Ádettegideı tún qarańǵylyǵy túrilmeı ornynan turyp, eleń-alańda áýejaıǵa jetken. Tirkeýden ótip, kútý zalyna kelgende tań endi ǵana sibirlep ata bastap edi. Ómiri azamattarsha at ústinde ótip kele jatqan Aısáýle mundaı taǵdyrǵa kóndikkeli qashan... Ushaqqa kirip kele jatyp, oń jaq ekinshi qatardaǵy oramaldy egdeleý áıelge kózi túsken. Tanys júz kózine jylyushyraǵandaı boldy. Mynaý Kúnzıla apa emes pe?! Amandaspaqqa umsyna berip, áıeldiń ústindegi qara kóılekke kózi túskende, júregine kenet shanshý qadalǵandaı kilt toqtady. Jadynda jańǵyryp, sanasyn tilip ótken shar etken daýys edi shanshýdaı qadalǵan: «Ol meniń anam emes!». Kózi tumandanyp ketse de, ózin áreń ustap, ornyna qaraı jyljydy. Jańǵyryq daýys oıynan keter emes: «Ol meniń anam emes!»... Sol bir sát kóz aldyna qaıta-qaıta elestep, jol boıy janaryna jas kele berdi, ― dep jazady Qamshy.kz aqparat agenttigi kazislam.kz saıtyna silteme jasaı otyryp.
Bul osydan eki jyl buryn bolǵan edi. Shalǵaı túkpirdegi aýdanda issaparda júrgen Aısáýle mundaı oqıǵaǵa kýá bolamyn dep oılamaǵan. Ádettegideı el aralap, túsindirý jumystaryn júrgizip júrgen. Kezekti bir jıynnan keıin Aısáýlege qabaǵyna kirbiń uıalaǵan qartań áıel jaqyn keldi.
− Qyzym, saǵan aıtaıyn degen sózim bar edi... Kibirtiktep turǵan ananyń ońasha sóıleskisi kelgenin sezip, Aısáýle kópshilikten oqshaýlana berdi.
− Aıtqanyńnyń bári kóńilime qondy, qaraǵym. El ishin jaılaǵan bir dert boldy ǵoı bul dinbuzarlar. Kózimniń aǵy men qarasyndaı jalǵyz qyzym bar edi. Osylarǵa erip...
Ana kóziniń jasyn súrtti. − Ózi de baǵy ashylmaı, otasqan jerinen qaıtyp kelip edi. Alty jasar qyzy meniń qolymda ósip keledi. Qamkóńil ǵoı dep, qyzymdy betinen qaqpaı, qalaǵa jiberdim. Azyn-aýlaq oqýymen jap-jaqsy jumys istep júrgen. Birazdan beri elge soqpaı ketip edi. Jumys babymen júr ǵoı dep mán bermegenmin. Jaqynda ǵana qalaǵa barǵanda kórdim. Qara jamylyp... adam tanyǵysyz ózgeripti. Óz qyzymdy ózim tanymaı qaldym. Baýyryń sýyp ketkendeı bir jaman kúı keshedi ekensiń... Sózime qulaq aspady. Bezdeńdep, sózýar bolyp alypty. Bárine meni kinálap shyǵa keletin ádet taýypty...
Ana biraz solqyldap jylap aldy. Azdap sheri tarqaǵandaı bolyp, qaıta sózin jalǵady.
− Sol qyzym búgin keletin edi, qaraǵym. Tús aýa qylań berip qalsa kerek. Erteń qaıtamyn degenińdi estigen soń kelip turmyn. Sóziń saı-súıegimizdi syrqyratty ǵoı, bir aýyz sóılesip ketshi qyzymmen. Bálkim beti beri qarap qalar...
Turǵyn jaılardy biraz aralaǵan Aısáýle qasyndaǵy joldastarymen ýádeli jaıǵa besin aýa jetken. Bular aýlaǵa kirgende qýyrshaǵyn bulǵańdatyp oınap júrgen bes-alty jasar súp-súıkimdi qyz bala jalt qarap, sál ańtarylyp turdy da, kenet ne isteý keregi esine túskendeı:
− Sálemetsiz be! − dedi erkeleı, soza sóılep. Sodan keıin óz qylyǵynan ózi uıalǵandaı júgire basyp, úıge qaraı jóneldi. Tabaldyryqtan tapyr-tupyr attap barady. Qarsy aldynan esikti asha bergen apasyn qushaqtaı alyp, áldeneni asyǵa sybyrlady da, ishke kirip ketti. Ana jymıyp, bularǵa qaraı júrdi:
− Kelip qaldyńdar ma, qaraqtarym? Álgi qyz keshigip jatyr, nege ekenin... Júrińder, úıge kirińder... Aıtyp aýyz jıǵansha bolmaı, esik aldyna jeńil mashına kelip toqtady. Ashyq turǵan qaqpaǵa bári birdeı burylǵan. Qaqpadan qara kıimdi kelinshek kirip kele jatty. Qolyna ustaǵan býmalary bar, ózi tumshalanyp alǵan. Ystyq kún, shańdaq jol ábigerge salsa kerek, qabaǵy kirjıińki. Jer súıretken etegi aýlaǵa biraz qoqysty ala kirdi, usaq tikender de jabysyp qalypty. Qaqpa aldynda qaý tiken ósip turǵan-dy, jelmen jelbiregen etek soǵan tıip ketken tárizdi. Kelinshek bularǵa tunjyraı qarap, erin ushymen sálemdesti de, úıge qaraı óte berdi. Baspaldaqtyń aldynda turǵan anasymen de salqyn amandasyp, sál kidirdi. Anasy bir nárselerdi sybyrlaǵan soń, kelinshek artyna burylyp, bularǵa jaqyndady. Sol sátte esik aıqara ashylyp, úıden qyzdyń júgirip shyǵa kelgeni. Mashınanyń toqtaǵan daýsyn estip shyqqan bolsa kerek. Baspaldaqpen tapyrlaı túsip kele jatqan qyz bala bastapqyda eshteńeni ańdaı qoıǵan joq.
– Baıqa, qyzym, qulap qalma! − dep aldynan qolyn jaıa bergen apasyna qaramaı, qarsyǵa bir-aq attaǵan qyz kenet qara kıingen áıeldi kórip, shar ete qaldy. Jalt burylyp, apasynyń qushaǵyna kirdi de ketti. Eńireı jylap, artyna qaraǵyshtap, apasynyń qushaǵynan sytylyp shyǵyp, artyna tyǵylýǵa jantalasýda.
− Qyzym-aı, qoryqpa, ne boldy sonsha shoshyp? Qoryqpa! Anań ǵoı ol! − dep apasy qyzdy qaıta-qaıta qushaqtap, mańdaıynan ıiskep, jubatýǵa tyrysyp jatyr. «Anań ǵoı!» degendi estigende kishkentaı qyz bir sátke esin jıǵandaı, shoshyna ári ańtaryla artyna burylǵan. Kelinshek birer qadam alǵa basqany sol edi, qyz taǵy da shar ete qalyp, apasynyń qolynan julqynyp shyǵyp, úıge janushyra júgirdi:
− Ol meniń anam emes! Ol meniń anam emes! Shyrqyraı jylaǵan qyzdyń sol daýsy Aısáýleniń qulaǵynda birjola qalyp qoıdy...
...Ushaq Atyraýǵa kelip qondy. Bular jıyn ótetin jerge de jetken. Tanys zal, beıtanys júzder. Osydan nebári úsh jyl buryn osy zalda Aq Jaıyqtyń boıyn dúr silkindirgen dúbirli jıyn ótken-di. Tyńdaǵannyń tańdaıyn qaqtyrǵan, kórgen de armanda, kórmegen de armanda bolǵan sol jıyn jaıly Atyraý turǵyndary talaıǵa deıin tamsana aıtyp júrgenin estigen-di Aısáýle.
Sol jıynda «Qyz Jibek» klýbynyń tusaýy kesilgen bolatyn. Áli esinde, aldyńǵy qatarda abyz aqsaqaldar, olardyń sońyn ala bere qarqaradaı bolyp, aq kımeshekti analar tizilip otyrǵan edi. Osy eldiń zıaly qaýymy, jaqsy men jaısańy, óndirdeı jastary, qyzǵaldaqtaı qyzdary molynan jınalyp, keleli keńes qurǵan bir ǵajaıyp sát bolyp edi. Samǵaý shaq... Qanattaldy kúı... Al búgin...
Aısáýle kóshken eldiń jurtyna kelgendeı hál keshti. Kúıi ketip, kıesi ushqan myna zalǵa qarap turyp, ańyrap bir jylaǵysy keldi. Zaldyń aldyńǵy qatarynan osy eldiń azyn-aýlaq tizgin ustarlary oryn alypty. Olardyń ózi Abaı aıtqan «zamanaqyr jastary»: bir-birimen basy qosylmaı, tarydaı shashyla qalǵan. Zaldyń deni stýdent jastar. Keń zaldyń ár jerinen bir egde jastaǵy áıelder baıqalady. Orta býyn ókilderi de sırekteý. Aq jaýlyqty analardyń orny úńireıip tur... Joq, úńireıgen oryn zalda emes, júrekte edi. Úsh saǵatqa sozylǵan alqaly jıynnyń qaq tórinde otyryp, Aısáýle sol qýysty toltyra almady.
Zalda jaýlyqtylar joq emes edi, biraq olar... basqa bolatyn... Oramaldaryn alqymynan ala býynyp, kólkildegen keń kóılekteriniń etegine shalynysa jazdap, zalǵa jap-jas qyzdar birinen soń biri kelip jaıǵasyp jatty... Móldiregen jastar... Jo-joq, olarǵa endi «móldiregen» degen teńeýdi qoldaný artyq bolar... Ýyzdaı jas bolsa da, myna ersi kıinisteri ne qyz ekenin, ne áıel ekenin ajyrattyrmas edi. Sol kólkildegen qara kóılektiniń biri prezıdıýmǵa Aısáýleniń janyna jaıǵasty. Áńgime ulttyq qundylyqtar jaıynda edi. Aısáýleden keıin sóz alǵan kólbeń qara kıimdi áıel de dástúrli qundylyqtar jaıly sóz qozǵady...
Iá-á-á... Aqyrzamannyń jaqyndaǵany osy shyǵar... «Bı joqta qul júredi joralarǵa, It joqta shoshqa úredi qoralarǵa» degen maqaldy ájesi marqum áldekimderge keıigende jıi aýzyna alýshy edi. Qundylyqtyń tóresi sol aq jaýlyqty ájede edi. ...Ájesiniń ájim torlaǵan nurly júzi áli kúnge kóz aldynda. Usaq gúldi ádemi kóılegin, barqyt kamzolyn kıip, aq oramalyn jelkeden oraı baılap, eki ushyn aldyna túsirip qoıatyn (anasy da dál solaı tartýshy edi-aý oramaldy). Sol jaýlyqtyń ushymen keıde jasaýraǵan janaryn súrtetin. Qara kıimdi jaratpaýshy edi jaryqtyq. Bala kezinen esinde qalypty, birde boıjetip qalǵan ortanshy ápkesiniń dúkennen aq gúldi, tósegi qara kóılek satyp alǵany bar. Usaq aq gúlderi qansha kóp ári ádemi bolǵanymen, negizi qara bolǵan soń, kóılek báribir kúńgirt tústenip turady eken. Ájesiniń eki kózi birdeı nashar kóretin (bertinde múlde zaǵıp bolyp qaldy), sonyń ózinde kóılektiń qoıý túsin baıqap qalyp:
– Qap-qara etip, qaıdaǵy joqty shyǵaryp, mynasy nesi? Jas adam degen jarqyrap kıiner bolar edi, – dep táýir-aqkeıigeni bar...
Osylardy esine alyp otyrǵan Aısáýleniń kózi qarsy aldynda zaldyń ekinshi shetinde kire beris esiktiń janynda turǵan qyz balaǵa tústi. Qara oramalyn bastyra baılaǵan qyzǵa qaraǵan sátinde sanasynda taǵy da shar etken daýys jańǵyryqty: «Ol meniń anam emes!»...
Oramaldy qyz basqa dúnıeniń bárin umytqandaı qasyndaǵy bala jigitke áldeneni toqtaýsyz sóılep, ezý jımaı kúle beredi. Arasynda erkelep súıkenip, jigitti ár jerinen bir nuqyp qoıady. Bulań qaǵyp, qaıta-qaıta tıisip, tynym taptyrar emes. Qarsy aldyndaǵy kórinisti eriksiz uzaq baqylaǵan Aısáýle jaýap taba almaıtyn taǵy bir suraǵyn eske aldy: «Osylar «ıman» degendi qalaı túsinedi eken?». Kózi qaıta-qaıta tumandanyp kete berdi.
Janaryn jastan ala qashqandaı, keń zaldy kózimen tynymsyz sharlap otyryp, aqyry izdegenin tapqandaı boldy Aısáýle: sol jaq shette, úshinshi qatarda aq saqaldy qarıa men aq jaýlyqty ana qatar otyr eken. Ana oramalyn týra ájesi sekildi oraı salyp, qos ushyn aldyna túsirip qoıypty... Jıyn bitip, prezıdıýmnan túsisimen Aısáýle solaı qaraı júrdi. Biraq qos qarıaǵa jetip bolar emes, Aısáýleniń tilinen emes, tilim-tilim júreginen jaryp shyqqan sózderge tánti bolǵan kópshilik qaýmalap bosatar túri joq. Aqyry jetti-aý.
− Sizderge arnaıy amandasaıyn dep keldim. Týra meniń ájeme uqsaıdy ekensiz. Ol kisi de oramaldy siz qusap taǵýshy edi. Osy zalda sizden basqa eshkim olaı kıinbepti. Sizder ketken soń kimge qarar ekenbiz... saǵynyshpen... Kimge qarap analarymyzdy eske alar ekenbiz?! Ary qaraıǵy sózderdi oısha aıtyp jatty: «Kimge qarap eljireımiz? Kimge qarap erkeleımiz? Kimge qarap, ózimizdi, ótkenimizdi eske túsiremiz? Kimge qarap boı túzeımiz? Kimge qarap el bolamyz? Kimdi «ana» dep ataımyz? Óıtkeni basqalar... ol meniń anam emes! Ol meniń anam emes!»...
A.Ábdirásilqyzy
