Qazaqstannyń qos búıirinen qysqan qarjylyq qıyndyq  áleýmettik ortada qyzý talqyǵa tústi. Jańa ekonomıkalyq saıasat – valútalyq dálizdiń alynyp tastalýy men teńge baǵamyn erkin aınalymǵa túsirý – qarapaıym halyqtyń qaltasyna salmaq salǵany belgili. Prezıdent Nazarbaevtyń aıtýynsha – bul tek Qazaqstanda ǵana oryn alǵan daǵdarys emes. Endeshe, álem memleketterinde bolyp jatqan «jahandyq daǵdarys» úshin qazaq nege óz bıligine ókpeli? Bizdegi kirshiksiz qalyptasqan  -  «aqsaqal  bılikke» ókpeleýge sebep bar ma, ózi? Paıym tarazysyna salyp qaraıtyn bolsaq, osy ýaqytqa deıin halyq sanasy erkin oılaý óresinen tarylyp – oıynshyq sana aýjaıyna túskeni jasyryn emes. Bizdegi qalyptasqyn saıası júıe saıası fıgýralardy baptap-daıarlap, qaltasyna qarjy salyp, shetelge qashyrýdan ózge ne tyndyrdy? Eldiń tabıǵı-qazba baılyqtary nege el áleýetine jumys jasamaıdy? Qazaqstandaǵy JİÓ kórsetkishi nege tómendegen? Jumyssyzdyq kórsetkishi nege kemimeıdi? Dańǵyrlaǵan dańǵaza toı-dýmannan basqa el saıasatynda eleýli dep aıtarlyqtaı ne ózgerister boldy? Osynyń barlyǵyna jaýaptylar kimder? Bılik halyqty baladaı aldaýdy qashan doǵarady? Halyq ıgiligi úshin degen jeleý sózdi endi qansha ýaqyt tyńdaýymyz kerek? Bul  óz bıligine ókpesi qara qazandaı árbir qazaqstandyqtyń kókeıinde júrgen saýal ekeni ámisege aıan.

Elbasynyń ózi kúmán keltirip otyrǵan «Táýelsizdiktiń» 24 jylynda Qazaqstannyń jelge shashylǵan mıllıardtaǵan qarjysynyń birqataryn «Qamshy» portaly tizbelep kórgen edi.

1. Qazynaǵa qol suǵyp, memleket qarjysyn qaltasyna basyp ketkenderdiń biri ákim, kúıeý bala – Vıtor Hrapýnov. Onyń sheteldik esep-shotynda – 48 mln AQSH dollary, 7,7 mln eýro jáne 25 328 047 teńge qalǵan.( www.halyk-gazeti.kz). Forbes Kazakhstan anyqtaǵandaı, Láılá jáne Vıktor Hrapýnovtardyń ıeligine tıesili – Almaty qalasynda 27 jyljymaıtyn múlik, Shveısarıada 14 páter anyqtalǵan. Sondaı-aq, quny 32 mıllıon frank turatyn vılla da Hrapýnovtar enshisine buıyrǵan.
2. Atyraý oblysynyń burynǵy ákimi Bergeı Rysqalıevtiń shotynda – 100 mln eýro anyqtalǵan Bul týraly Bas prokýratýra málimdegen.
3. Al eks-bankır Muhtar Áblázov 14,5 mldr dollardy jymqyryp ketken. Bul týraly qazaqstandyq jáne reseılik BAQ az jazbaǵan.
4. Prezıdenttiń taǵy bir kúıeýbalasy – eks-elshi Rahat Álıevtiń Avstrıadaǵy shotynda 113 mln eýro bary anyqtalǵan.
5. Eldi tonap qashqan qazaqstandyq sheneýnikterden ózge Prezıdent jáne palament saılaýlaryn ótkizý úshin bıylǵy jyly  -  qazynadan 5,5 mlrd teńge jumsalyndy.
6. Ulttyq bank teńge baǵamyn ustap turý úshin – 28 mlrd dollar jumsaǵanyn QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen  bas bankır Kelimbetov málimdedi.
7. 2010 jyly EQYU samıtin ótkizý úshin qazynadan – 11 mıllıon eýro jumsaldy.
8. 2011 jylǵy «Azıada oıyndaryn» ótkizý úshin memleket búdjetinen – 768 200 000 AQSH dollary bólindi. Al jalpy qorytyndyda bul soma 1,65 mlrd dollardy qurady.
9. Bunyń syrtynda quny – 958,9 mln dollar jáne 1597,648 mlrd teńgeni quraıtyn  Nazarbaev ashyp, qaıta jabylǵan jobalar qanshama? (http://old.qamshy.kz/?p=4671)
10. Iá, QR Mádenıet jáne sport mınıstri – Astanadaǵy Pıramıdanyń aldynda áıgili «Aıda» operasyn qoıý úshin – 150 mln teńge shashqan. Bul qarjy mınıstrdiń qaltasynan emes, memleket qazynasynan qarjylandyryldy.
11. Aıtpaqshy, bizdiń eldi bir sýrettiń baǵasynyń ózi – 130 mln teńgeden asyp jyǵylady. Mınıstri ulttyq murajaıǵa qoıylatyn ult basshysynyń sýretin osyndaı qarjyǵa salǵyzyp jatqanyn málimdegen.

Bul tek qarapaıym halyq pen BAQ-qa belgilileri ǵana. Al munyń syrtynda eshkimge beımálim túrde shashylyp jatqan ysyryp qarjynyń  ótemi kimderdiń moınynda qalmaq?

Osylardy eskere kele – halyqtyń óz bıligine ókpeleýge sebebi bar ma, joq pa degen suraqtyń jaýabyn ańǵarýǵa ábden bolatyn sekildi.  Túsine almaı dal boldyq. Já,  Prezıdenttiń ózi bastap memlekettiń táýelsizdigine kúmánmen qarap otyrsa – eldiń erteńi týraly sóz aıtýydyń ózi artyq bolar, sirá?.. (Osyǵan deıin esh memlekettiń basshysy óz halqyna táýelsizdikke qaýip tónip tur dep aıtpasa kerek-ti.)

Nurgeldi Ábdiǵanıuly