne ol 902,7 mıllıard teńgeni nemese İshki jalpy ónimniń 2 paıyzyn quraıdy.

Baıandamalardan soń suraq berý rásimi bastaldy. Se­na­tor Sergeı Ershov jyldyń aıaq­talýyna 3 aı­ǵa ǵana jaqyn ýa­qyt qalǵanda búdjet shyǵys­taryn 380 mlrd teń­gege kóte­rip otyr­ǵanymyz du­rys pa, memlekettik or­gan­dar az ýaqytta osynsha qara­­jatty ıgere ala ma degen suraq­­ty Qar­jy mınıstri Baqyt Sul­ta­novqa qoıdy. Oǵan mınıstr mınıstrlikterdiń bólin­gen qarajattardy ıgere alatyn­dyǵyna monıtorıg jasaý arqyly kóz jetkizdik, dep jaýap berdi. Senator Dýlat Qusdáýletov suraqtaryn Ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaevqa arnady. Sońǵy bes jylda búdjet kiristeriniń kólemin Ulttyq qordan bólinetin transfertterdiń esebinen ulǵaıtyp kórsetý oryn alyp keledi. Máselen, 2016 jyly barlyq kiristiń 42 paıy­zy transferttiń esebinen bolyp otyr. Bul Úkimettiń tıimdi jumy­syn kórsetpeıdi, Ulttyq qordyń qarajatyn osylaı jumsaı beretin bolsaq, ony azaıtyp almaımyz ba dedi ol. Ekinshi suraǵynda ol Ulttyq qor qarajatynyń 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha ósimi teris saldo berip, 2,44 paıyz bolǵanyn aıtty. Osyny túzetip, túsimdi ósirýdiń naqty sharalary jasaldy ma, dep surady D.Qusdáýletov.

Ulttyq ekonomıka mınıstri munaıdyń álemdik baǵasy qul­dy­rap ketkendiginen búdjet kirisine Ulttyq qordan qarajat alynyp otyrǵanyn aıtty. Mınıstr osy jyldyń aıaǵyna deıin Pre­zı­dentke Ulttyq qordyń qaraja­tyn tıimdi qoldaný boıynsha jańa tujyrym usynylatynyn jetkizdi. Onda Qor qarajatyn qalaı ósirýdiń ózimiz anyqtaǵan tıimdi joldary kórsetiletin bolady, dedi ol. Senator Manap Kóbenov aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kirisi İJÓ-niń qansha paıyzyn quraıtynyn jáne memlekettik astyq rezerviniń kóleminiń qansha ekenin surady. Oǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov jaýap berip, memlekettik astyq rezerviniń kólemi 500 myń tonna eken­digin, ony jańalaý, jańǵyrtý jumystary búdjettiń esebinen emes, Azyq-túlik korporasıasy kom­mersıalyq qyzmetiniń esebi­nen júrgiziletinin jetkizdi.

Budan ári senatorlar S.Bilálov, B.Áıtimova, S.Eńsegenov jáne t.b. ózderin tolǵandyrǵan suraqtardy qoıdy.

Zań jobasyn talqylaýǵa da senatorlar belsendi qatysyp, Úki­met músheleriniń tolyqqa jýyq qu­ramda qatysyp otyrǵanyn paı­­dalanyp, eldiń kóptegen prob­lemalary týraly oılaryn or­ta­ǵa saldy. Senator Eleýsin Saǵyn­dyqov Qarjy mınıstrligi úmit­tendirgenimen, bólingen qosym­sha qarajattardyń tıimdi jumsa­la­tynyna kúmán bar ekenin aıtty. Jyldyń aıaǵyna bir toqsan­ǵa tolmaıtyn ǵana ýaqyt qaldy, onyń ústine qarajatty ıge­rýge jarıalanatyn konkýrs­tar bul ýaqytty eki ese azaıtady. Qo­ryta aıtqanda, búdjetti jyl­dyń aıaǵynda ózgertý onyń qa­ra­jattarynyń tıimdi jumsalýyna degen táýekeldi arttyra túsedi. Sonymen birge, ol úkimettiń 150-den artyq fýnksıasy birneshe jyl buryn jergilikti atqarýshy organdarǵa berilgenin eske aldy. Biraq mindetterdi bergenimen búd­jettik qarjylandyrý qu­qyq­taryn berýdi «umytyp kettik». Sondyqtan Elbasynyń ózi bul máselege aralasýyna týra kelip otyr. Tipti, Táýelsizdiktiń aldyń­ǵy jyldarynda QQS-tyń 30 paıy­zyn jumsaý quqy jergilikti bılik­ke berilgen edi. Sonyń arqa­synda qanshama jergilikti problemalar sheshilgen bolatyn. Qazir nege sol tájirıbeni qoldanbasqa, dedi ol.

Senator Álı Bektaev shaǵyn jáne orta bıznestiń damymaı otyrǵanyna nazar aýdardy. Onyń bizdiń ekonomıkadaǵy úlesi 25,6 paıyz ǵana, al Japonıada ol – 56, Germanıa men Fransıada – 58, Qytaıda – 64 paıyz. Sońǵy úsh jylda ǵana SHOB-ty qoldaý úshin 1 trln teńgeden astam qarajat bólindi. Olardyń qarjylyq áreketterin tekserýge moratorııler jarıalandy. Biraq báribir SHOB-tyń tynysy ashyldy dep aıta almaımyz. Ony damytpaı otyrǵan kedergilerdiń biri – ekinshi deńgeıdegi bankterdiń áreketteri bolyp otyr. Olardyń kásipkerlerge qoıatyn talaptary óte aýyr, qaǵazbastylyq kóp, jalpy, olar búrokrattyq ma­shınaǵa aınalǵan, deı kelip birneshe mysaldar kel­tirdi. Bizdiń oıymyzsha bank­ter­diń nesıe portfeli naqty eko­no­mıkaǵa jumys istep jatqan joq. Olar Ulttyq qordyń qarjysyn paıdalanyp qana ózderiniń kórsetkishterin jaqsartyp otyr. Al SHOB-ty nesıelendirý úlesi 32,4 paıyzdy ǵana quraıdy, dedi ol.

Osyndaı ótkir talqylaýlardan keıin búdjetti naqtylaıtyn zań jobalary qabyldandy. Osy máselelerdi qarastyrýdy Senat Tóraǵasy Q.To­qaev bylaı dep qorytty: «Búgingi qa­byldanǵan zańdar elimizdiń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýyna, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa oń áserin tıgizedi. Úkimet aldaǵy ýaqytta zań­darǵa engizilgen ózgeristerge sáı­kes tıisti sharalardy oryndaıdy já­ne depýtattar aıtqan usynystardy eske­redi dep senemiz».

Kún tártibindegi máseleler qaralyp bolǵan soń senator S.Aqylbaı eli­mizdiń Premer-Mınıstriniń atyna ózi­niń depýtattyq saýalyn joldady.

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»