«Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasynyń 2017 jylǵy jeńimpazdary búgin Astanada ótken pres-konferensıada astanalyq jastar men turǵyndardy jobaǵa qatysyp, atsalysýǵa shaqyrdy. Ári jeńimpazdar ózderiniń atqarǵan isterimen tanystyryp, óskeleń jastardy da eńbekke baýlaýǵa tyrysty.
Sharaǵa «Qazaqstan jastar kongresi» janyndaǵy respýblıkalyq jastardy damytý ortalyǵynyń jetekshisi Erǵazy Ázimhanuly, «Qazaqstan stýdentter alánsy» respýblıkalyq jastardy damytý ortalyǵynyń basshysy İlıas Tústikbaev, «Astana jastary» KMM ortalyǵynyń dırektory Úkibaı Nurpeıisov ári «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasynyń alǵashqy jeńimpazdary Aıdıe Aıdarbekov jáne Serik Esmatovtar qatysty.
Stýdentter qozǵalysynyń jetekshisi İlıas Tústikbaev «100 jańa esim» jobasynyń mańyzy týrasynda aıtyp ótti. Onyń aıtýynsha, Qazaqstannyń 17 oblysynan jobaǵa atsalysqan jastardyń sany 600 myńǵa jýyqtap qalǵan. Ózi búginde 30 myńnan astam belsendi jastar men 500 myńnan kóp stýdenttermen jumys isteıdi eken.
«100 jańa esim» - jastar úshin óte tıimdi, óz múmkindigin kórsete alatyn keremet joba. Joba arqyly talantty, daryndy, alaıda elge tanylmaı júrgen jastardy tanyta alamyz. Bul kúnge deıin byltyrǵy jeńimpazdarmen qanshama jumys atqardyq. Olar óz óńirlerindegi stýdent jastarmen kezdesip, tájirıbelerimen bólisti. Jastardy belsendi bolýǵa shaqyrdy. Endi mine, jańa talanttardy anyqtaıtyn ekinshi kezeń bastaldy. Ár óńirge suraý jiberdik, ózderin usynǵan jastardyń da sany artyp keledi. Tipti byltyr qatyssa da, jeńimpazdar qatarynan kórinbeı qalǵan belsendiler qaıta qatysýǵa múmkindik aldy», - dedi İlıas Tústikbaev.
«Qazaqstan jastar kongresi» ortalyǵynyń basshysy Erǵazy Ázimhanuyl jobaǵa qatysty byltyr bolmaǵan, tek bıyl iske qosylǵan tyń jańalyqpen bólisti. Aıtýynsha, endigi jobada Úkimettik emes uıymdar óz atynan jastardy usyna alady. Jer-jerdi, óńir-óńirdi aralap, tipti aýyldy aımaqtarǵa deıin taban tirep, daryndy, belsendi jastardy izdeıdi, tanylýy tıis jastardy qoǵam aldyna shyǵarady.
«Talantty adamdar kóbine aýyldy aımaqtardan shyǵyp jatady. Alaıda ondaı adamdardyń talanty kishigirim aýylmen ǵana shektelip qalady. Al «Júz jańa esim» jobasynyń maqsaty – sondaı jastardy izdep tabý. Qaı óńirde bolmasyn, belgili bir jetistikke jetken jastardy halyqqa nasıhattap, odan ári jigerlendiremiz», - dedi Ázimhanuly óz sózinde.
Jobanyń byltyrǵy jeńimpazdary da únsiz qalmady. Jobaǵa qalaı tap bolǵandary, jobaǵa qatysýdaǵy maqsattary, alǵa qoıǵan josparlary jóninde keńinen bólisti.
Máselen, Serik Esmatov jobaǵa deıin óte belsendi jastardyń biri bolǵan. Birneshe ýaqyt boıy ózin izdep júrdi, tulǵa retinde qalyptasqysy keldi. Sóıte tura, sporttyq, mádenı sharalarǵa belsendi qatysyp júrdi. Ózin izdep júrgen adamdarǵa kómektesti. Ózine sengen 250-deı adamǵa kómektesti, alǵa jeteledi. Sóıtip Esmatovty Almaty jáne Astana qalalarynyń ákimdigi baıqap, birden «Júz jańa esim» jobasyna úmitker etip usynǵan. Keıin jeńimpaz atanǵan Seriktiń búgingi ómiri maǵynaly boldy. Qaı ortaǵa barmasyn, ózin mańyzdy adam retinde sezine aldy. Osylaısha jobadan ózin kórgisi keletin jastardyń boıynda tabylýy tıis qasıetterdi atap shyqty.
-Bári adamnyń ózi qolynda, sanasyn ózgertý de;
-Ómirde shekteý joq, aıaǵymnan aıyrylsam da, toqtap qalǵan joqpyn, alǵa jyljı berdim;
-Ár adamnyń óz kózqarasy bar, tek sony tanı bilý kerek;
-Bolashaǵymyz ózimizge baılanysty, sony túsineıik;
-Birinshi kezekte adam óz-ózimen jumys isteı alýy qajet;
-Ómir qozǵalystan turady;
-Óz-ózińe senýiń kerek;
-Múmkindikterdi jelge ushyrmaý kerek;
-Úlken jetistikterge laıyqty bolyńyz;
-Uıalmańyz, qoryqpańyz.
Al ekinshi jeńimpaz Aıdıe Aıdarbekov jobaǵa aıaq astynan tap bolǵan. Mamandyǵy – rejıser. Joba týraly Nú-Iorkte oqyp júrgen kezde bilgen. Aıtýynsha, jobaǵa qatysýǵa ózi ótinim jibermegen. Birneshe kúnnen keıin jan-jaqtan qońyraýlar shalynyp, ózine daýys beretinin aıtyp jatty. Aıdıe alǵashynda túk túsinbegen, qarapaıym aýyldyń balasy joba jaıly múldem habarsyz edi. Al týyp-ósken aýylynyń turǵyndary jobaǵa Aıdıeni laıyqty dep tanyp, ótinimdi ózderi bergen. Sóıtip jas rejıser aıaq astynan jeńimpaz atanyp shyǵa keldi.
«Jeńimpaz dep aıtqan unamaıdy, maǵan daýys berdi, meni tańdady. Bul – men úshin tek jetistik», - dedi Aıdıe suhbatynda. Alaıda jergilikti turǵyndar jerlesin naǵyz jeńimpaz dep sanaıdy.
Jalpy «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasynyń maqsaty – tabysty, básekege qabiletti bolý, pragmatızm men bilim kúlti ıdeıalaryn Táýelsizdik jyldary Qazaqstannyń damýyna eleýli úles qosqan adamdardyń tarıhyn úlgi ete otyryp nasıhattaý.
Qyzmet salasy boıynsha uıymdar tobynyń keńinen tanystyrylýyn qamtamasyz etý, sondaı-aq azamattyq bastamalardy nasıhattaý maqsatynda, jobanyń jańa úmitkerlerin tańdaý ınstıtýsıonal ádistermen júrgiziledi.
Úmitkerlerdi tańdaý krıterıleri tómendegideı:
-úmitkerdiń kámelet jasqa tolǵan bolýy (18);
-qyzmet salasynda eldiń jaǵymdy ımıjin qalyptastyrýǵa úles qosqan aıryqsha jetistikteriniń, qatysýshy ımıjin damytýǵa yqpal etetin tulǵalyq qasıetteriniń bolýy;
-úlgi alýǵa laıyq, jastardy patrıottyq jáne týǵan jerge adaldyq rýhynda tárbıeleýge, eńbek kúltin qalyptastyrýǵa yqpal etetin qoǵamdyq-saıası jáne eńbek qyzmetiniń bolýy;
-Qazirgi Qazaqstannyń damýyna qosqan naqty úlesiniń bolýy.
-Qazirgi Qazaqstannyń, onyń tabystary men túrli saladaǵy jetistikteriniń jarqyn úlgisi bola alatyn tulǵa;
«Júz jańa esim» jobasynyń mańyzy týrasynda buǵan deıin «Bolashaq» jastar qozǵalysynyń jetekshisi Dáýren Babamuratov Qasmhy.kz aqparat agenttiginiń tilshisine bergen suhbatynda «Rýhanı jańǵyrýmen» baılanystyryp, túsindirip ótken edi.
«XIX ǵasyrdyń aıaǵy men XX ǵasyrdyń basynda elimiz básekege qabiletti bolǵan joq. Ǵylym men bilimnen ada edik. Tórt-bes mıllıon qazaq boldy, bári derlik aýylda qoı baqty. Muny kórgen Alash zıalylary qazaqtardyń kózin ashýǵa tyrysty. Bilim-ǵylymsyz júre bersek, ulttyǵymyzdan aıyrylatynymyzdy túsindirýge tyrysty. Sol ýaqyttarda nebári 300-ge jýyq Alash zıalysy 4 mıllıon qazaqty biraýyz sózderimen baǵyndyrdy. Búgingideı ınternet, áleýmettik jeli joq zamanda aýyl-aýyldy aralap, paıdaly dúnıe jazyp, halyqtyń kózin ashty. Zıalylardyń arqasynda qazaqtar balalaryn mektepke berdi, qazaq mektepteri ashyldy. Jańa zamanǵa attanyp bara jatqan poıyzǵa qazaqtardy ilestirip jiberdi. Álipbı qansha márte aýysty, bárin júıege keltirip, tildik júıe qalyptastyryp ketken de sol Alash zıalylary. Ádebıet, tarıhty jasap ketken de sol Alash zıalylary. Júzdegen, myńdaǵan ǵylymı kitaptar jaryq kórdi. Dosmuhamedov, Asfendıarovtar medısınany jazdy, Álimhan Ermekovter matematıkany jazdy. Baıtursynov tildik júıeni qalyptastyrdy. Biz áli kúnge deıin sol eńbekterdi paıdalanyp kelemiz. 1910-1930 jyldar aralyǵynda nebári 20 jyl ishinde zıalylar arpalysyp júrip, bizdi búgingi kúnge jeteledi. Búgingi biz aıtyp júrgen «Rýhanı jańǵyrý» Abaıdan bastaý alǵan. Ǵylymdy, ádebıetti, tarıhty, matematıkany olar kitapqa salyp ketti. Al bizdiń mindet – sonyń bárin tehnıkaǵa salý. Mine, Rýhanı jańǵyrý degen sol.
Búgingi rýhanı jańǵyrý – keshegi Alashtyń jolyn qaıtalaý, izimen júrý, qaıta túletý, jańǵyrtý. Oǵan «mazaq» retinde qaraıtyn bolsaq, óshkenimiz. «Pragmatık bol, básekege qabiletti bol, tilderdi meńger, salaýatty ómir saltyn ustan, kitap oqy, bilim izde, ulttyǵyńnan aıyrylma, tilińdi saqta, dástúrińdi saqta. «Rýhanı jańǵyrý» dep osyny aıtyp otyr Elbasy. XIX-XX ǵasyrda alash zıalylarynyń sózine qalaı qulaq assaq, búgingi zıalylardy da tyńdaıyq», - degen Dáýren Babamuratov keshegi Alash zıalylarymen búgingi «Rýhanı jańǵyrýdyń» arasyndaǵy baılanysty kórsete aldy.
