Ǵashyqtyq – tek qana tátti sezimder men rahat ǵumyr emes. Ǵashyqtyq – ol júrek jartysy úshin, súıgen jan úshin bolatyn kúres. Ómirde bir-birin sheksiz súıe tura qosyla almaǵan ǵashyqtar qanshama?! Osyndaı muńly, tragedıalyq jaıttar ańyzdarda da, ǵashyqtyq poemalarynda da kóptep kezdesip jatady. Sezim jolyndaǵy uly kúreskerlikti sýretteıtin sondaı týyndylardyń biri – Áset Naımanbaevtyń «Salıha – Sámen» dastany.
Salıha – sheksiz sulýlyqtyń ıesi ári hannyń qyzy. Samen – sol eldiń ataǵy shyqqan batyry. Ekeýiniń arasynda kirshiksiz sezim bola tura, qosylýlary neǵaıbyl edi. Sebebi, «han sezip, halyq bilse mundaı syrdy, ajaldan qyz ben jigit qalmaıdy aman». Sonda da qos ǵashyq «ólispeı berispeýge» ýaǵdalasady. Olardyń sezim jolyndaǵy kúreskerlik joldary bastalyp ketedi. «Bóri etekten, jaý jaǵadan alsa da nebir iske shydaımyz» dep ýádelesken ǵashyqtardyń kózsiz batyrlyqtary Sábıt Muqanovtyń «Sulýshash» poemasyndaǵy Sulýshash pen Altaıdyń erlikterine uqsaıdy. Onda da Altaı kesek tulǵaly, zor deneli batyr edi.
Sámen taý men tasty aralap júrip, astynda shatqal ózen jatqanyna qaramaı, zańǵar bıik jartasty meken etedi. Salıha eriniń sońynan erip, eshteńeden qoryqpaı Jaıa tasynda ómir súrýge bel baılaıdy. Rý aralyq qaqtyǵystardyń kesirinen qosyla almaǵan qos ǵashyq Eńlik pen Kebek te taý-tasty aralap júrip, jaý qolyna túsip qaza bolǵan edi. Dese de, ekeýi de sońyna deıin kúresip, asqan batyldyqtyń úlgisin kórsetti.
Han jasaǵy sońdaryna túsken soń, Sámen batyr qarýlanyp, bir kún, bir tún boıy soǵysady. Sálıha ot bolyp janyp, ǵashyǵynyń tileýin tilep qalady. Jaý bolsa, Sámenniń dem alýyna mursha bermeı, tus-tustan atqylaıdy. Óldige sanalyp, japanda jalǵyz qalǵan Sámendi Saıyn býryl taýyp alady. Batyrdyń senimdi tulparynyń bolýy sonaı zamandaǵy batyrlar jyrynda da, keıingi ǵashyqtar jyrynda da kezdesetin sújet. Sóıtip tasada kún keshken batyr aqyry tragedıalyq jaǵdaıǵa dýshar bolady.
Ózimiz ataǵan ǵashyqtyq dastandardaǵy motıv Ásettiń osy poemasynda da kezdesedi. Ǵashyqtyq qudiretin sýretteıtin týyndyda uqsastyq kóp bolǵanymen, Sámen boıynan eshkimde kezdespeıtin eren batyrlyq kórinis tabady. Sansyz dushpanymen kózsiz erlik tanyta otyryp soǵysqa túsken batyr beınesi osy shyǵarmada keńinen ashylǵan.
Araılym Meldeshova
