Leonıd Brejnevtiń tusynda barlyq quzyrly mekeme qabyrǵalarynda KOKP OK Saıası búro músheleriniń qazdaı tizilgen portretteri ilinip turýshy edi. Qazaq úshin qasıetti san – jetinshi bolyp Dinmuhamed Qonaevtyń sýreti qasqaıyp qarap turatyn. SSRO deıtin alyp memleketti ýysynda ustap turǵan 27 saıası kósemniń ishinde 7-shi bolyp alyp qazaqtyń turǵanyn maqtanysh tutyp, arqamyzdy taýǵa tiregendeı aıbarlanyp qalatynbyz.
1986 jyly 11-jeltoqsanda ótken Qazaqstan KP OK Saıası búrosynyń májilisinde Dinmuhamed Qonaevty zeınet demalysyna shyǵýyna baılanysty qyzmetten bosatý týraly sheshim qabyldanǵany, al 16-jeltoqsanda ótken Plenýmda Qonaevtyń ornyna G.V.Kolbınniń usynylǵany belgili. Qonaev ile-shala úıqamaqqa alyndy. Dese de, jarty jyldaı ózi jıyrma jyl múshesi bolǵan KOKP OK Saıası búrosynyń zańdy múshesi jáne Qazaqstan Kompartıasy Ortalyq komıtetiniń búro múshesi bolyp qaldy.
1987 jyly 26-maýsymda Máskeýde ótken KOKP OK-niń Plenýmynda Qonaevty KOKP OK Saıası búro músheliginen bosatý týraly másele qaralady. Ol úshin, árıne, biraz kisiler joǵary minberde Qonaevty jer-jebirine jetip, jamandaýǵa tıis bolatyn. Kreml ol úshin biraz adamdardy astyrtyn daıyndaıdy. Sonyń biri –Alashtyń aıtýly aqyny, dál sol kezde Qaraqalpaqstan Kompartıasy Ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy ári Ózbekstan Kompartıasy Ortalyq komıtetiniń búro múshesi bolyp turǵan Kákimbek Salyqov edi. Kákimbek aǵany aldymen KOKP OK-niń hatshysy Egor Lıgachev shaqyryp alyp, Plenýmda «Qonaevty jamandap sóıleısiń» degen tapsyrma beredi. Biraq ómir boıy ar jolyn ustanyp ótken Kákimbek aǵa Lıgachevtiń usynysyna kónbeı, minbede sóıleýden bas tartady. Qaraqalpaqstannyń Ózbekstanǵa qaraıtyny belgili. Sirá, Lıgachev «qol astyńdaǵy adamdy qalaı da kóndiresiń» degen bolý kerek, Ózbekstan KP OK-niń 1-hatshysy Ýsmanqojaev Kákimbek aǵany shaqyryp, Qonaevty jamandaýǵa tapsyrma beredi. Bul joly da Kákeń tapsyrmadan bas tartady.
Sonymen, Máskeýde 26-maýsymda Pleným bastalady. Meńdibaev, Muqashev, Kamalıdenov sekildiler, árıne, Qonaevty bas salyp jamandaıdy. Jer-jebirine jetedi. Zaldyń úshinshi qatarynda otyrǵan Kákimbek Salyqovtyń art jaǵyna jaıǵasqan Qonaev ishinen kúızelse de, syrtqa syr bildirmeı ún-túnsiz tyńdap otyrady. «Bárinen buryn meni minbede óltirip turyp synaıtyn aldymda otyrǵan Kákimbek qoı» dep, qatty kúdiktenip otyrady. Kezinde shahta bastyǵy bolyp turǵan qyryq jastaǵy Kákimbek Sosıalısik Eńbek Eri ataǵyna usynylǵanda, «áli jassyń ǵoı» dep, Lenın ordenin bergizgeni esine túsedi. Talaı jyl Máskeýde Ortalyq Komıtettiń ınspektory qyzmetinde júrgen Kákimbektiń Qazaqstanǵa suranǵany, biraq óziniń respýblıkaǵa shaqyrmaǵany, joǵary qyzmet usynǵysy kelmegeni esine túsip, Qonaevtyń ishi alaı-túleı bolady. Biraq...qatty kúdiktengen adamy Kákimbek Plenýmda bir aýyz sóz sóılemeıdi. Osy Plenýmda KOKP OK-niń Saıası búro músheliginen bosatylǵan Qonaev, úziliske shyqqanda Kákimbek Salyqovty qushaqtap, betinen súıip turyp: «Káke, meni keshirshi, sen sóılegenińde, men osy arada til tartpaı ketetin edim, analardyń sóılegeni maǵan shybyn shaqqan qurly áser etken joq. Osylar osydan bes-alty jyl buryn maǵan seni dál osylaı jamandaǵanda, men soǵan senip edim. Keshir!» dep eńkildep jylap jiberedi.
«Meni Káke demeńiz, Kákimbek deńiz, men sizden jıyrma jas kishi balańyzdaımyn ǵoı. Siz meniń ustazymsyz, ustazymdy qalaı jamandaımyn» deıdi aqyn. «Joq, Káke, sen bildeı bir respýblıkany basqaryp otyrǵan adamsyń, sondyqtan Káke deımin» degen Qonaev osyndaı arly azamatqa óz elimizde joǵary qyzmet bermegenine qatty ókinish bildiripti.
Tóreǵalı TÁSHENOV
