«Qamshy» portaly redaksıasyna «Arasan» monshasyna qatysty shaǵym aıtyp bir oqyrman habarlasty. Almaty turǵynynyń aıtýynsha, «qala ortasyndaǵy shıpajaı» dep ózderin jarnamalaıtyn «Arasandyqtar» jaǵa ustatarlyq jańalyq oılap taýyp, sony qoldanysqa engizipti. Áńgime ústińgi qabatta ornalasqan baseın haqynda bolmaq. Baseınge sýǵa túsemin deýshiler mindetti túrde tyrdaı jalańash bolýlary kerek eken. Bul jańalyq seksendegi shalǵa da, segizdegi balaǵa da qatysty. Ókinishke qaraı. «Qamshy» oqyrmannyń jan aıqaıyna qulaq aspaı qoımady. Máseleniń anyq-qanyǵyn bilý úshin «Arasannyń» resmı saıtynda kórsetilgen nómirge qońyraý shalyp, operatormen tildestik. Ózin tanystyrýdy jón sanamaǵan operator jýrnalıs ekenimizdi estigen soń naqty jaýap berýden qorqyp, at tonyn ala qashty. «Bizde shynymen de sondaı ishki ereje bar. Bul gıgıenaǵa, tazalyqqa baılanysty. Basqa prosedýralaryn qabyldaý barysynda kelgen adamdar shomylý kıimimen júre beredi, alaıda, baseınge kelgen soń ony sheship kirýleri tıis. Sebebi, monshanyń ishi ystyq, shomylý kıimimen júrgen adamdar terleıdi. Eger, olar baseınge sol kıimmen kirse, tazalyq saqtalmaıdy, sebebi ústindegi kıimge adamnyń teri sińip qalady da, ol baseındegi sýǵa túsedi», - dep jaýap berdi. Eń qyzyǵy sol, deneniń bir ǵana kishkentaı bóligin jaýyp turatyn sýǵa túsýge arnalǵan kıimnen adam terleıdi, tazalyqty qurtady eken, al, birneshe adam bir baseınge eshbir kıimsiz, tyrjalańash sýǵa túsken jaǵdaıda gıgıena saqtalady eken. «Biraq erejeni engizýshi kim degen suraqqa men jaýap bere almaımyn. Siz jýrnalıs ekenińizdi rastaıtyn qyzmettik kýáligińizdi ózińizben birge alyp, juma-senbi kúnderi bastyqqa kire alasyz. Sol kezde bastyq barlyq suraqtaryńyzǵa jaýap beredi» dep qysqa qaıyrdy. Monshaǵa kelgen nemese barýǵa nıet bildirgen adamdar mundaı suraq qoısa, demek, barlyǵy da basshylyqpen kezdesip, solardan jaýap alý kerek eken. Iá, aqylǵa syımaıdy.
«Arasannyń» ońaı shaǵylatyn jańǵaq emes ekendigin túsingen biz mekemege qaıta qońyraý shalyp, qoǵammen baılanys nemese BAQ-pen jumys bólimin surastyrdyq. Olar bolsa marketıń bólimimen bizdi baılanystyryp berdi. Marketıń bóliminiń qyzmetkeri Iaroslav aǵynan jarylyp, mynandaı aqparat berdi: «Jerden jeti qoıan taýyp júrgen biz («Arasan» monshasy) emes, ákimıat. Bul solardyń talaby. Biz bolsaq talapty oryndaýshymyz. Natalá Borısovna sonymen aınalysqan bolatyn. Biraq qazir ol joq». Iaroslavtan Natalá Borısovnanyń uıalysyn alyp, baılanysqa tústik. Ókinishke qaraı, ol tutqany kótermedi. Odan keıin Almaty qalasynyń ákimıatyna uzaq qońyraý shaldyq. Alǵashynda bireý tutqany kóterdi, qazaqsha amandasqanǵa sasyp, «ne slyshno», «ne slyshno» dep tutqany qoıa saldy. Odan keıin ákimshiliktiń baspasóz qyzmetine jıyrma ret qońyraý shalsaq ta jeli bosaı qoımady. Ákimıattan úmit úzip, solarǵa qarasty Densaýlyq saqtaý basqarmasymen baılanysqa túsýdi jón sanadyq. Nurjan Amankeldiuly «Arasan» monshasy em-dom sharasymen aınalyspaǵandyqtan, tek profılaktıkalyq shara qoldanatyndyqtan atalmysh basqarmaǵa qarasty mekeme emestigin túsindirdi. Bul suraq boıynsha Tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý departamentine (keleside departament – red.) habarlasýǵa keńes berdi. Departamenttiń baspasóz qyzmeti bóliminiń qyzmetkeri Shynar «Arasanda» engizilgen jańa tártip jaıly estimegenin, ondaı buıryq resmı saıt betinde jarıalanbaǵandyǵyn atap ótti. Eskere keter bir jaıt, redaksıa tilshisi «Arasannyń» resmı saıtynyń konsýltantyna birneshe suraq qoıyp, hat jazǵan bolatyn. «Munyń bári gıgıenany, tazalyqty saqtaý úshin jasalyp jatqan sharalar» delingen jaýap ta aldyq. Monshaǵa úshinshi ret qońyraý shalyp, «jalańash júrýdiń gıgıenaǵa qandaı qatysy bar? Sizder aıtqan departament te, ákimıatta ta «jalańash júrý tártibinen habarsyz. Endeshe ıdeıa avtory kim?» degen suraqty alǵa tarttyq. Olar bolsa admınıstratordyń jeke uıaly telefonyn berdi. «Arasannyń» admınıstratory biz alǵashynda sóılesken operator bolyp shyqty. Sebebi qaıda, qashan habarlasqanymyzdy bilip otyr. Esimderimizdi de jatqa bilip alǵan. «Jalańash júrý tártibine ákimdiktiń de, departamenttiń de qatysy joq. Bul erejeni ózimiz engizip otyrmyz. Biz jeke menshik mekememiz ǵoı. İshki erejeni ózgerte alamyz. Munyń bári kelýshilerdiń tazalyq máselesin qorǵaý úshin jasalyp jatqan dúnıeler. Eńbek jáne qaýipsizdik máseleleri boıynsha bólimniń ınjeneri Natalá Borısovna gıgıena máselesin egjeı-tegjeıli túsindirip beredi. Biraq ol kisiniń jumys kúni tek túski ekige deıin ǵana. Sondyqtan erteń túske sheıin habarlasyńyz» dedi Nazken. Seńniń qozǵalǵanyna shúkirlik etken «Qamshy» kelesi kúni Natalá Borısovnanyń sońyna sham alyp tústi. Ornynda otyrmaıtyn Natalá aqyr aıaǵynda uıaly telefonyn kóterdi. Ol kisi jolda kele jatqannan keıin 10 mınýt ishinde jumys telefonyna habarlasamyz dep sheshtik. Mýhına Natalámen bolǵan aramyzdaǵy dıalog:
«Qamshy»: Sizdi izdegenimizge eki kún boldy. Baseınge túsý tártibi boıynsha suraq qoıǵymyz keledi. Jýrnalıs retinde ǵana emes, qarapaıym klıent retinde qabyldasańyz. Ne úshin jalańashtanýym qajet?
Mýhına N.B.: Men Tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý departamentinen kele jatyrmyn. Solarǵa osy másele boıynsha hat jazǵan edim. Ázirge jaýap joq. Siz bir nárseni túsinińiz – munyń barlyǵy tazalyqty saqtaý úshin. Bizdiki qur baseın emes, spa-monsha sıaqty birneshe qyzmetten turatyn úlken keshen. Adam býǵa kiredi, dýsh qabyldaıdy. Kiri eziledi, terisi jańalanady. Dýshqa kirgende jýynǵanmen, ish kıimdegi kir qalyp qoıady. Ol sol kir jınalǵan kıimmen sosyn baseınge túsedi. Bul gıgıenaǵa jatpaıdy. Basyna júzýge arnalǵan bas kıim kısin, aıaǵyna tápishkesi bolsyn, biraq jalańash túsýin talap etemiz. Nemese sol jerde bir rettik ishkıim satylady.
«Qamshy»: Baǵasy qansha?
Mýhına N.B.: Baǵasy, qatelespesem, 200 tg. Sony satyp alyp, kıse ruqsat.
«Qamshy»: Áıel adamdar omyraý tusyn qaıtpek. Ony nemen jabady? Oǵan da arnaıy bir nárse oılastyrdyńyzdar ma?
Mýhına N.B.: Eshteńemen jappaıdy. Solaı túse beredi. Jalpy, nege shýlap jatyrsyzdar? Adamdar kezinde ózen-kólderge de jalańash túsýshi edi ǵoı.
«Qamshy»: Adamdar kezinde jalpy kıiný degendi bilmeı, jalańash júrgen. Óıtkeni, adam jabaıy boldy. Sonda qazir de uıatty ysyryp qoıyp, ótken ómirge oralaıyq pa? Kóshede de jalańash júreıik pe? Bul etıkaǵa da jatpaıdy.
Mýhına N.B.: Men de osylaı ádemi sóıleı alamyn.
«Qamshy»: Men sizge pýblısısıkadan sabaq berip jatqan joqpyn. Bul klıentterińizdiń shaǵymy. Sony jetkizip jatyrmyn. Óz basym da narazymyn. Aýyzben oraq orý jaıly eskertpeńiz orynsyz.
Mýhına N.B.: Biz birinshi kezekte klıentterimizdiń qaýipsizdigi men tazalyq máselesin oılaımyz. Departament bizge baseınge túsý erejesinde bas kıim men tápishke dep belgilep bergen. Biraq rezeńkeli tápishke naqty qandaı bolýy qajet naqtylamaǵan. Bir barmaqqa kıiletini bar, jáne kádimgi rezeńkeli tápishke bar. Bir barmaqqa kıiletini qumǵa arnalǵan negizi. Keıbir klıentter sondaıdy kıip keledi de shalynyp qulap, aıaqtaryn syndyryp alady. «Jedel járdem» shaqyrtýmen álek bolamyz. Sol sıaqty ishkıimsiz túsýdiń gıgıena saqtaýda paıdaly ekendigin de ózimiz zerttep, anyqtadyq. Usynysymyzdy atalmysh departamentke jiberdik.
«Qamshy»: Demek, olar ruqsat etpese, bul tártip alynyp tastalady ǵoı?
Mýhına N.B.: Endi eldi shýlatyp júrsizder. Sizderdiń, departamenttiń qalaýy sol bolsa, solaı bolsyn, ne deımiz?!
«Qamshy»: Qalaýymyz sol. Adamnyń psıhologıasy buzylǵandyǵyn qalamaımyz.
Dinmuhamed Qonaev atamyz saldyrtqan «Arasan» tazalyq dep urandap mundaı áreketke barǵandary kóńilge kirbiń túsirmeı qoımady. «Arasannyń» basshylyǵy ózderiniń qandaı memlekette ómir súrip jatqandarynan beıhabar sıaqty. 130 ult pen ulystan turamyz dep kók jáshik kópirse de Qazaqstanda turatyndardyń 70%-y qazaqtar. Qazaq bolsa ádet pen ádepten eshqashan aspaıtyn, urpaǵyn «uıat bolady» dep tárbıeleıtin musylman halyq. «Arasanda» mundaı erejeniń engizilýi musylmandardyń quqyǵyn taptaý bolyp eseptelinedi. Islam mádenıetinde ǵana emes, jalpy adamzat tanymynda áýret jerdi kórsetý uıat jáne ádepsizdik bolyp tabylady. Eýropa jaqsy kóretin etıka men estetıkaǵa da túbegeıli qaıshy. Bul adamdy azǵyndaý, ony malǵa teńeýmen birdeı. Eńbektegen bala da, eńkeıgen shal da baseınde júzedi. Bul bala psıhologıasynyń buzylýyna ákelip soqtyrady. Ákimshilik «Arasanǵa» kelgen árbir klıentke eger de ol baseınge barǵysy kelse, «jalańashtaný» degen ereje baryn aldyn-ala eskertýleri shart. Adam aqsha tólep, ishke kiredi de sosyn barmaq tistep qalady. Baseınniń esigine de «Musylmandarǵa arnalmaǵan» dep jazyp, taqtaısha ilip qoısyn. Almaty qalasynyń Tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý departamenti jańalyq ashqyshtarǵa tıisti jaýap berip, óz mindetterin tolyqqandy atqarady degen úmittemiz.
«Arasandaǵy» taǵy bir jaǵa ustatarlyq jaǵdaı – kıim aýystyratyn oryndaryna qoıylǵan beınebaqylaý kameralary. Oǵan shaǵymdanǵan klıentter de barshylyq. Munyń sebebin adamnyń jeke zattary joǵalmaýy úshin dep túsindirgen qyzmetkerler ol jerdegi beınebaqylaýǵa túsken vıdeolar ınternetke taralyp ketýi múmkin degendi eskermegen. Bul endi basqa áńgime...
Jazıra Baıdaly, Nazerke Labıhan
