Sonaý 1991 jyly Keńes Odaǵynyń shańyraǵy ortasyna túsip kúıregen kúni erteńine Ózbekstan prezıdenti málimdeme jasady. Sonda ol jaqynda shekara jabylady, endigári Ózbekstanda ózbek halqyn, ózbek elin qurmettep, onyń tilin, salt-dástúrin syılaıtyn ósip-órkendeýine adal qyzmet etkisi keletin azamattar qalsyn, al óıtkisi kelmegender dereý óz elderine kóshsin dep resmı túrde málimdedi. Kóp uzamaı Ózbekstan Naýryz meıramyn ulttyq Jańa jyl meıramymyz dep jarıalady. Al Reseıden azattyq alǵanyna 25 jyldan asyp ketken Qazaqstanda Naýryz meıramyn hrıstıandardyń Jańa Jyl meıramymen salystyrý da uıat. Iá, sol 1991 jyly Ózbekstan sóıtip jatqanda Qazaqstan basshylary biz Odaq quramynan ketpeımiz, Reseımen máńgilik birge bolamyz, oıbaı orystar kóship ketýde, ketpesin, orystar bolmasa qazaqta jumys isteıtin maman joq, qurımyz dep eńiregende etegi toldy. Quldyqqa úırenip kettik, quldyqtan basqa baqyttyń bizge qajeti joq deıtin qulminezdik sanadan qazaq atqaminerleri men orystildi qazaqtar áli de aryla almaı kele jatqanyn elimizde osy eki meıram qalaı ótetinine qarap-aq baıqaýǵa bolady. Halqynyń 80 paıyzy qasıetti ıslam dinindegiler bola tura Qazaqstanda eń úlken, eń mártebeli meıram negizinen hrıstıandardyń dinı meıramy bolyp esepteletin 31-shi jeltoqsannyń aqbasqyn qarly borany men saqyldaǵan sary aıazynda tún ortasynda keletin Jańa jyl meıramy. Ne astronomıalyq, ne basqa ǵylymı negizi, dáıek, dáleli joq bul Jańa Jyl meıramyna daıarlyq Qazaqstanda qarasha aıynyń ortasynan bastalyp, aqpannyń aıaǵyna sheıin, ıaǵnı, 3 aıǵa jýyq toılanady. Ásirese, telearnalar shet-shegi joq bul meıramdy ákesi tirilip kelgendeı dýyldatady. «Juldyz» atanyp, qumyrsqadaı qaptap júrgen toı ánshileri ne sózin, ne ánin deni saý adamdiki deýge kelmeıtin birnárselerdi teledıdardan «Jańa Jyl» «Jańa Jyl kelip qaldy», «Bárimiz baqytty bolaıyq», «aldyraıyq týǵan jerdiń sharabyn», «Novyı god» dep kókke sekirip bılep jatady.
Grıgorıan kúntizbesindegi sol Jańa Jyldy úsh aı solaı toılaǵan Qazaqstan telearnalarynyń byltyrǵy Naýryz meıramy kúni kórsetken dúnıelerin qarańyz: «Alyp qashý operasıasy» (Habar), «Svoıa chýjaıa sestra», «Brıllıantovaıa rýka» (KTK), Úndi fılmi (Astana). Qalǵan kórsetilimder qasıetti Naýryz meıramyna múlde qatysy joq, nege qajet ekeni túsiniksiz birnárseler men jarnamalarǵa toly boldy. Qudaı keshirsin, osynyń bári Qazaqstandaǵy jergilikti ulttyń – qazaqtyń salt-dástúrine, dinine, ulttyq tárbıesine qarsy jymysqylyqpen bireýlerdiń ádeıi júrgizip otyrǵan zalymdyǵy ma degen oıǵa ketedi ekensiz.
Qarap tursaq, Jańa Jyl dep atalatyn sol meıram moraldyq ta, materıaldyq ta zıanǵa toly. Osy meıram kezinde qansha adam ishimdikten ne ýlanyp, ne ólip jatady. İship alǵan adamdardyń júris-turysynyń, keıbireýleriniń aýzynan shyǵyp jatqan las sózderiniń ózi qandaı jırenishti, onyń bárin jas balalarymyz kórip otyrady. Al kóshede, ne dalada mas bop jatyp qalyp, mas kúıinde kólik tizginine otyryp apat jasap, ózge de aıanyshty jaǵdaılarda opat bolyp jatqandar qanshama?! Bul meıramdy hrıstıan dinindegi ulttar dinı meıramymyz, ıaǵnı, «Hrıstostyń týǵan kúni» dep toılaıdy. Al Qazaqstan basshylary elimizde Naýryz meıramy jetim qyzdyń toıyndaı bolyp ótip jatqany az bolǵandaı «Bul – dinı meıram emes» dep áldekimderdiń aldynda aqtalyp sóıleýdi de umytpaıdy. Jáne sonysyn ózderiniń suńǵyla saıasatkerligi dep te oılaıtyn sıaqty.
Iá, Qazaqstan táýelsizdik alardan 4-5 jyl buryn Naýryz meıramy, ıaǵnı óz Jańa jylymyz qalaı toılanǵanyn eske alsaq, qazirgi Naýryz meıramy jetim qyzdyń toıyndaı ekeni ras. Búginde onyń bar sán-saltanaty ár jerde kıiz úıler tigilip, «koka-kola» sıaqty sýsyndar satylyp, jurt óz aqshasyna as iship, bir-eki ánshiniń, ne «juldyzsymaqtardyń» «ónerin» kórip qaıtýmen aıaqtalady. Dál osy meıram kezinde keıbir telearnalardan qazaqtyń ulttyǵyna, ulttyq tálim-tárbıesine, salt-dástúrine múlde jat nárseler kórsetilip jatatyny kózi ashyq, kóńili oıaý ár qazaqqa osynaý ulyq meıramdy kemsitý úshin ádeıi jasalyp jatqandaı kórineri haq. Al bizben tili bir, dini bir, salt-dástúri, taǵlym-tárbıesi bir ózbek, túrkimen, ázerbaıjan, tájik, tatar sıaqty halyqtardyń óz respýblıkasynda Naýryzdy qalaı toılaıtynyn kórgende ishiń kúıedi. Elbasy N.Nazarbaevtyń birde «Biz túptiń túbinde Jańa Jyl dep 22 Naýryzdy belgileımiz» degenine de talaı jyldyń júzi boldy. Amal ne, soǵan qaramastan qasıetti de kıeli ulyq meıram jyl ótken saıyn óziniń ajar kórkinen aırylyp barady ma dep qorqamyz. Eldiń eldigi, kimniń eli ekeni ulttyq meıramyn qalaı toılaıtynynan da kórinip turady eken. Endeshe Naýryz – jetim qyzdyń toıy emes, ony búgingideı quldyratýǵa jol bermeıik.
Myrzan Kenjebaı
