«Biz turaqtylyqty baǵalaı bilgenimizdiń arqasynda búgingi tabystarǵa jettik. Eshkimdi kemsitpeı, eshkimniń tili men dilin mansuqtamaı, barlyq azamattarǵa teń múmkindik berý arqyly turaqtylyqty nyǵaıtyp kelemiz. Bizdiń keıingi urpaqqa amanattar eń basty baılyǵymyz – el birligi bolýy kerek. Osynaý jalpyulttyq qundylyqty biz árbir jastyń boıyna sińire bilýge tıispiz».
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynan.
zol. knıga foto4 IMG_9800Táýelsizdigin alyp, óz damý jolyn tańdaǵan Qazaqstannyń tynys-tirshiligi, tynymsyz damýy tek ózimizdiń ǵana emes, ózge elderdiń de qyzyǵýshylyǵyn týdyryp keledi. Munyń basynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tyń bastamalary, tegeýrindi tapsyrmalary, jaqsylyqqa uıytqy bola alǵan kóshbasshylyǵy jáne kóregen saıasatkerligi turǵandyǵy anyq. Keleshekti dáıekti boljaı bilgen Elbasynyń aıtqany keldi. Az ýaqyttyń ishinde Qa­zaq memleketi kózdegen bıigin ba­ǵyndyrdy. Biz áýelgi meje álemdegi básekege qabiletti 50 eldiń qataryna endik. Endigi meje – otyzdyqtan oıyp oryn alý.
Bul Joldaýdyń negiz­gi erek­sheligi Elbasy «Qazaq­stan-2050» Strategıasyn júzege asyrý­dyń naqty baǵyt-baǵdaryn bel­gilep, júıelep berýinde. Qo­ǵa­mymyzdyń árbir múshesi osy uly muratty iske asyrýy qajet. Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha Úkimet damýdyń jańa aýqymdy baǵdarlamasyn jasaý­dy aıaqtady. Búginde aldymyzda turǵan syn-qaterlerge jaýap bere alatyn bolashaqqa bastaıtyn Qazaqstannyń «Nurly jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasaty elimizdiń erteńine úlken úles qosatyny anyq. Bul neni bildiredi?
«Nurly Jol» ulttyq ıdeıa ǵana emes, ol qazaqstandyqtardy biriktiretin bir maqsat, bir múdde, bir bolashaqqa jumyldyratyn ulttyq ıdeologıa. Onda qazaq halqynyń ǵasyrlar boıy armandaǵan arman-muratymen birge, búgingi qazaqstandyqtardyń ómir maqsattary, tarıhı jáne mádenı mısıasy kórsetilgen. Son­dyqtan da «Máńgilik El» ıdeıa­synyń pafosy ulttyq qana emes, sonymen birge, jalpy­qa­zaqstandyq dep aıta alamyz. Onda etnostyq biregeılikten azamattyq biregeılikke sanaly túrde talpyný bar. Óz kezeginde bul ıdeıa bolashaq mádenıet saıa­satynyń tujyrymdamasyn jasaýda kórinis tabary sózsiz.
Joldaýda Elbasy jarqyn bolashaqty meńzeı otyryp, at­qa­rylatyn mindetterdi baryn­sha saralap, onyń basym baǵyttaryn belgilep berdi. Ereksheligi sol, Memleket basshysy bizdiń bolashaq urpaǵymyzdyń ıgiligi úshin sheshýge tıisti kóptegen mindetterdi dáıekti tujyrymdarymen bekitip, olardyń negizin qasıetti 7 sanymen baılanystyra ólshep-piship oı qorytady.
Joldaýdyń barlyq taraý­lary memlekettiń myǵym múm­kin­shiligin aıqyn kórsetip, nysana etken naqty jetistikke aparar túzý joldy nusqap otyr. Ol nysana jańa álemde damyǵan, jańarǵan Qazaq eli. Memlekettik negizdi qalyptastyratyn bir­de-bir ekonomıkalyq saýal qal­ma­ǵandyǵyna osy Joldaýmen ja­qynyraq tanysqanda tánti boldym. Ásirese, memlekettiń áleýetin tanytatyn áleýmettik salaǵa ekpin túsirilip, qarapaıym qazaqstandyqtardyń turmysyn arttyrý arqyly mynadaı daǵ­darys zamanda ózge elderdiń aldyna shyǵý máselesi óte oryndy qozǵalyp otyr der edim. Ásirese, Elbasy «Bizdiń bolashaqqa barar jolymyz qazaqstandyqtardyń áleý­etin ashatyn jańa múmkin­dikter jasaýǵa baılanysty. HHİ ǵasyrdaǵy damyǵan el degeni­miz belsendi, bilimdi jáne densaý­lyǵy myqty azamattar» dep bul baǵytta atqarar sharýalardy pysyqtady.
Elbasynyń saraptaýy boıynsha aldaǵy jyldarda ekonomıkada ishki jalpy ónimniń jyl saıynǵy ósimi 4 paıyzdan kem bolmaýy tıis. Investısıa kólemin qazirgi 18 paıyzdan búkil ishki jalpy ónim kóleminiń 30 paıy­zyna deıin ulǵaıtý qajet. Osy maqsatta ekonomıkada joǵary tehnologıalar damytylyp, ǵylymǵa bólinetin qarjy ulǵaıa túsedi. Eńbek ónimdiligi 2050 jylǵa qaraı bes ese ósýi tıis. Shaǵyn jáne orta bıznes 2050 jylǵa qaraı Qazaqstannyń ishki jalpy óniminiń qazirgi 20 paıyz ornyna keminde 50 paıyzyn óndiretin bolady. Prezıdenttiń atap ótkenindeı, EKSPO-2017-niń basty taqyrybyna aınalǵan energıa únemdeý Joldaýda da nazardan tys qaldyrylǵan joq. İshki jalpy ónimniń energıa tutyný aýqymyn eki ese azaıtý mańyzdy dep atap kórsetedi.
Elbasymyz atap ótkendeı: «Biz qýatty da tabysty táýelsiz memleket qura bildik. Ekonomıkalyq keńistigimiz damyǵan el boldyq. Ekonomıkalyq jáne saıası reformalar sabyrlylyqpen, para­sat­tylyqpen júrgizildi. Eldiń jańa ordasy – Astana qalasy sa­lyndy. Bul qala qazaq eliniń maq­tanyshyna aınaldy. Halyqaralyq qaýymdastyq EKSPO-2017 ha­lyqaralyq kórmesin ótkizý orny retinde osy qalany tańdady. Bul da bizdiń memleketimizdiń úlken jetistigi. Bizdiń qoǵam álemdik damýdyń demokratıalandyrý men adam quqyqtary salalaryndaǵy halyqaralyq standarttarǵa jaqyndap keledi. Bizdiń elimizdegi tatýlyq pen kelisim, mádenıet pen dinniń úndesýi álemdik deńgeıde etalon retinde tanylyp otyr».
AQSH prezıdenti Barak Obama: «Sizdiń elińiz egemendi, turaqty jáne órkendegen memleket retinde óziniń damýynda mańyzdy tabystarǵa qol jetkizdi» dese, Qytaı eliniń basshysy bolǵan Hý Szıntao: «Táýelsizdik jyldary Sizdiń basshylyǵyńyzben eńbeksúıgish aqylman Qazaqstan halqy óziniń qajyrly da jasampaz eńbegimen damýdyń durys jolyn taba bildi» dep bul oıdy odan ári ushtaı túsedi. Túrkıa prezıdenti bolǵan Abdýlla Gúl: «Nursultan Nazar­baev kúlli túrik dúnıesiniń kósh­basshysy», dep atap ótken edi. Bizdiń oıymyzsha, eń basym baǵa – Elbasyna óz halqynyń bergen ba­ǵasy, halyqtyń oǵan degen shynaıy senimi. Prezıdentimizdiń fenomendik qasıeti osy uǵym­darmen ushtasyp jatyr.
Elimizdi órkendetý jolyn­daǵy Elbasynyń ıgilikti is­teri, parasatty jáne paıymdy Joldaýlarynyń qaısybirin alsaq ta, ol eldiń erteńi bilim men ǵylymǵa arqa súıep, jas­tar­dyń jiger-qaıratyna, olardyń eńbegi men ıdeıalaryna tikeleı baılanystyryp otyrady. Osy oraıda, Bilim jáne ǵylym mı­nıstrligi tarapynan da úlken bastamalar men ǵylymı jobalar usynylyp, ǵalymdardyń, onyń ishinde, ásirese, jas ǵalymdardyń ınovasıalyq tyń izdenisteri qolǵa alynyp, júzege asýda. Aıta ketetin jaǵdaı, Aqparattyq jáne esepteýish tehnologıalar ınstıtýtynyń ǵalymdary Elbasymyzdyń Joldaýyn zertteı otyryp, ony óz ǵylymı jobalarynyń basty arqaýyna aınaldyryp otyr.
Instıtýtymyzdyń negizgi maqsaty men mindetteri ınformatıka, aqparattyq tehnologıalar, basqarý jáne modeldeý salalarynda irgeli zertteýler men qoldanbaly zerttemeler júrgizý bolyp tabylady. Sońǵy jyldary ınstıtýt kólemdi jetistikterge qol jetkizdi. Aıta ketsek, ınstıtýt ǵalymdarymen erekshe shıfr­laý jáne elektrondyq sandyq qoltańba algorıtmderi negizinde aqparatty qorǵaýdyń biregeı tehnologıasy quryldy. Ónerkásipke qoldaný jáne ǵylymı-bilim berý maqsattary úshin adam-mashına ınterfeısterin qurý, beınelerdi taný jáne 3D mashınalyq kórýdiń jańa tehnologıalaryn qoldana otyryp robototehnıkalyq keshen jasaldy. Sonymen qatar, robototehnıkalyq júıeler, 3D modeldeý jáne qazaq tilin sıntezdeý men taný boıynsha zamanaýı quraldarmen jabdyqtalǵan mamandandyrylǵan zerthana quryldy.
Ǵylymnyń damýyna jáne ınstıtýtymyzdyń keleshegine mol senim beretin jaıttardyń biri – jas urpaqtyń osy salaǵa kóptep tartylýy, olardyń aǵa býynmen aralasa otyryp ǵylymı shyńdalýy, jańa tehnologıalardy meńgerýi. Bul da Elbasynyń ǵylym, bilim, ınovasıaǵa qoldaý kórsetip qarqyndy serpilis berip jatqanynyń aıǵaǵy, ıaǵnı jańa tehnologıalardy jetildirý, órkendetý máselesiniń keńinen damyp kele jatqanynyń aıqyn kórinisi dep túsingen jón.
Biz Elbasynyń Qazaqstannyń «Nurly Jolyn» jasaý ıdeıasyn júzege asyratyn bolamyz. «Nur­ly Jol» úlken murat-maq­sat­­tary bar óte aýqymdy uzaq mer­zim­di maqsatty joba. «Nurly Jol» maqsaty barsha qazaq­stan­dyqtar­dyń bereke men birlikti, ynty­maq pen aýyzbirshilikti, urpaq sabaq­tas­tyǵyn saqtaı otyryp joba­daǵy kórsetilgen mejelerge jetý jo­lyndaǵy tabandy eńbegi negizinde iske asatynyna kámil senemiz.
Maqsat QALIMOLDAEV,
Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıteti «Aqparattyq jáne esepteýish tehnologıalar ınstıtýtynyń» bas dırektory, UǴA korespondent-múshesi,
fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory.
 ALMATY.

Derekkóz: egemen Qazaqstan