Ádilbek Jaqsybekovti keı syn aıtýshylar «prezıdenttiń kóleńkesi» desedi, endi biri «jemqorlyqpen sharýasy bolmaǵan», «búgingi saıası júıege qanaǵattanbaǵan, saıası oıynǵa beıimdelýge tyrysyp júrgen» adam retinde sıpattaıdy. Al kúni keshe ol «kóleńkeden» de, saıası oıynnan da shyqty.
26 shildede 64 jasqa tolǵan Jaqsybekov byltyr zeınetke shyǵýy kerek edi. Alaıda Nazarbaev onyń ókilettiligin 2022 jylǵa deıin sozdy. Bıyl shyǵarady dep oıladyq. Keshe ǵana boljamymyz aıdaı keldi. Nazarbaevtyń jarlyǵymen prezıdent ákimshiliginiń basshysy qyzmetinen bosatylǵan Jaqsybekov bıznes salasyna qaıta taban tirepti. Ol endigi óziniń «Sesna» Korporasıasy AQ dırektorlar keńesin basqaratyn boldy. Al onyń ornyna Astana qalasynyń ákimi bolǵan Áset Isekeshev keldi.
Burynǵy kınematografıst jáne kásipker Ádilbek Jaqsybekov Nazarbaevtyń janynda 20 jylǵa jýyq ýaqyt júrdi. Saıası sarapshylar ony «eski gvardıa» ókiline jatqyzdy. Jaqsybekovtiń eńbek jolyna bir kóz júgirtip shyǵalyq...
Bıznesten bılikke deıin...
1995 jyly Ábish Kekilbaev tóraǵalyq etken Joǵary sot tarady. Jańa Konstıtýsıa qabyldanyp, basqarýdyń jańa júıesi engizilgen soń Ádilbek Jaqsybekov parlament depýtaty boldy. Qysqa ǵana ýaqyt ishinde bıliktiń shyńyna shyǵyp úlgerdi. Jurt muny Aqmola qalasynyń Astana bolyp ózgerýimen baılanystyrdy. Memlekettik basqarý júıesine kásipkerler kire bastaǵanda Ádilbek Jaqsybek Astana qalasynyń ákimi bolyp taǵaıyndaldy.
Birneshe jyldan keıin saýda jáne ındýstrıa mınıstri boldy. Al 2004 jyly Prezıdent Ákimshiliginiń basshysy laýazymyna keldi. Sóıtip kásipker Qazaqstandaǵy beldi saıası fıgýrant atandy. Jaqsybekov tóraǵalyq etken ýaqytta birneshe saılaý kampanıalary ótti, alaıda opozısıa bárin derlik «ádiletsiz» dep tanydy.
Prezıdent Ákimshiliginen keıin Jaqsybekov «Nur Otan» partıasy tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstannyń Reseıdegi elshisi, Qorǵanys mınıstri bolady. Al 2016 jyly Prezıdent Ákimshiligine qaıta oralady. Muny sarapshylar «ádeıi jasalǵan oıyn» dep boljady. Sebebi, sarapshylardyń aıtýynsha, prezıdent ákimshiligine saıası oıyndardy ózdiginshe júrgize almaıtyn ári basqara almaıtyn adam kerek boldy.
Bıznestegi tabysy men bıliktegi joly
20 jylǵa jýyq bılikte bolǵanymen eldegi qoǵamdyq-saıası máselelerge basyn qatyrmaǵan Ádilbek Jaqsybekovti halyq bıznestegi tabysyn ǵana moıyndaıtyndaı. Ári shyǵarmashylyqtan da kende bolǵan joq.
Qazaqstannyń Reseıdegi elshisi qyzmetinde bola tura Jaqsybekov 2008 jyly ádebıet jáne óner salasy boıynsha memlekettik syılyqtyń laýreaty atandy. Qorǵanys mınıstri bolyp júrip-aq 2009 jyly detektıvti fılmniń avtory atandy.
Memlekettik qyzmetke aýysqan ýaqytta onyń «Sesna» kompanıasy eldegi eń iri korporasıalardyń birine aınaldy. Forbes deregine sáıkes, Jaqsybekov eldegi eń baı elý adamnyń tiziminde 11 orynnan kórindi. Al 498 mıllıon dollar kapıtaly bar onyń uly 39 jastaǵy Dáýren Jaqsybek ákesinen ozyp túsip, 8-orynnan shyqty.
2015 jyly «Sesnabank» Qazaqstandaǵy eń iri bank sanalyp, reseılik «Plús bank» korporasıasynan 83 paıyz aksıa satyp alǵany habarlanǵan.
Elimizdegi zańǵa súıensek, memlekettik qyzmette isteıtin adam kásipkerlikpen aınalysa almaıdy. Tipti óz kásibi bola tura memlekettik qyzmetke aýyssa, kásibin senimdi basqarmaǵa tabystap ketýi tıis. Alaıda sarapshylar Jaqsybekovtiń saıasat pen bıznesti teń alyp júretin qasıetin joǵary baǵalaǵan.
Parlament senatynyń burynǵy depýtaty Ýálıhan Qaısar Ádilbek Jaqsybekov jóninde búı dedi:
«Jaqsybekov – jemqorlyq daýyna eshqashan ilikpegen jan. Áldebireýdiń «Ádilbek Jaqsybekovke para beripti nemese para alypty, ıa bolmasa bireýdiń kásibine bóget keltiripti» degen áńgimeni estigen emespin. Onyń búgingi saıası júıege kóńili tolmaıtyny baıqalady», - deı kele óner salasynda bilim alǵan Jaqsybekovtiń saıasattaǵy rólin aıtyp ótken.
«Ol Nurtaı Ábiqaev, Imanǵalı Tasmaǵambetov, Marat Tájın syndy saıası oıyndardy júrgize almaıdy. Tek berilgen tapsyrmany muqıat oryndaýǵa tyrysady. Sózge de shorqaq. Bálkim, eldiń nazarynda bolǵandy unatpaıdy. Sol sebepti bıliktegi «úni shyqpas» sheneýniktiń biri dep bilemin», - degen edi Ýálıhan Qaısar.
Synǵa kóp ilikpegen sheneýnik
Nazarbaevtyń janynda júrgen Ádilbek Jaqsybekovti synaýshylar da az boldy. Alaıda 2016 jyly Elbasynyń nemeresi Aısultan Nazarbaev tarapynan aıtylǵan syn áleýmettik jeli qoldanýshylary arasynda rezonans týdyrǵan.
Qazaqstan fýtbol federasıa basshylyǵyn synǵa alǵan Aısultan Nazarbaev fýtbol tóńiregindegi keleńsizdikterdiń bárine prezıdenttiń aınalasyndaǵy joǵary aılyq alatyn sheneýnikterdi kinálady. Qatarynda Ádilbek Jaqsybekov te bar. Prezıdenttiń nemeresi olardy «orta ǵasyrda qalyp qoıǵan» dep aıyptap, Nazarbaevtyń janynda «dál sondaı adamdar» otyrǵanyna qapalandy. Tipti olardy «memleket úshin qaýipti» dep atady.
Jeli qoldanýshylary talqylaǵanymen bılik bylq etpedi. Nazarbaev ta óziniń eski quramynan bas tartpady.
Derekkóz: «Azattyq radıosy», Asylhan Mamashuly
Aýdarǵan: Gúlim Jaqan
