Bul joly Nursultan Ábishuly Nazarbaev Qarasaı aýdanynda ultjandy azamattardyń demeýshiligimen boı kóterip,  qyrkúıekte tusaýy kesilgen «Batyr babalar» memorıalymen tanysty. Elbasyn qarsy alǵan Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov aldymen mádenı keshenniń qurylymy jaıly baıandap, qurmetti qonaqty memorıal ishin kórýge shaqyrdy. Oblystyq mádenıet, muraǵattar jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Aqan Ábdýálıev Elbasyna  batyrdyń dýlyǵasy pishininde salynǵan  mýzeıdiń mazmunynyń sonaý Saq dáýirinen bastalyp, keshegi Alashorda úkimetiniń qurylýyna deıingi ultymyzdyń kúrdeli taǵdyryn qamtıtynyn eksponattar men kórmelerge súıene baıandady. 

Memorıal ishin aralap shyqqannan keıin Nursultan Ábishuly ózimen júzdesýge kelgen zıaly qaýym ókilderimen áńgimelesti.  Aldymen jurtshylyqpen amandasyp, hal-jaǵdaılaryn surap-bilgen Elbasy  azamattardyń pikirin tyńdaýǵa peıil bildirgen. 

– Qurmetti Nursultan Ábishuly! Jannatty ólke – Jetisý jerine qosh keldińiz, – dedi alǵashqy bolyp sóz alǵan belgili qalamger, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń ıegeri, oblystyq «Jetisý» gazetiniń bas redaktory Ámire Árin. – Sizdiń boıyńyzdaǵy pasıonarlyq kúsh halqyńyzǵa dem berip, rýhanı jańǵyryp jatqan jaıymyz bar. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn biz  Ulttyń jańǵyrýy dep uǵamyz. Barsha qazaqstandyqtar sekildi Jetisý jurtshylyǵy da «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn qýana qarsy alyp otyr. «Týǵan jerge týyńdy tik» jobasy boıynsha  4 mıllıard teńgeniń 90-nan astam jobasy júzege asyrylýda. Sonyń biri – ózińiz kýá bolyp otyrǵan «Batyr babalar» memorıaly. Bıyl oblystyq ákimdiktiń demeýshiligimen ólkemizdegi 40-tan astam aqyn-jazýshynyń kitaby jaryq kórdi. Bul atqarylyp jatqan isterdiń bir parasy ǵana.

Siz sonaý jyldary Mekkedegi Qaǵbanyń aldynda turyp Alladan: «Týǵan halqyma baqyt bere gór!» – dep suraǵanyńyz esimizde. Al biz Alladan sizdiń ǵumyryńyzdy uzaq ári baıandy ete gór dep tileımiz! Búkil adamzatqa  úlgi bolǵan baǵaly bastamalaryńyz  baıandy bolsyn degen jurtshylyqtyń tilegin jetkizgim keledi!

Osydan keıin jurtshylyq aldyna shyqqan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń belsendi ókili Natalá Homenko: 

– Asa qurmetti Nursultan Ábishuly!  Men búgin osyndaı tarıhı mańyzy zor saltanatty sharada Sizben kezdesip otyrǵanymdy baqyt sanaımyn. Sizdiń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalańyzdyń maǵan úlken oı salǵanyn aıtqym keledi. Onda kóterilgen máseleler men bastamalar  elimizdiń búgingi damý baǵdarlamasyn keńeıtip,  qoǵamdy rýhanı jańǵyrtýdyń joldaryn kórsetip berip otyr. Bul jaı ǵana baǵdarlama emes, naqtyly isterdiń jospary dese de bolady. Siz munda qazaqstandyq qoǵamnyń rýhanı kúsh-qýatyn qalaı  arttyrý kerektigin, birtutas halyq bolýdyń joldaryn  kórsetip berdińiz, – dep áńgimeni jarasymdy jalǵastyrdy. Onyń sózin bólgen Nursultan Ábishuly: 

– Siz qalaı oılaısyz, ómir, tirshilik ózgerip kele me? – dep qarsy suraq qoıdy. 

– Árıne, ózgerdi! 

– Sizder áli jassyzdar. Buryn aǵa urpaqtyń kezinde jaǵdaı múldem basqa bolatyn. Qazir tehnologıa da,  álem de kóz ilespes jyldamdyqpen ózgerýde. Jańa álemde ár qazaqstandyq  álem adamy bolýy kerek. Al, ol úshin ne istegen jón? Ol úshin, eń aldymen,  kóp tildi, kompúterdi  bilý mańyzdy jáne óz Otanyńdy súıýiń kerek.

Osy tusta sózge aralasqan Almaty oblysy men Jambyl aýdanynyń Qurmetti azamaty, Jambyl aýdandyq máslıhatynyń depýtaty ári qoǵamdyq keńestiń tóraǵasy Áskerbek Abaev halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsaryp kele jatqanyn tilge tıek etti.

– Tek bıyl ǵana Jetisý jerinde 40-tan astam mektep boı kóterdi. Tek Jambyl aýdanynda ǵana 5 mektep jańa oqý jylynda shákirtterge óz esigin ashyp otyr. Mundaı jaǵdaı bizde eshqashan bolmaǵan. Joldarymyz eýropalyq úlgide salynýda. Búginderi Taldyqorǵanǵa eki jarym saǵatta jetip baramyz.

– Men sol joldarmen talaı júrip edim,  – dedi Elbasy onyń sózin sabaqtap.                 – Aldaǵy ýaqytta Óskemenge deıingi jol da talapqa saı salynady. 

Jańa ǵana Almatyda úlken jıyn bolyp, óńirdiń damýyna qatysty máseleler qaraldy.  Oblys ákimi Amandyq Batalov jaqsy jumys istep jatyr. Sharýalaryna meniń kóńilim tolady. Almaty oblysynda qyzylsha ónimi joǵary bolady dep kútilýde. Sonyń esebinen biz qantty syrttan alýdy shekteýimiz kerek. Bolashaqta Jetisý jeri damıdy, Taldyqorǵan qalasy da kórkeıe bermek. Sol úshin jol da saldyryp jatyrmyn. Bolashaqta Almatyny aınalyp ótetin jol  bolady. Almaty oblysy men Almaty qalasy jeke-jeke damı bermek.  

Almaty oblysynda bolashaqta elektr stansysy salynbaqshy. Búdjetke túsetin qarajat artady. Sonyń barlyǵy eldiń jaǵdaıyn jaqsartýǵa septigin tıgizedi. 

– Men bala kezimnen elimizdiń tuńǵysh Prezıdentimen qol berip amandassam dep armandaıtynmyn, – dedi İ. Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetiniń ǵylymı-zertteý jumystarynyń  jetistikterin komersıalaý mekemesiniń dırektory Damır Dıgaı. 

Bul sózdi estigen Elbasy: «Ondaı bolsa armanyńdy oryndaıyq!» – dep jas jigitke qolyn usyndy. «Meni jas ǵalym retinde búgingi ǵylymnyń damýy, órkendeýi qýantady, – dep sózin jalǵady qýanyshtan alaburtqan Damır. – Sonyń bir kórinisi – kúni keshe ǵana shymyldyǵyn japqan «EKSPO – 2017» kórmesi. Sizdiń ár bastamańyz, ár tapsyrmańyz bolashaqtyń ıesi, ıaǵnı jastardyń  aldyna úlken mindetter júkteıdi!». 

– Bul Memleket basshysy retindegi meniń mindetim ári paryzym. Prezıdent árqashan oq boıy ozyq oılaýy kerek. Halyqty sońynan erte bilýge mindetti! – dep jaýap qaıyrdy Elbasy. 

– Asa qurmetti Nursultan Ábishuly! Siz egemen elimizdiń erkin oıly jastaryna barlyq múmkindikterdi jasap berdińiz, – dedi İ. Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetiniń 2-kýrs stýdenti Aızada Orazáli.  – Ony ózimiz kórip, sezinip te júrmiz. Álemdik saıasattaǵy iri memleketter kóshbasshylarynyń Sizge degen qurmetin kórgende bizdiń keýdemizde erekshe qýanysh sezimi paıda bolady. Jáne basqa elderdiń basshylary Elordamyzǵa kelip, Prezıdentimizdiń baqýatty bolýyna aq tilekterin arnaǵanda ózgeshe mereılenemiz. Jastar Sizdiń erik-jigerińizge, qaısarlyǵyńyz ben kóregendigińizge  tańǵalady. Nursultan Ábishuly! Siz álemdegi eń tulǵaly, eń ádemi Prezıdentsiz! 

Boıjetkenniń jalyndy sózderi men peıiline jınalǵan jurtshylyq rızashylyq bildirip, qol shapalaqtap jatty. 

«WBA intercontinental», «WBO NABO» chempıony, kásipqoı boksshy  Qanat Islam «Ekspo» kórmesiniń aıasynda Elordada ult abyroıyn asqaqtatar úlken múmkindik týǵanyn baıandady. «Osynda ótken jekpe-jekte qarsylasymdy sharshy alańda shań qaptyryp, eki birdeı chempıondyq belbeýimdi qorǵap qaldym. Osylaısha, kásipqoı bokstaǵy 25 jekpe-jegimdi jeńispen, sonyń ishinde jıyrmasyn nakaýtpen aıaqtadym. Bizde búgin sportshylar úshin barlyq jaǵdaı jasalynǵan. Bizge tek qazaqtyń myqty ult ekenin, kez kelgen básekede  ózin kórsete alatynyn dáleldeý ǵana qaldy.  Erim dep taqymyn qysyp otyrǵan elimniń úmitin aqtaý úshin  barymdy salamyn. Ózińiz sıaqty, men de óz salamda jarqyn jetistikterge jetkim keledi. Erim deıtin, elim deıtin Elbasymyz barda  qazaq eliniń abyroıyn asqaqtatý úshin  eńbek etý azamattyq boryshymyz», – dep  aǵynan jaryldy. 

– Qazir el kóleminde úlken sport keshenderi salynyp jatyr. Sonyń biri Taldyqorǵanda boı kóterdi. Jalpy, shekaraǵa jaqyn qalada halyqtyń  kóbeıgeni jón. Turmys ta jaqsy bolýy kerek. Bar bolǵany 25 jyldyń ishinde kóp nárseni jasadyq. Qazaqstan dúnıejúzi tanıtyn memleket boldy. Bizdiń saıasatymyz  durys, eshkimdi renjitpeı, barlyq halyqpen birdeı qarym-qatynas jasaýymyz óz nátıjesin berýde. Sırıadaǵy qaqtyǵystyń máselesi Astanada sheshilip jatyr. Biz eki eldiń arasyndaǵy janjaldarǵa da araaǵaıyndyq jasap kelemiz. El ishi tynysh bolsa, tóńiregimiz tynysh bolsa, onda ósip-órkendeýge jaǵdaı jasalady. Bizdiń jasap jatqan dúnıemizdiń barlyǵy – bolashaq jastar úshin. HHİ ǵasyrdyń aıaǵynda bizdiń balalarymyzdyń bizden de jaqsy ómir súretinine senemin. 

Qazaq eshýaqytta búgingideı ómir súrgen joq. Moldasanov degen aqsaqalymyz qoılaryn «jıppen» baǵamyn dep ázildeýshi edi.  Esekpen de, atpen de emes, «jıppen» mal baǵatyn jaǵdaıǵa jettik, – dep Elbasy jınalǵan jurtshylyqty bir kúldirip aldy.

– Qurmetti Elbasy! Sizdiń aqyndar men batyrlar elinde  dúnıege kelip, Qasqasýdyń jaǵasynda Jambyl men Aıkúmistiń, Súıinbaı men Qataǵannyń aıtystaryn, jyr-termelerin jattap,  sanańyzǵa sińirip óskenińiz barshamyzǵa málim. Endeshe aqtańger aqyndardyń elinde, Jetisýdyń tórinde  óz oıymdy birer shýmaq óleńmen jetkizýge ruqsat etińiz,  – degen aıtys aqyny Jandarbek Bulǵaqov:

Aspannan jibergendeı quıyp nurdy,

Oıymdy jetkizeıin jıyp qundy.

Ańsaǵan azattyqqa qol jetkende, 

Shattyqtan tóbem kókke tıip turdy. 

Aq kıgizge kóterip, han saıladym,

Qaıyspas ózińizdeı ıyqty uldy. 

Shekaramdy belgilep sheńberime, 

Barlyq ulttyń balasy syıyp turdy.

Qazaqtyń Ánurany áýelese, 

Kúlli álem qulaq túrip uıyp turdy.

Saryarqadan  Astana boı kóterip, 

Dos súıinip, dushpanym kúıip turdy.

Eýropanyń alpaýyt basshylary, 

Bastaryn Elordama ıip kirdi. 

Óıtkeni meniń elim yntymaq pen

Birlik dep túsinedi uıytqymdy. 

Kóp týdyń arasynan jaratqanym,

Kók Týdyń mártebesin bıik qyldy! – dep tókpeletkende Elbasy bastap barsha jurtshylyq qol soqty.

– Men Ózbekstanda bolǵanymda Tóle bıdiń kesenesine baryp taǵzym jasadym, – dedi Nursultan Ábishuly áńgimeni qorytyndylap. –  Ol osydan birneshe ǵasyr buryn elimizdiń birligi týraly aıtyp ketken. Tóle bı degenimiz – qazaqtyń tóbe bıi. Táshkendi 12 jyl basqarǵan, «Jeti jarǵyny» qabyldaýshylardyń biri. Tóle bıdiń: «Júzge bólingenniń júzi qara», «Bólingeniń rýǵa, asyqqanyń qurýǵa», «Kópke kúl shashsań kómýsiz qalasyń», «Patsha azatyn bolsa elin satady, el azatyn bolsa patshalyqqa jarmasady» – degen ósıeti jetti búginge. Ata-babalarymyz birlikte bolǵanda jeńetin, ajyraǵan kezde talapaıǵa túsip kelgen. Aldymyzda áli talaı sharýa bar. Sony  Qazaq degen bir atanyń balasyndaı jumylyp, atqarýymyz kerek. Ózimizdi-ózimiz sergek ustamasaq, qaýip kóp. 

«Rýhanı jańǵyrý» jobasy eń aldymen jastarǵa baǵyttalǵan. Latyn álipbıi – dúnıejúzilik aqparattyq keńistikke kirýge múmkindik beredi. Týǵan jer degende eń aldymen týǵan aýylyń, ata-anań esińe túspeı me?! Otan degen de sodan bastalady. Bizdiń dańqty júz adamymyzdyń atyn álemge tanytý degen qazaqty belgili etý degen sóz. Aınalyp kelgende barlyǵy otansúıgishtikke, patrıotızmge bastaıtyn bolady.

Al, endi barlyqtaryńa baq pen bereke, amandyq tileımin!  Amanshylyq pen baqyt bola bersin. 

Osydan keıin Nursultan Ábishuly Nazarbaev jınalǵan halyqpen  qoshtasyp, syrtqa qaraı bettedi. Qoshtasar aldynda  Elbasy ózimen júzdesýge kelgen jurtshylyqpen estelik sýretke tústi. 

 

Qýat QAIRANBAEV,
Jumabaı MUSABEKOV (foto)

Qarasaı aýdany.