Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, onyń ishinde fılologıa, ádebıettaný jáne álem tilderi fakúltetinen shyqqan uly tulǵalar jaıynda sóz qozǵaý – qazaq ádebıeti men mádenıetin, til ǵylymy men rýhanı qazynasyna qaıta sholý jasaýmen birdeı. Fakúltet qabyrǵasynda júrip bir ózi bir ınstıtýttyń jumysyn atqarǵan ǵalym-ustazdar az emes. Olardyń bári de shyǵarmashylyq jolyn, ómir belesterin osy ordamen baılanystyrdy. M.Áýezov, B.Kenjebaev, K.Ahanov, M.Tomanov, T.Nurtazın, Á.Derbisálın, Z.Qabdolov, M.Baǵyzbaeva, A.Qyraýbaeva, R.Nurǵalı, T.Saırambaev t.b. syndy ǵalymdar fakúltet tarıhyn qalyptastyrdy. R.Berdibaev, T.Kákishuly, M.Maǵaýın, M.Joldasbekov, Á.Kekilbaev bastaǵan ǵalym-jazýshylar qazaq ádebıetiniń maqtanyshyna aınalǵaly qashan... Ásirese, fakúltettiń qoǵamdyq ómiri, jarqyn bolashaǵy dep ólsheýsiz eńbek etken tulǵalar murasy ótkenniń ónegesi, keleshekke baǵdar. Bul qatarda ataqty ǵalym, ulaǵatty ustaz, aıaýly jar, ardaqty ana retinde qazaq tarıhynda eleýli oryn alatyn f.ǵ.d, profesor, akademık Maıa Muhamed-Álıqyzy Baǵyzbaevanyń turýy – shartty qubylys!
Sonaý qıly zamanda ata-ananyń qamqorynsyz qalǵan qaısar qazaq qyzy basyndaǵy aýyr qasiretti arqalaı júrip, ǵylym-bilimge degen qushtarlyǵyn joǵaltqan emes. Ákesin «halyq jaýy» dep jalmap, anasyn «halyq jaýynyń áıeli» dep qamaýǵa alǵan shaqta Maıa Muhamedqyzy nebári 5 jasta ǵana eken. Balalyq shaqtyń aıaqtalǵan kezi de osy ýaqyt bolatyn. Óziniń ójettiliginiń, eńbekqorlyǵynyń arqasynda qarshadaı ǵana qarakóz qyz Reseı jerinde bilim alyp, esh qoryqpastan dıplomdyq jumysyn Jambyl shyǵarmashylyǵynan qorǵaıdy. Bul isin Muhtar Áýezov: «...basynan kóp qıamet ótkergen qazaq qyzynyń Máskeýde júrip, Jambyl taqyrybyn tańdaýynyń ózi – patrıottyq» - dep joǵary baǵalaǵan bolatyn. Oqýyn bitire sala Maıa Muhamedqyzy elge kelip eńbek etýdi bastaıdy. Jary Ómirbek Arslanuly Joldasbekov ekeýine meken bolǵan ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti shyǵarmashylyǵyna shabyt berip, ǵylymǵa degen talpynysyn shyńdaı túskendeı...
Ýnıversıtet qabyrǵasynda júrip, talaı ıgi isterge bastaý bolǵan Maıa Muhamedqyzynyń ǵylymǵa qosqan úlesi óte zor. Ádebıettiń bastaýy bolǵan fólklordy, Jetisý jeriniń aýyz ádebıetin zertteýge on jyldan asa ýaqytyn arnaǵan. Ýnıversıtet qyzmetkerleri, oqytýshylar men stýdentterden ǵylymı-zertteý shyǵarmashylyq klýbyn quryp, zertteý jumystaryn júrgizýde qarajatyn da, qajyr-qaıratyn da aıamaǵan. Tárbıelegen shákirtteri ustazdarynyń qamqorlyǵyn, shapaǵatyn, meıirimin, adamgershligin, qarapaıymdylyǵyn áli kúnge deıin aýyzdarynan tastamaı aıtyp júredi. Ózi basshylyq etken, búginde qyzy Joldasbekova Baıan Ómirbekqyzy basshylyq etip otyrǵan «Orys fılologıasy, orys jáne álem ádebıeti» kafedrasy ujymynyń aǵa býyn ókilderi Maıa Muhamedqyzynyń erekshe uıymdastyrýshylyq qabiletin áli kúnge tamsana da saǵyna eske alady.
Profesor Maıa Muhamedqyzynyń qoǵamdyq sharalarǵa da, aınalasyn rýhanı turǵyda nurlandyrýǵa kosqan úlesi ýnıversıtetpen shektelgen joq. Respýblıka kólemindegi jıyndarǵa qoǵamdyq mańyzy bar utqyr oılary aıtylǵan baıandamalarymen kópshilik nazaryna iligip, Qazaqstan áıelder qaýymdastyǵyna múshe bolǵan. Keıinnen Qazaq ulttyq ýnıversıteti áıelderiniń qaýymdastyǵyn quryp, ózi basshylyq etken. Búgingi kúnde qaýymdastyq jumysyn anasynyń kózindeı kórip Baıan Ómirbekqyzy jalǵastyrýda.
Ómiri – jumys, basshylyq, qoǵamdyq is-sharalar, ǵylym, shákirt tárbıeleý sıaqty kartınadan turǵan Maıa Muhamedqyzy óziniń adal jarlyq, asyl analyq paryzyn da bir sátke 9vsn qaldyrǵan emes. Zamandastarynyń estelikterin oqyp otyryp, bárinen bir ortaq pikir shyqqany tań qaldyrady: júzi únemi kúlimsirep, meıirim tógip turatyn jarqyn, daýsy jaǵymdy, erekshe talǵammen kıinetin, ár kez adamnyń jaǵdaıyn surap, kómektesýge daıyn ekenin bildirip júretin, eshqashan sharshaǵanyn bildirmeıtin, qabaǵyn túımeıtin, úıine qashan barsaq ta aq dastarhany jaıýly, balalary jınaqy, erekshe tárbıelengen deıdi. Boıyna tektilikti sińire otyryp, bilimdi urpaq tárbıelegen ata-anasynyń abyroıyn búginde ul-qyzdary deńgeıin túsirmeı saqtap keledi. Anasynyń bastap bergen jolyn jalǵastyrýdy ózine mindet etip alǵan qyzy Baıan Ómirbekqyzy: «Anam adamdarmen qarym-qatynasta ıntellıgensıasy tereń, erekshe dana kisilerge ǵana tán arıstokrattyq qarapaıymdylyǵymen erekshe bolatyn. Júreginiń jumsaqtyǵyna qaramastan ǵylymdaǵy pikirine, qoıǵan talaptaryna qatal edi. Men ol kisiniń tulǵalyǵyna erekshe tamsana otyryp, eliktep óstim» - deıdi. Osy rette, Maıa Baǵyzbaevanyń ómirdegi shynaıy kisilik kelbetin zamanymyzdyń zańǵar jazýshysy Ábish Kekilbaı dál baıqaǵan. Jazýshy bir esteliginde: «...Tóbeden tóngen zorlyqqa da, keýdeden ıtergen kemsitýshilikke de qyńbapty. Kózine kórinip turǵan kókjıkke eshkimnen qalys qalmaýǵa, qaǵys qalmaýǵa táýekel ete bilipti. Shyn mánindegi naǵyz eýropalyq bilim alyp, osy zamanǵy sheteldik ádebıettiń asa bilgir mamany, talantty ǵalymy retinde kózge túsken. Sóıte tura, jaratylǵan topyraǵyn umytyp, jat baýyr da bolyp ketpegen. Qandasy qazaq jigitin, onyń ishinde de qaıralǵan qylyshtaı ótkir de ójet Ómekeńdi tańdaýy da bıik talǵammen qosa asqan arshyldyqtyń aıǵaǵy edi», – dep tolǵanady. Bul tolǵanys – Maıa Muhamedqyzynyń jan dúnıesin anyq ta aıqyn sıpattaǵan, bolashaq urpaqqa onyń kim bolǵanynan tolyq aqpar beretin estelik sóz ekeni daýsyz. Al, ǵalymnyń ónegege toly ómiri men ǵylymdaǵy ǵumyry, árbir atqarǵan ıgi isi, turmystaǵy tirshiligi de artyndaǵy izbasarlaryna shyraq ispetti jol kórseteri de talassyz dúnıe.
Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ
Fılologıa, ádebıettaný jáne álem tilderi fakúlteti
Orys fılologıasy, orys jáne
álem ádebıeti kafedrasynyń oqytýshysy
G.B.Aınabekova
