Ýkraınalyq Forex Club aqparattyq-saraptamalyq ortalyǵy qunsyzdanǵan valútalardyń reıtıńinde tól teńgemiz birinshi orynǵa shyqqanyn jarıalady. Naqtyraq aıtsaq, sarapshylardyń esebi boıynsha, teńge 85,2 paıyzǵa deıin devalvasıaǵa ushyraǵan. Bir alańdatarlyǵy, tól teńgemiz soǵys jaǵdaıyndaǵy memleketterdiń valútasymen salystyrǵanda áldeqaıda qatty quldyraǵan.
Belgili ekonomıs Tımýr Isaev forbes.kz saıtyna jazǵan maqalasynda tól teńgege baılanysty túıtkilderdi ortaǵa salypty. Onyń aıtýynsha, ulttyq valútanyń qunsyzdanýy – ekonomıkalyq jáne munaı baǵasyna baılanysty emes. Óıtkeni, ol munaı óndirýshi jáne soǵys jaǵdaıyndaǵy memleketterdiń valútasymen salystyrǵanda teńge birneshe ese quldyraǵanyn alǵa tartyp otyr.
– Ulttyq bank basshylarynyń aıtýynsha, teńgeniń qunsyzdanýy munaı baǵasynyń tómendeýine baılanysty. Naqtyraq aıtsaq, olar jeltoqsan aıynyń basynan bastap munaı baǵasynyń bir barreli $44,4-ten $37,8-ge deıin, ıaǵnı 15 paıyzǵa arzandaǵanyn alǵa tartyp otyr. Alaıda, 2014 jyldyń qańtar aıynan beri ulttyq valútamyz 125%-ǵa deıin quldyraǵan. Al endi munaı óndiretin basqa memleketterdiń valúta dınamıkasyna nazar aýdaraıyq. Qazirgi tańda Brazılıanyń realy 65%, norvegtik kron – 43%, angoldyq kvanza – 40%, ázirbaıjandyq manat – 33%, meksıkalyq peso men malazıalyq rıngıt – 31%, kanadalyq dollar – 30%, nıgerıalyq naıra – 24%, ırandyq rıal – 20%, lıvıalyq dınar – 13%, kýveıttik dınar – 7% arzandaǵan. Alaıda Oman, BAÁ, Saýd Arabıasy, Bahreın, Katar memleketteriniń ulttyq valútasy ózgermegen. Al ıraktyń dınary kerisinshe 5% kúsheıgen. Osylaısha munaı óndirýshi memleketterdiń birde-bireýinde dál teńge qunsyzdanǵandaı quldyraý bolmaǵan. Bizdiń ulttyq valútany tek Reseıdiń rýblimen salystyrýǵa bolady. Alaıda reseılik rúbldiń ózi 113% qunsyzdanyp otyr, – deıdi Tımýr Isaev.
Sondaı-aq, ol teńgeniń qunsyzdanýy saıası jaǵdaıy turaqsyz memlekettermen salystyrǵanda áldeqaıda qunsyzdanǵanyn alǵa tartyp otyr. Máselen, sırıalyq fýnt 67%, ýkraınalyq grıvna 48,7%, Aýǵanstannyń afganıi 20% quldyraǵan. Ózderińizge belgili atalǵan memleketter qazirgi tańda jartylaı soǵys jaǵdaıynda. Máselen, Sırıanyń oıranyn ıslam atyn jamylǵan terrorıster shyǵarsa, al reseılik separatıster Ýkraınanyń tý syrtynan pyshaq urýda. Budan bólek, Aýǵanstan ejelden saıası jaǵdaıy turaqsyz memleket. Alaıda, soǵan qaramastan olardyń ulttyq valútalary bizdiń tól teńgemen salystyrǵanda áldeqaıda qundy bolyp otyr.
Bul neni ańǵartady? Tımýr Isaevtyń aıtýynsha, tól teńgeniń qunsyzdanýyna ulttyq valútaǵa degen senimniń joqtyǵy áser etip otyr. Naqtyraq aıtsaq, qolynyń kiri bar azamattar óz aqshalaryn AQSH dollarynda saqtaǵandy jón kóredi. Osynyń saldarynan tól teńge kúnnen-kúnge qunsyzdanyp barady. Al, halyqtyń ulttyq valútaǵa degen seniminiń joǵalýyna Úkimet pen Ulttyq banktiń solaqaı saıasaty áser etti. Áıtse de, aqshamyz qansha jerden qunsyzdansa da, biz tól teńgeden bas tartpaımyz. Óıtkeni qazirgi jaǵdaıda tól teńegege tóngen qaýip Táýelsizdikke qater tóndiredi. Sondyqtan da qarjylyq qıynshylyqtarǵa qaramastan qarasha halyq shydamdylyq tanytýy múmkin. Alaıda, halyq shydaıdy eken dep Úkimet pen Ulttyq bank oıyna ne kelse sony jasaı bermeýi kerek qoı.
Serik JOLDASBAI
Astana
