Túrli kompanıalardyń menshigindegi zeınetaqy jınaqtaýshy qorlaryndaǵy jınaqtar bir ortaǵa shoǵyrlandyryp, memlekettik zeınetaqy qory qurylǵanda kópshilik, shynyn aıtý kerek, ózderiniń bolashaq zeınetaqylarynyń saqtalýy men kepildendirilýine zor úmitpen qarady. Halyq sanasyndaǵy «ókimet óltirmeıdi» degen túsinik bul jerde erekshe kórinis berdi, kópke úmit syılady. Olaı deıtinimiz, árbir salymshy memleket basqarýyndaǵy qordyń jumysy, kirisi men shyǵysy, eldiń zeınetaqy jınaqtary qandaı jobalarǵa salynýda, ınvestısıalyq kiris kólemi qandaı degen málimetter barynsha jarıa bolady dep sendi. Alaıda, memleket menshigine ótkenimen zeınetaqy jınaqtarynyń aınalymy men olardy basqarýshy birińǵaı zeınetaqy jınaqtaýshy qorynyń jumysy kópke qupıa qalyp otyr. Bul qaýipti «Ratel» aqparattyq portaly júrgizgen shaǵyn zertteý odan ári qoıýlandyryp otyr.
Portal jýrnalıseri qor basshylyǵyna onyń shyǵyndary týraly saýal joldaǵan. Atap aıtqanda, qordyń Pavlodar oblysyndaǵy fılıaly qansha qarjyǵa keńse jaldap otyr degen suraqqa qor basshylyǵy bul komersıalyq qupıa degen jeleýmen jaýap berýden bas tartqan.
Jýrnalıser bul saýaldy qor basshylyǵyna erikkennen ne bolmasa qor jumysyn negizsiz synaýdy maqsat etip joldamaǵan. Mundaı saýaldyń týýyna BJZQ-nyń memlekettik satyp alýlar portalyna ornalastyrǵan habarlandyrýy negiz bolǵan. Qarasha, jeltoqsan aıynda qor Pavlodar, Aqsý, Ekibastuz qalalarynda 47 mıllıon teńgege keńse ǵımarattaryn jalǵa alý týraly habarlama bergen.
Saıttyń jalǵa alynatyn oryndardyń jalpy aýdany týraly suraǵyna laıyqty jaýap bolmaǵan soń, jýrnalıser óz betinshe esep júrgizgen. Pavlodar qalasynda ornalasqan qordyń úsh bólimshesine de bas suǵyp, jalǵa alynǵan ǵımarattarmen tanysqan.
«Úsh bólimshe de 500 sharshy metr aýmaq shamasyndaǵy keńselerge ornalasqan. Eger qor osy jerde keler jyly da turaqtaıdy dep eseptegenniń ózinde ár sharshy metr úshin 6 myń teńge tólenetinin eseptep shyqtyq. Al, Pavlodardaǵy eń ozyq jabdyqtaldy deıtin keńse ǵımarattary sharshy metri 2200 teńgeden jalǵa beriledi. Daǵdarys saldarynan bul baǵa da arzandaýda» delingen saıt zertteýinde.
Sondaı-aq, buryn 2,5 myń teńgeden jalǵa berilip kelgen jalpy aýmaǵy 250 sharshy metr bolatyn keńse ǵımaratyn ıeleri qazir 2000 myń teńgege ótkize almaı otyrǵany aıtylady. Jalpy, Pavlodar qalasyndaǵy keńse jaldaý baǵasy sońǵy aılarda 20-30 paıyzǵa arzandaǵan.
«Bul ekonomıkalyq belsendiliktiń tómendeýine baılanysty oryn alyp otyrǵan jaǵdaı. Bıznes qazir shtat pen ofısqa jumsalatyn shyǵyndaryn barynsha yqshamdaýda, tipti, keıbireýleri jabylyp qalyp jatyr. Soǵan qarap, Pavlodarda komersıalyq jyljymaıtyn múlik naryǵynda usynys suranystan asyp túsedi», - deıdi kásibı jyljymaıtyn múlik baǵalaýshy Nadejda Ianıskaıa.
Osy aıtylǵandardy eskersek, BZJQ-nyń lottarǵa bergen baǵasy naryqtyq baǵadan áldeqaıda joǵary ekenin kórsesiz. Memlekettik basqarýdan tys, jeke qurylymdar bul baǵytta únemdeý qaǵıdalaryn berik ustanady. Jýrnalısik zertteýde zeınetaqy qory men keńsege qoıatyn talaptary uqsas bankterdiń jalǵa alý baǵalary da salystyrylǵan. Atap aıtqanda, Sentrkredıt banktiń Pavlodardaǵy eń iri bólimsheleriniń biri sharshy metri 2 myń teńgelik keńse ortalyǵyn jalǵa alyp otyrǵan kórinedi.
Saıt jýrnalıseri qaıtken kúnde de qor basshylyǵynan resmı málimet alý maqsatynda «BZJQ» AQ basqarma tóraǵasy Rýslan Erdanaevtyń atyna 2015-2016 jyldary keńse jaldaýǵa arnalǵan esepterdi surap hat joldaǵan. Úsh aptadan soń bergen jaýabynda qor basshylyǵy keler jyly bir 600 sharshy metrlik jáne bir 250 sharshy metrlik keńse jalǵa alynatynyn ǵana aıtyp, jalǵa alý baǵasy týraly eshbir málimet bermegen.
Jýrnalıser taǵy da qor bólgen qarjyny ózderinshe eseptep kórgen. Maqala basynda aıtylǵandaı, keler jyly keńse jalǵa alý úshin 35,2 mıllıon teńge bólinip otyrǵany belgili. Eki keńseniń jalpy aýdany 850 sharshy metrdi quraıdy. Osy jobamen eseptegende qor jalǵa alynatyn ǵımarattyń árbir sharshy metrine 3,5 myń teńgeden bergeli otyrǵanyn eseptep shyǵarý qıyn emes. Bul soma da naryqtyq baǵadan asyp túsetinin kóremiz.
Qor basshylyǵy jarıalylyq pen qor jumysynyń jumysyna ádil baǵa berý úshin qajet osyndaı qarapaıym sıfrlardy ataýdan bas tartqan. «Bul jyldyq qarjylyq qorytyndy resmı jarıalanbaı turyp kópshilikke usynýǵa bolmaıtyn jáne qor men ol kelisim-shartqa otyrǵan taraptarǵa materıaldyq shyǵyn ákelýi múmkin málimetter» dep qysqa qaıyrǵan.
Barlyǵymyz biletindeı, Birińǵaı zeınetaqy jınaqtaýshy qorynyń jalǵyz aksıoneri bar. Ol – Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy mınıstrligi. Al, qordy enimgerlikpen basqarý Ulttyq bankke júktelgen. Al, endi qansha qarajat keńse jaldaýǵa ketedi degen málimen qarjy mınıstrligi men Ulttyq bankke, onyń salymshylaryna qandaı materıaldyq shyǵyn ákelýi múmkin? Bul qandaı da bir qarjylyq, ekonomıkalyq zańdylyqtarǵa negizdelgen resmı tyıym ba, joq álde memlekettik apparatta burynnan bar «barmaq basty, kóz qysty» qaǵıdalardyń zeınetaqy qoryn basqarý júıesine de dendep engeniniń, tıimsiz menedjmenttiń kemshilikterin jasyryp, jabýdyń kezekti kórinisi me?
Jomart Abdollauly
