Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstrligi Tilderdi damytý jáne qoǵamdyq-saıası jumys komıteti Qazaqstan Respýblıkasynda tilderdi damytý men qoldanýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes Qostanaı oblysynda "Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde" atty memlekettik tildi orys tildi azamattarǵa nasıhattaýǵa arnalǵan sharasyn óz jumysyn bastady, dep habarlaıdy Qamshy.kz aqparat agenttigi Tilderdi damytý ortalyǵynyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
«Altyn kúnnen baǵasyz bir belgi bop,
Nurly juldyz babam tili sen qaldyń» - dep daýylpaz aqyn M.Jumabaev jyrlaǵandaı, qazaq tili-ata-babamyzdyń urpaǵyna amanattaǵan asyly, halqymyzdyń nebir jaýhar muralaryn qalyptastyrýshy, ádebıetimiz ben mádenıetimizdi saqtap qalýshy ári bolashaqqa jol silteıtin qundy jádigerimiz bolǵandyqtan sharanyń negizgi maqsaty da – orystildi azamattar arasynda qazaq tiliniń memlekettik til retindegi mártebesi asqaqtatý, qazaqstanda turatyn etnostardyń birligi men yntymaǵynyń kepili ekenin uǵyndyrý. Sonymen qatar qoǵamdyq oryndarda, jas urpaq tárbıesinde, patrıottyq turǵyda, ǵylym-bilim, tehnologıa salasynda memlekettik tildiń atqarar rolin aıshyqtaý. Sondaı-aq shara barysynda qazaq tilin latyn qarpine kóshirýdiń mańyzdylyǵy, ıdeologıalyq turǵydan eskirgen eldi mekender men jer-sý, kóshelerdiń tarıhı ataýyn qaıtarý týrasynda áńgime qozǵalyp, pikirler ortaǵa tastaldy.
Elbasy N.Á.Nazarbaev «Biz barsha qazaqstandyqtardy biriktirýdiń basty faktory bolyp tabylatyn qazaq tiliniń odan ári damýy úshin barlyq kúsh-jigerimizdi salýymyz kerek. Sonymen birge elimizdi turatyn barlyq halyqtardyń ókilderi ana tilderinde erkin sóıleı, oqı alýyna, ony damytýǵa qolaıly jaǵdaı týdyrý qajet» dep atap ótkendeı, memlekettik tildi nasıhattaý maqsatynda Qostanaı óńiriniń tańdalýynyń da ózindik syry bar.
Halyqtyń ornalasý tyǵyzdyǵyna baılanysty alyp qaraıtyn bolsaq, ózge aımaqtarǵa qaraǵanda Qostanaı oblysynda ózge ult ókilderiniń sany basymdaý. Qazirgi tańda bul óńirde jergilikti ult ókilderiniń ıaǵnı qazaqtardyń úles salmaǵy 38 paıyzdy qurasa, slavándyq etnos ókilderi 50 paıyzdan asyp jyǵylady.
Árıne, oblysta memlekettik tildiń ahýalyn jaqsartý baǵytynda áli de kóptegen jumystardy júzege asyrý talap etip otyrǵany baıqalady. Demek, memlekettik til máselesi de ózekti kúıde qalyp otyrǵany jasyryn emes. Degenmen, bul baǵyttaǵy ister áli de bolsa nátıjeli jumystardy qajet etetini baıqalady.
Osyndaı túıtkildi olqylyqtardy toltyrý maqsatynda jergilikti ózge ult ókilderiniń, sondaı-aq ana tilin bilmeıtin qazaqtardyń memlekettik tilge degen yqylastaryn oıatyp, talpynystaryn kúsheıtý jolynda keshendi sharalardy júzege asyrý qajet-aq. Aımaqtaǵy tildik ahýaldy qazirgiden de jetildire túsýi kerektigi aıtpasa da túsinikti.
Qostanaı óńirindegi búgingi basqosý-qazaq tiliniń qoldanys aıasyn keńeıtýge, memlekettik tildi óz tuǵyryna qondyrýǵa, tildiń qajettiligin arttyrýǵa, talapty kúsheıtýge, tildik ahýaldy únemi nazarda ustaýǵa, kemshilikterdi túzeýge, jetistikterdi tolyqtyrýǵa, bir sózben aıtqanda, memlekettik tildiń jaǵdaıyna mán berip, keleli isterdi júzege asyrýǵa baǵyttaldy.
Shara barysynda Qostanaı oblysy ákimdigi Tilderdi damytý basqarmasy basshysynyń orynbasary Qazymbek Jarmaǵambetulynan syr sýyrtpaqtaǵan edik: «Qazaq tili-ult tili, halyq tili. Bul aınymas shyndyq. Keshegi orystandyrý saıasaty til órkenıetiniń keń qanat jaıýyna keri áserin, salqynyn tıgizgeni jaqsy bilemiz. Ásirese soltústik óńir halqy ana tilin umytyp qalǵany ashshy da bolsa shyndyq. Sh. Shaıahmetov atyndaǵy tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý-ádistemelik ortalyǵy muryndyq bolǵan «Qazaqstannyń bolashaǵy-qazaq tilinde» sharasy tórt jyl qatarynan ótkizilip kele jatqan ıgi bastama dese de bolady. Sharanyń bereri mol. Bizdiń óńirde orystildiler kóp bolǵanymen qazaq tilin meńgerýge degen ózge ult ókilderiniń yqylasy basym. Sonyń bir aıqyn kórinisi slaván halqy ókiliniń 780 balasy qazaq mektepterinde dáris alyp jatsa, «Tildaryn» ortalyǵynda qazaq tilin úırenýshilerdiń qatary kúnnen-kúnge artyp keledi» dep aǵynan jaryldy.
Kelesi kezekte bizben pikir bólisken Qostanaı qalasynyń turǵyny Iýrıı Ivlev aqsaqal «Men qazaq tilin ekinshi ana tilim dep sanaımyn. Qazaq tilinde jetik sóıleımin. Árbir elin, jerin sheksiz súıetin adam tilge erekshe qurmetpen qarap, til janashyry bolý kerek. Qazaqstanda turatyn ózge ult ókilderi osyny túsinse eken deımin. Balalarynyń bolashaǵyn oılaıtyn árbir qazaqstandyq memlekettik tildi úırenýge yqylasty bolýy qajet. Óıtkeni, «Qazaqstannyń bolashaǵy-qazaq tilinde» deýimiz buljytpas qaǵıda. Memlekettik tilge nemketti qaraý, balalar bolashaǵyna mán bermeý dep sanaımyn» deıdi.
Endeshe, memlekettik tildi damytýda pármendi is kútemiz. Memlekettik til máselesi tek til festıváldarymen, baıqaýlar ótkizýmen, memlekettik qyzmetkerlerdi oqytýmen sheshilmeıtini anyq. Eń bastysy barlyq ult ókilderin memlekettik til aıasynyń tóńiregine toptastyryp bilip, ortaq maqsatqa uıystyra bilý kerek. Qostanaı oblysynda bastalǵan «Qazaqstannyń bolashaǵy-qazaq tilinde» sharasy da osy maqsatty kózdeıdi.
Sharaǵa qoǵam qaıratkeri Dos Kóshim qatysyp, halyq arasynda memlekettik til máselesin aqparattandyrý jaıynda túsindirý jumystaryn júrgizip, pikir almasyp, oıyn ortaǵa saldy.
Beıbit Ospan
