Qazaq elindegi jazylmaǵan, biraq qalyptasqan zań boıynsha kezekten tys saılaý ótkizý týraly másele taǵy da kóterildi. Alaıda bul bastama, meniń oıymsha, san túrli aty shyqqan uıymdar men tulǵalardy yńǵaısyz jaǵdaıǵa qaldyrǵan sıaqty. Árıne, olar ózderiniń jaısyz jaǵdaıda qalǵandaryn bilmegen de bolar, sondyqtan shymyldyqtyń shetin ashyp, bul bastamanyń keıbir qatelikterin kórseteıik:
Birinshiden, Prezıdent jáne Parlament saılaýynyń bir jylda birge ótkizilmeý mindettiligi bizdiń zańymyzda (51-bap) naqty aıtylǵan. Bul – Ortalyq Saılaý Komısıasynyń bas aýyrtatyn máselesi. Bastama kóterýshilerdiń bul áreketi, «Biz aıtpasaq, Turǵanqulov túk te bilmeıdi» degen sıaqty oı tastaıdy. Menińshe, jan-jaqtan jamyramaı, bul máseleni OSK-nyń quzyryna berýimiz kerek.
Ekinshiden, bul bastamany kóterýshi Qazaqstan Halyq Assambleıasynyń aıtýynsha, jer-jerdegi azamattar saıası- ekonomıkalyq jaǵdaıdyń qıyndaǵanyn oılap, …kezekten tys saılaý ótkizý týraly másele kóterýdi surapty-mys. Menińshe, jaǵdaı qıyndasa, halyq tamaqty arzandatýdy nemese jalaqyny kóterýdi suraıdy, al kezekten tys saılaý ótkizýdi suraǵan halyqty birinshi ret estip otyr- myn. Aıtpaqshy, sol arqyly bastama kóterýshiler «Qazaqstanda ekonomıkalyq daǵdarys joq» degen Prezıdenttiń sózin joqqa shyǵaryp otyr.
Úshinshiden, saılaýdy ádiletti dep ataý úshin alynǵan sharttardyń ishinde «halyqtyń ótinishine oraı» degen joldardy kóre almadym. Ádiletti saılaýdyń qatań sharttary bar. Ol shart saqtalmaǵan ýaqytta, saılaýǵa «ádiletsiz ótti» degen baǵa beriledi. Aıta ketý kerek, ádil saılaýdyń bir sharty – saılaýdyń zańnyń kórestilgen merzimine sáıkes, belgili bir kezeń saıyn júrgizilýi. Meıli soǵys bolsyn, jer silkinsin, darıa teris aǵyp ketsin, zańda tórt jylda bir bolady dep jazylsa, tórt jylda bir bolady, eger bes jylda bir ret bolady dese, bes jylda bir ret bolady. Belgilengen merzimniń saqtalýy – saılaýdyń ádil ótkendiginiń basty kepildigi.
Tórtinshiden, kezekten tys saılaý ótkizý máselesin halyq kóterip otyrsa, ol halyqtyń qazirgi Prezıdentten sharshaǵanynyń kórsetkishi bolyp tabylady. Kezekten tys saılaý – sonyń aıǵaǵy. Ádiletti, básekelesterdiń arasyndaǵy taza tartysqa negizdelgen saılaýda kimniń Prezıdent bolaryn qudaı biledi. Eger qazirgi Prezıdentimiz bizderdi qanaǵattandyrsa, ony ýaqyty jetpeı táýekelge salyp, ne jynymyz bar. Demek, kezekten tys saılaý máselesin kóterýshiler bári – búgingi Prezıdentke qarsy jandar.
Besinshiden, saıasat mańyndaǵy kóptegen tulǵalar men uıymdar saılaýdy ótkizý týraly másele sheshilmeı jatyp, bolashaq kandıdattardyń birin nasıhattaýǵa («vajno ýkrepıt edınstvo, soglasıe ı stabılnost konsolıdırovav ýsılıa gosýdarstva, obshestva ı vseh grajdan strany vokrýg nashego lıdera Nýrsýltana Abıshevıcha Nazarbaeva»; «Prezıdentý strany Nýrsýltaný Nazarbaevý neobhodımo dat novyı mandat obshenasıonalnogo doverıa dlá ýspeshnogo prohojdenıa strany v perıod globalnyh ıspytanıı») kóshken sıaqty. Bul – qarapaıym saıası saýatsyzdyq jáne saıası mádenıetsizdik. Adamdar «kezekten tys saılaý bolady ma, álde burynǵy prezıdentti qaıta saılaý bolady ma» dep ańtarylyp ta qalǵan sıaqty. Saılaý degenimiz – básekelestik, jarys. Sol jarystan kimniń birinshi bolyp keletindigin eshkim de bilmeıdi. Keshirińizder, bizdiń qoǵamda kimniń jeńip shyǵatynyn áýeli — bılik, sodan soń alla biledi.
Altynshydan, ashyǵyn aıtalyq, kóptegen adamdar kezekten tys saılaýdy qazirgi Prezıdentke taǵy bes jyl múmkindik berý dep túsinedi. Basty dálel, álemdegi saıası-qoǵamdyq, ekonomıkalyq qıynshylyqtar kezinde basshyny aýystyra berýdiń qajettiligi joq dep esepteý. Árıne, bul pikirdiń de ómir súrý quqyǵy bar ekenin moıyndaýymyz kerek. Alaıda, osy pikirdiń astarynda «erteń el basyna qıynshylyq týsa, ol adamdy qaıta saılaý qıyndyq keltirmeıdi me eken?» degen qorqynysh, saqtyq bar sıaqty. Demek osy bastamany kóterýshiler bizdiń tájirıbeli, aqyldy, aılaly Prezıdentimizge senbeıtin sıaqty… Menińshe, Prezıdent 2016-jyly saılaýǵa túsip, dollar 280 teńgege kóterilip, munaıdyń barreli 10 dollarǵa túsip ketse de jeńip shyǵady. Batyrlar qıynshylyq kezinde ózin kórsetýi kerek qoı. Demek, 95 paıyz halyqtyń qoldaýyn alǵan adamnyń úsh jyldan keıin 51 paıyz alatyndyǵyna senbegen bastamashyl toptardy qatań jazalaý kerek sıaqty.
"Qazaqıa" gazeti
