Búgin Qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúni Almatyda 1931-1933 jyldardaǵy asharshylyq qurbandary eskertkishiniń resmı ashylý saltanaty boldy, - dep habarlaıdy Qamshy tilshisi.
Bul sharaǵa repressıa men asharshylyqqa ushyraǵandardyń urpaqtary, qoǵam qaıratkerleri, ǵalymdar, qala belsendileri men jastar jınaldy.
Eskertkishtiń ashylý rásiminde kúńirengen qobyz úni sarnap turdy. Jınalǵan qaýym eskertkishtiń ashylý rásimin bir mınýttyq únsizdikpen bastady. Aıta ketsek buǵan deıin «Memlekettik dárejede, jalpy Qazaqstan boıynsha 1 mınýt bolsa da, únsizdikpen, qozǵalystaǵy kólikter toqtap, mysaly 31-i kúni tańǵy 10:00-de álemge zobalańnyń umytylmaǵanyn kórsetýimiz kerek» degen, japlyrespýblıkalyq únsizdikke shaqyrǵan bastama kóterilgen bolatyn.
Eskertkishti arnaıy ashqan Eskertkishtiń ashylýynda sóılegen Almaty ákimi monýmenttiń Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı tapsyrmasymen ashylyp otyrǵan aıtty.
«Biz osy eskertkishti jasaýǵa baıqaý jarıalaǵan edik. Oǵan jalpy sany 21 joba túsip, kópshiliktiń, arnaıy mamandardyń talqylaýyna usynyldy. Astanadaǵy memlekettik komısıanyń uıǵarymymen jobalardyń ishinen balasyn keýdesine qysqan Ana beınesi jeńimpaz dep tanyldy. Ana - barsha tirshiliktiń qaınar kózi, ulttyń uıtqysy, keleshektiń kepili. Ana qasireti - el qasireti. Ashtyqtan buratylǵan bolashaǵyn - óz sábıin qushaqtaǵan Ananyń qaıǵyly háli sol kezeńde ómir men ólimniń arasyndaǵy qazaq halqynyń basynan keshken talaıly taǵdyryn shynaıy beıneleıtindeı. Ashylǵaly otyrǵan eskertkish óskeleń urpaqtyń jazyqsyz sheıit bolǵan ata-babalar men analardyń rýhyna bas ıip, Táýelsizdiktiń táttiligin, azattyq pen beıbit ómirdiń baǵa jetpes baılyq ekenin uǵyna biletin kıeli oryn bolsyn dep tileımiz! Bul eskertkishtiń máni - ótkender rýhyna taǵzym, al, bolashaq úshin – taǵylym», - dedi Baýyrjan Baıbek.
Sharaǵa qatysqan Asharshylyq pen qýǵyn-súrgin qurbandarynyń qoǵamdyq uıymynyń tóraǵasy Jumabek Ashýuly:
«Búgin erekshe kún bolyp otyr. Osydan 25 jyl buryn dál osy jerge qaratas ornatylǵan bolatyn. «Asharshylq pen qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan eskertkish qoıylady» dep. Sodan beri talaı ákim aýysty. Biraq ýádeden basqa eshteńe oryndalmap edi. Byltyr dál osy jerde Almaty qalasynyń ákimi Baýyrjan Qydyrǵalıuly osy jerde kelesi jyly 31 mamyrda eskertkish qoıylady dep halyqtyń aldynda ýáde berdi. Ýádesinde turdy. Men Baýyrjan Baıbek myrzaǵa qaýymdastyqtyń atynan, mıllıondaǵan asharshylyq qurbandarynyń atynan myń da bir raqmetimdi aıtamyn. Osy jerge jınalǵan halyq «bul asharshylyq qurbandaryna arnalǵan eskertkish, saıası repressıa qurbandarynyń eskertkishi qaıda?» deıdi. Ol saıası qurbandaryna arnalǵan eskertkish – myna turǵan sur úı NKVD(KGB) úıi. Sol NKVB úıi qaıtadan memleket qaraýyna murajaı retinde ótip, memleket basshysynyń 2000 jyly bekitken jobasy boıynsha Chaıkovskıı, Naýryzbaı kósheleriniń arasyndaǵy aleıanyń eki betinde atylǵan adamdardyń esimi mármár tasqa oıyp jazylýy kerek bolatyn. Osy turǵan saıabaq Qazaqstandaǵy qýǵyn-súrgin saıası qurbandary murajaı kesheni retinde bekitýli kerek bolatyn. Bul iske asady dep oılaımyn» dedi. Onyń sózinshe bul eskertkish náýbet pen zulmat jyldar qurbandaryna taǵzymnyń basy ǵana.
1931-1933 jyldardaǵy ashtyq qurbandarynyń eskertkishi «Qaraǵaıly» saıabaǵyndaǵy Qabanbaı batyr men Naýryzbaı batyr kósheleriniń qıylysyna ornalasqan. Qola men granıtten jasalǵan, bıiktigi 3 metr bul eskertkishti sáýletshiler Qanat Begýlıev, Aıdos Búrkitbaev jáne Dýlat Úsenbaevtar jasady.
Prezıdenttiń 1997 jylǵy Jarlyǵy boıynsha 31 mamyr repressıa qurbandaryn Eske alý kúni bolyp jarıalanǵan.
Táýelsiz Qazaqstanda 1998 jyly - «Halyq birligi men ulttyq tarıh jyly» dep jarıalanyp, asharshylyq, repressıa jyldary týraly buqaralyq aqparat quraldarynda kóptegen maqalalar jarıalanyp, ıgi sharalar uıymdastyryldy, totalıtarlyq ıdeologıa áshkerelendi.
Alaıda, Reseı Qazaqstanǵa qoldan jasaǵan ashtyq zobalańy men saıası repressıasyn resmı túrde moıyndaǵan joq.
Osydan 5 jyl buryn 31 mamyrda Astanada «Asharshylyq qurbandaryna eskertkish» ashyldy. Sondaı-aq Astanada «ALJIR» murajaı kesheni ashylǵan, al, Almaty oblys Jańalyq aýylynda asharshylyq qurbandary men repressıaǵa ushyraǵandarǵa monýment qoıylǵan.
