Qazaqstannyń azyq-túlik eksporty qandaı deńgeıde? Astyqty eksporttaý boıynsha 6-shy orny alsaqta nelikten makaron ónimderin satyp alamyz? Osy jáne ózge de suraqtarǵa qamshy.kz portaly jaýap beredi.
Qazaqstan áli kúnge deıin halyqty óz azyq-túligimen qamtamasyz ete almaı keledi. Shetelden qarapaıym kókónisterdi satyp alý úshin kóp qarajat jumsaıdy. Biz tek etti ǵana emes, egin egýden kóshbasshy elderdiń biri bolsaqta makaron ónimderin kóptep satyp alamyz. Bálkim másele óz ónimderimizdiń úlesiniń kóp bóligi eksportqa ketetin bolǵannan keıin shyǵar?
Alaıda Qazaqstan ózin qamtamasyz ete alady degen ónimderdiń kóp bóligi ımporttalǵan eken. Máselen, qoı eti jyl saıyn $36 mln. sommaǵa alyp kelinedi. Sonymen qatar, jylyna ortasha eseppen 16-18 mıllıon tonna bıdaı ósirip, ony eksporttaý boıynsha 6-shy oryn alsa da, sońǵy bes jylda elimiz $50 mln. makaron ónimderin satyp alǵan. Bul qarajattyń barlyǵy sheteldikterdiń qaltasyn qampaıtyp otyr dep jazady kapital.kz.
Ortasha eseppen 3 mıllıard dollarǵa ónimderdi alyp keledi eken. 2011 jyly biz 27-28 mln. tonnaǵa deıin astyq jınaı aldyq. Osyny eskere otyryp, makaron ónimderiniń ımporty týraly ne aıtýǵa bolady? Sonymen qatar, biz astyǵymyzdy Qytaıǵa túrli sebeptermen sata almaı kelemiz. Belgili bolǵandaı qazaqstandyq astyqtyń baǵasy amerıkandyq, kanadalyq jáne aýstralıalyq astyqtan qymbat.
QHR Sınszándyq fılıalynyń ǵylym Akademıasynyń bas ǵylymı qyzmetkeri ótken jyly Qazaqstannan eksporttalatyn astyqtyń naqty suryptarǵa bólinbegenin, Qytaı tutynýshylarynyń suranysyna jaýap bermeıtinin jáne baǵasynyń óte qymbat bolýyna baılanysty iri satyp alýshylardy taba almaı jatatynyn aıtqan.
Elimiz táýelsizdik alǵan jyldan beri qurylys ınfraqurylymy salasynda da ádemi sózderden naqty isterge kóshpedik. Jetkilikiti deńgeıde táýlik boıy úzdiksiz ónimderdi saqtaıtyn ortalyq ashylmady. «Bazardaǵy mafıanyń» kózin joıa almadyq. Olar arzan baǵaǵa aýyl turǵyndarynan ónimderdi satyp alyp, ózderniń oıyna kelgen baǵaǵa satady.
Óz kezigende qazaqstandyq aýylsharýashylyq ónimderi eksportyn joǵary baǵalaı almaımyz. Eldegi aýylsharýashylyǵy salasynyń aldyńǵy qatarly sarpashlyranyń biri Evgenıı Aman eksporttyń nelikten kenjelep qalǵanyn túsindirip beri.
«Egin týraly aıtsaq biz jaqynda ǵana sovettik kórsetkishterge jettik. Iaǵnı v 10−15%. Alaıda qatty bıdaıdy myqty agrarıalar óndiredi. Sondyqtan biz Germanıa, Italıa sekildi elderge jete almaı júrmiz. Kórshi Qytaıǵa eksporttaı alatynymyz jaqsy. Alaıda Qazaqstan jylyna 100 tonna ǵana astyqty jetkize alady. Bul muhıtqa tamyzǵan tamshydaı ǵana» dedi Evgenıı Aman.
DSU kirgeli Qytaı astyqty baqylaý úshin kvota engizgenin eskerý kerek. Qazir ol jylyna 9 mln. 600 myńdy quraıdy. Osyǵan qaramastan QHR qazirgi tańda belgilengen kvotaǵa jetpeıdi. 2015 jyly Qytaıǵa 3 mln. tonna astyq jetkizgen. Bul jalpy kvotanyń tek 30,8% ǵana. Osylaısha qytaılyq naryq 6 mln. tonnany quraıdy.
Evgenıı Amannyń aıtýynsha biz Afrıkaǵa dándi-daqyl ónimderin eksporttaımyz. Buryn Reseıge de jetkizetinbiz. Alaıda qazir kórshi el bul salada bizdiń basty básekelesimizge aınaldy.
Al etke kelsek, Qazaqstan sheteldik satyp alýshylarǵa tek sapaly muzdatylǵan etterimen ǵana olardyń qyzyǵýshylyǵyn oıata alady.
«Et naryǵy áli kúnge deıin óz shyńyna jetpedi. 60 myń tonna degen naqty sandar aıtyldy. Bul matematıkalyq esep edi. Biz sol kórsetkishke jetýimiz kerek edi. Alaıda is júzinde barlyǵy biz oılaǵandaı bolmaı shyqty. Mal ıdentıfıkasıany júrgizgende mıllıon bas joq ekenin bildik» deıdi Evgenıı Aman.
Aýdarǵan: Ásem Álmuhanbet
