Taıaýda Astanada ótken Dúnıejúzi qazaqtarynyń 5-shi quryltaıynda Germanıadan kelgen qandasymyz Ómirhan Altyn (sýrette) búginde Qytaıdaǵy qazaqtarǵa úlken qysym kórsetilip jatqanyn ashyq aıtqany belgili. 

Ol kisi   kóp adam aıta almaı júrgen máseleni batyl túrde kóterdi. Sondyqtan da búginde Ómirhan Altynnyń atyna aıtylyp jatqan rızashylyq pikirler kóp. Ómirhan Altynǵa qatysty sondaı pikirdiń birin keshegi aptada  Serik degen ultjandy  qandasymyz bylaı dep bildirdi:

«Mynaý Ómirhan Altyn aǵamyzdy ardaqtap, aǵanyń qurmetine bir  toı jasap, oǵan shapan jaýyp, ton kıgizip, at mingizeıik degen nıetterińizdi estip qýanyp jatyrmyn. Tóbem kókke eki eli jetpeı qaldy. Qolymyzdaǵy altynymyzdy, asylymyzdy baǵalaı bilmesek, aǵamyzdy «aǵalaı» bilmesek, ol eldigimizge syn. Osy isti bastap, bastamashy bolyp júrgen azamattarǵa Alla razy bolsyn!

Jıyn jasap, biraz qarajat toptap, osy elim dep eńirep týǵan, shette, alysta júrgenimen, ózi sonaý Germanıada jasaǵanymen Qytaıda jasap jatqan qazaqtardyń muńy men muqtajyn Dúnıejúzi qazaqtarynyń 5-shi quryltaıynda sýyrylyp alǵa shyǵyp, Elbasynyń qulaǵyna jetkizgen Ómirhan Altyn aǵamyzdy qalaı qurmettesek te la­ıyqty.

Biz burynǵy ótken batyr babalarymyzdyń 100 jyldyqtaryn ótkizip júrgen halyqpyz. Onyń báriniń maqsaty ne? Urpaqqa, elge, jurtqa ónege bolsyn, tárbıe bolsyn dep júrmiz onyń barlyǵyn. Ol batyr babalarymyzdyń ómirden ozǵanyna pálenbaı júz jyl bolǵan, al endi mynaý  ómirdegi, kóz aldymyzdaǵy tiri batyrlarymyzdy da ardaqtaıyq, baýyrlar!

Jigitter jaqsy bastama bastaǵan eken, eki qolymdy kóterip turyp qosylamyn. Iá, Qudaı qalasa, toılaryńyzǵa, mine, 50 myń teńge shashýymdy kúni buryn «kartochkalaryńyzǵa» salyp ta jiberemin.

Bul Ómirhan Altyn ba­ýyrymyz sonaý Germanıada jaqsy ómir súrip júr, ushaqpen, mine, anda-mynda ushyp. Jaǵdaı degen jaqsy, at kerek pe, abyroı kerek pe demeıdi, aqsha kerek pe demeıdi, ishse aldynda, ishpese artynda, qaryn toq kóılek kók júrgen qazaq, Eýropanyń qazaǵy.

Al ol ne úshin Qytaıdyń qazaǵynyń máselesine basyn qatyryp júr? Ol  – azamattyqtan, naǵyz azamattyqtan týyndaǵan dúnıe.

Endi arysyn aıtaıyq. Ómirhan Altynǵa sol bıik sahnada, bıik minberde tutas qazaqtyń eki dúnıedegi suraý­shysy, joqtaýshysy – Elbasynyń aldynda osy máseleni aıtqyzǵan eki-aq nárse bar. Biri – kek, biri – tek.

Kek degeni – onyń arǵy atasy Zýqanyń basyn Altaıdyń kópirine ildirgen – ol Qytaı bolatyn. Atasynyń kegi ketken. Al osynda otyrǵan qaısyńnyń atańnyń kegi Qytaıda ketken joq? Qaısyńnyń kegiń ketken joq? Alty juldyzdy býrjýazıalyq Qytaı gomından úkimeti qaısyńnyń atańnyń basyn túrmede shiritpedi? Shyǵys Túrkistan­nyń tóńke­risine qaısyńnyń atań qatyspady İle betinde? Altaı beti, Sháýeshek betinen qaı týysqanyń Tıbet aspady? Úndistan-Pákstanda súıegiń shashylyp qalmaǵan qaısyń joq?

Iaǵnı bul jerde Ómir­hannyń ǵana kegi jatqan joq, bárimizdiń kegimiz jatyr. Ár qazaq meniń jal­ǵyzym bolsa, bir qazaqtyń kegi ketse, onda meniń de kegim ketti.

Ekinshisi, Ómirhandy sol sahnaǵa shyǵarǵan – tek.  Qazaq aıtady, tegine qara dep. Qazaqtyń tek degen uǵymy ol óte keremet uǵym,  myń jyl zertteýge týra keletin, myń kitap jazýǵa týra keletin uǵym.

Iaǵnı Ómirhan óziniń Zýhanyń tuqymy ekenin kórsetti. Bul osy kúndegi, osy  zamandaǵy batyrymyz – Ómir­han Altyn aǵamyz. Endi osy Ómirhan Altyn aǵamyzdy ardaqtaý, qurmetteý, syılaý birinshisi – eldigimiz, el ekenimizdi el úshin eńirep týǵan erdiń árbir eńbegin baǵalaı alatyndyǵymyzdy, kózimizdi jumyp únsiz otyryp qalmaıtyndyǵymyzdy, mysyq emes ekendigimizdi kórsetetin kez. Sondyqtan Ómirhan Altyn aǵamyzdy marapattaý, at mingizý, shapan jabý, ol bylaıǵy el-jurtqa úlgi-ónege, jastarymyzǵa úlgi-ónege. El úshin eńbek etseń halqyń óstip syılaıdy degen sóz. Iaǵnı úgit-nasıhat, tárbıe.

Sondyqtan, baýyrlar, Ómirhan aǵamyzdy marapattaıtyn osy bir ıgi sharany jigitter uıymdastyryp jatyr eken, bárimiz qatysaıyq, ınshalla! Jaqsyny jaqsy demeseń, asylyńdy asyl demeseń, onda eldigiń qaıda?

Dál osy máseleni kótermeı, úndemeı, buǵyp qalǵan qanshama adam bar. Ony aldyńǵy jylǵy sózderimizde aıttyq. Qytaıdaǵy qazaqtardyń basyna osyndaı bir náýbet kúnder kelgen kezde alpys apasy, jetpis jezdesi, qolqa-baýyr, júregi sonda qal­ǵanyna qaramastan sony múlde estimegensip, kórme­gensip, kózi soqyr bolǵansyp, qulaǵy kereń bolǵansyp, «Feısbýkte», «Tvıtterde» bir aýyz sóz jazbaı, qoryqsa laqap atpen nemese búrkenshik atpen jazbaı, mundaı oqıǵa eshqashan bolmaǵandaı, qoǵamda rezonans týdyrmaı, joǵary jaqqa jetkizbeı, eshteńe bolmaǵandaı, ony bilmegendeı bolyp otyrǵan bizdiń atalmysh múıizi qaraǵaıdaı aqyn-jazýshylar, qoǵam qaırat­kerleri, eńbek sińirgen qaıratkerler, tósbelgi ıeleriniń bárine syn.

Ult basyna kún týǵanda eki-aq túrli adam bar: birinshisi – ult úshin kúreskender, ekinshisi – satqyndar. Satqyndar kimder?  Olar – barlyq únsiz qal­ǵandar, syltaý-sebep tap­qyshtar, buǵyp qalǵandar. Kim buǵan qatyspasa, bári satqyn. Ult múddesi synǵa túsken jerde úshinshi adam joq. Qalys qalǵandar joq. Qalys qalǵandardyń ózi sat­qyndar.

Sondyqtan, baýyrlar, bir ıgi is bastaǵan ekensińder, ózimizge, ultymyzǵa, el-jurtymyzǵa, tutas halqymyzǵa ónege kórseteıik. Bilsin. Kim qazaq úshin eńbek etse, sol ataqqa, qurmetke, marapat­qa laıyq.

Endeshe, qatysyńyzdar! Men óz basym qatysamyn.

Osy sharany bastap júrgen jigitterge Alla razy bolsyn!»

...Mine ultjandy qandasymyz osylaı dedi. Ol kisiniń jan júreginen shyqqan bul jalyndy sózder qazaq ultynyń rýhyn kóterýge qyzmet eteri anyq.

Osy oraıda germanıalyq qazaq azamaty Ómirhan Altyn jóninde aıta keteıik. Ol – 1940-jyldary Shyǵys Túrkistannyń Altaı óńirinde bolǵan halyq kóterilisi kezinde qytaılyq jazalaýshylardyń qolynan qaza bolǵan Zýha qajy Sábıtulynyńurpaǵy.

Qytaılar qolǵa túsirgesin Zýha batyrdy  ól­tirip, jurtty qorqytý úshin onyń basyn kesip alyp, kópirge birneshe kún boıy ilip qoıǵan. Ult  azat­tyǵy jolynda kúresken osy batyrdyń aýyly keıin jer aýyp, Úndistan men Pákstan arqyly Túr­kıaǵa asqan. Azaby kóp osy aýyr jolda júzdegen qazaqtyń súıegi jolda qalǵan eken. Túrkıaǵa eki myńdaıy ǵana aman jetipti. Túrik ókimeti olarǵa Nıgde degen qalaǵa taıaý mańnan jer bólip bergen. Ony «Altaı aýyly» dep atapty.

Ómirhan Altyn osy Altaı aýylynda týyp-ósken. Keıin Germanıada bilim alǵan, jýrnalıs mamandyǵyn ıgergen. Ol Múnhendegi «Azattyq» radıosynda tilshi bolyp jumys istegen. Qazaqstan óz Táýelsizdigin alǵan 1991-jylǵy jeltoqsanda bul jańalyq jaıly jahanǵa habarlaý baqyty osy Ómirhan Altynǵa buıyrǵan eken.

Ómirhan Altyn Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevpen sonaý 1987-jyly tanysqan eken. N.Nazarbaev sol kezde Múnhenge barǵan KSRO delegasıasynyń quramynda bolǵan, bul kezde ol Qazaq KSR-i Mınıstrler Keńesiniń tóraǵasy qyzmetin atqaratyn.

Qoǵam qaıratkeri Ómirhan Altyn – táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentinen al­ǵashqy bolyp suhbat alǵan sheteldik jýrnalıs.

                                                                                                                                                                                                                                    «Zamana» gazeti, D. Nurpeıis