Táýelsizdik alǵanymyzǵa shırek ǵasyrdan assa da, qazaq tiline murnyn shúıire qaraıtyndar bar. Ásirese, komýnıstik partıanyń shekpeninen shyqqan sheneýnikter men solardyń izine ergender memlekettik tilde sóıleýdi múlde qajet etpeıdi. Qamshy.kz aqparat agenttigi sondaı sheneýnikterdiń bir tobyn nazarlaryńyzǵa usynady.

Oryssha sóılegende orystardyń ózin shań qaptyryp ketetin keıbir sheneýnikter qazaqshaǵa kelgende tegis jerde súrinedi. Súrinedi deımiz-aý, omaqasa jyǵylady.

Mysaly, 2016 jyldyń mamyr aıynda İshki İster mınıstri Qalmuhanbet Qasymov Májilis depýtaty Genadıı Shıpovskıhtiń qazaqsha saýalyna orys tilinde jaýap berip, biraz nazarǵa ilikken bolatyn.
Májilis depýtatynyń «Sońǵy segiz jyldyń kóleminde respýblıka boıynsha ýaqytsha oqshaýlaý ortalyǵy, beıimdelý mekemelerine 70 myńnan astam kámeletke tolmaǵan jasóspirim jetkizildi. Sizge suraǵym, osy kórsetkishterdi azaıtý úshin naqty qandaı is-sharalar qoldanyp jatyrsyzdar?», - degen suraǵyna mınıstr Qalmuhanbet Qasymov bylaı dep jaýap bergen: «Suraqqa rahmet! Ruqsat bolsa, men oryssha jaýap bereıin. Ia skazal, chto nam nado zanımatsá. Kakıe shkoly nam nado reshat. Vsego ý nas 8 ýchebnyh zavedenıı ı vsego odna spesshkola dlá teh, kto sovershıl prestýplenıe».

Mınıstr Qasymov «Tilder týraly» zańda anyq kórsetilgen «Memlekettik jáne memlekettik emes uıymdardyń azamattardyń ótinishterine jaýaptary jáne basqa qujattar memlekettik tilde nemese ótinish etilgen tilde qaıtarylady», - degen talapty umytyp ketken be, álde qaperine ilmeı me, ol jaǵy túsiniksiz.

Qazaq tilin bilmeıtin qazaqty kórsek oǵan esh mán bermeımiz, bul qubylysqa halyqtyń eti úırenip ketken. Al bizdiń memlekettik tilimizdi biletin ózge ulttyń azamatyn kórsek, aýyzymyz ashylyp, qyzyqtap, tańyrqap qalatynymyz ras. Olardy erekshe qurmetke bólep, mártebesin asqaqtatyp jiberýge deıin baramyz.

Mysaly, bıyl qańtar aıynda depýtat Narıne Mıkaelán «Qazaqstan Respýblıkasy men Vetnam Sosıalısik Respýblıkasy arasyndaǵy ustap berý týraly shartty ratıfıkasıalaý týraly» zań jobasyn tolyqtaı qazaq tilinde qorǵap shyǵyp, májilis tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýllınniń erekshe qolpashtaýyna ıe boldy. Al eń soraqysy – dál sol jıynda birqatar laýazymdy tulǵalar ózderiniń baıandamalaryn orys tilinde jasap, qoıylǵan suraqtarǵa da resmı tilde jaýap qatty.

Qazaq tilin jalpyǵa birdeı mindetteýdiń ornyna, «Suraq qoıylmaǵan tilde jaýap bermegender qyzmetten qýylsyn!» degen zańdy maquldap qoıǵanymyz taǵy bar.

Qazaq tilinde eki sózdiń basyn qurap aıta almaıtyn, óz oılaryn ashyq jetkize almaıtyn sheneýnikterdiń basym kópshiligi – qazaqtar. Sonymen qatar elimizde bir emes birneshe tildi qatar meńgergen azamattar da joq emes. Qany qazaq, jany qazaq azamattarymyz kez kelgen tildi ońaı meńgerip alatyny sózsiz. Tek óziniń ana tilinen basqa...

Ózge tilderdi bilip, óz tiline qurmetin joǵaltqandardyń qataryn Erlan Ydyrysov tolyqtyrady. Aǵylshyn tiline sýdaı, emin-erkin saırap turǵan fransýzshasy taǵy bar, onymen qoımaı Pákistannyń resmı tili – ýrdý tilin de sol eldiń azamattaryndaı jaqsy biledi. Hındı tiline de jetik polıglottyń qazaq tiline úırenýge saýaty jetpeı qalǵan tárizdi.

Óz ana tilinde sóıleýdi qajat etpeıtinderdiń qatarynda elimizdiń maqtanyshy, ǵaryshker Talǵat Musabaev ta bar. Kez kelgen jıynda, kez kelgen suhbatynda óziniń málimdemesin tolyqqandy orys tilinde jasap júrgen ǵaryshkerdiń bul qylyǵy bir emes, birneshe ret synǵa ilikken.

Bılik basynda qazaqsha maıyn tamyzyp sóıleıtinderden góri qazaq tiline qyryn qaraıtyn sheneýnikterdiń qarasy kóp. Bul kúni búgin qylań bergen qubylys emes. Elimiz táýelsizdigin alǵaly beri sheshimin tappaı kele jatqan másele.

Onymen qoımaı, tolyqqandy qazaq tilinde baıandama jasaǵan aýdan ákimin synnyń astyna alǵan Shymkent qalasynyń ákimi Nurlan Saýranbaev ta halyqtyń ashý-yzasyn týdyrǵan bolatyn.

«Elbasy bizge prımer de kórsetip jatyr. Vezde na vseh meroprıatıah doljny vestıs na dvýh ıazykah. Vot vy Poslanıe Joldaýdy sońǵy estidińiz ǵoı? Dva voprosty Elbasy qazaqsha aıtty, eki voprosty oryssha aıtty. Poetomý v etom otnoshenıı dostýpnostınformasıı ı Konstıtýsıonnaıa prava onı doljny vsegda soblúdatsá. Poetomý Baýyrjan 10 balnyı sıstema, saǵan… sizge bári solaı dedi. Biraq, myna jaǵynan ıa dýmaıý estvoprosy kotorye… Baıandama jasaǵanda taǵy da ishinde ılı dopolnenıe obázatelno netip neǵylyńdar. Ol jaǵynan ıa dýmaıý pravılnoe zamechanıe ot jıtelá goroda byla. Poetomý etı voprosy ıa dýmaıý chto nado obázatelno soblúdat», - dep qaı tilde sóılegeni belgisiz qala ákimi biraz synǵa ilikken edi.

Osylardyń aýyzyna qarap otyrǵan ózge tildi qaýym ne oılaıdy eken? «Qazaq tili degen tutyqpa, kekesh, saqaýlardyń tili me?», - deıtin shyǵar.

Qaıran qazaq tili! Aqyndardyń aýyzynan túıdek-túıdegimen aqtarylyp, bı-sheshenderdiń kókireginde damyldaǵan eń baı, eń oralymdy, eń kórkem til búginde dúbára sheneýnikterge qor bolyp jatyr.

«Turyp jatqan eliniń tilin qonaq, naqurys nemese óz tiliniń ústemdigin ornatqan basqynshylar bilmeýi múmkin», - depti bir danyshpan. Al bizdiń sheneýnikter osy úsheýiniń qaısysyna jatady?