Búginde ıslam dinine qatysty qandaıda bir «áttegen-aı» deıtin másele týyndasa, Qazaqstan musylmandarynyń dinı basqarmasyn aıyptap shyǵamyz. Alaıda, múftıattyń múmkindigi dinge qatysty máselelerdi shashaý shyǵarmaı sheshýge áste jete bermeıdi. Degenmen de, múftıat áý bastan-aq, elimizde salafızm ıdeıasyn qarqyndy túrde nasıhattap júrgen azamattardyń aty-jónin ataýy kerek edi.
Sońǵy jyldary «qoı terisin jamylǵan qasqyrlar» jastarǵa emin-erkin ýaǵyz taratyp júr. Ókinishke oraı, olardyń jasaǵan nasıhaty jastardy adastyryp qana qoımaı, el estimegen tosyn terge barýyna túrtki bolyp otyr. Máselen, teris dinı kózqarastaǵy júzdegen jastar Sırıa asyp, lańkesterdiń qataryna qosyldy. Al, elimizde salafızm qaǵıdalaryn ustanatyn qansha jan baryn bir Alla biledi.
Mine, osy jastardyń adasyp, jat aǵymnyń jetegine ketýine ne túrtki boldy? Bizdiń oıymyzsha, Dinı basqarma kezinde salafızm ıdelogıasyn ýaǵyzdaýshy azamattardyń atyn atap, túsin tústep bere almady. Eger de, jat aǵymdy nasıhattaýshylardyń kim ekenin jastar erte bastan bilgen bolsa, bulaı jappaı adaspas edi. Alaıda, dinı basqarma el arasynda teris kózqarastaǵy azamattardyń, jat aǵymdardyń ıdeologıasyn jurttyń sanasyna synalap engizýge múddeli «ustazdardyń» kim ekenin kesh te bolsa jarıalaı bastady.
Naqtyraq aıtsaq, jaqynda Ońtústik Qazaqstan oblysynyń naıb ımamy Erkebulan Qaraqulov el ishin ala taıdaı búldirýge múddeli osyndaı ásire dinshilderdiń aty-jónin jarıalady. Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda Qazaqstanda belsendi túrde dinı ýaǵyz júrgizip júrgen Daryn Mubarov, Oktam Záýirbekov, Dilmurat, Nazratýlla, aǵaıyndy Zınýllınder syndy azamattardyń ýaǵyzdaryn tyńdaýǵa bolmaıdy. Óıtkeni, atalǵan azamattar salafızm ıdelogıasyn elimizde qarqyndy túrde nasıhattap, jastardy adastyryp júr.
– Dinı basqarmanyń ustanymyna qaıshy keletin salafızm ıdelogıasyn nasıhattap júrgen kimder? Onyń ishinde eń birinshiden Daryn Mubarovtyń esimin erekshe atap ótken jón. Óıtkeni, ol bir emes birneshe ret óreskel qatelik jiberdi. Sondaı-aq, Daryn Mubarovtan bólek Oktam Zaýirbekov, Dilmurat, Nazrattýlla, aǵaıyndy Zınýllınderdi atyn ataýǵa bolady. Jeke óz basym, Oktam men aǵaıyndy Zınýllınderdi jaqsy tanımyn. Alaıda, olar salafızmdy júıeli túrde nasıhattap júrgender bolyp esepteledi. Keıbir adamdar «olardyń taqýalyqqa qatysty ýaǵyzdary meshit ımamdarynyń aıtyp júrgenderimen birdeı ǵoı» dep oılaýy múmkin. Áıtse de, olar áý basta adamdardy ózderine tartý úshin osyndaı qadamdarǵa barady. Ýaǵyzdaryn Muhammed (s.ǵ.s) paıǵambarymyzdyń ómirbaıany, taqýalyq, sabyrlyq týraly jalpy etıkalyq máselelerden bastaıdy. Alaıda, pedagogıka men psıhologıada ózderine tyńdaýshy jınaý úshin áýeli adamdardyń ishi baýyryna kiretinin esten shyǵarmaıyq, – dedi Erkebulan Qaraqulov.
Naıb ımamnyń áleýmettik jelide jarıalanǵan vıdeosy kópshiliktiń nazaryn birden ózine aýdardy. Óıtkeni, buǵan deıin dinı basqarma tarapynan mundaı ótkir málimdeme jasalǵan emes. Sondyqtan da, Erkebulan Quraqulovtyń málimdemesi áleýmettik jelide qyzý talqylanyp jatyr. Ony bir top azamat qoldap jatsa, al ekinshi tarap kerisinshe synap jatyr. Sebebi, naıb ımam atyn ataǵan azamattar týraly kópten beri jurt arasynda alyp-qashpa áńgime aıtylyp keledi. Al «Jel turmasa, shóptiń basy qımyldamaıdy» dep qazaq tekten-tek aıtpaǵan.
Jalpy, Erkebulan Ybyraıymulynyń ózine qaýipti bolsa da qarasha halyqty saqtandyrýy quptarlyq dúnıe. Óıtkeni, salafızım ıdelogıasyn ustanýshylar radıkaldyq minez-qulyqqa ıe ekenin búginde ekiniń biri biledi. Soǵan qaramastan, naıb ımamnyń bul aıtqandary ótkir málimdeme. Buǵan árıne, Erkebulan Qaraqulovtyń áriptesteri «Bárekeldi» dep qoldaý bildirip, qoǵaı alsa. Óıtkeni, salafızm ıdelogıasyna qarsy turý bir ımamnyń málimdemesine baılanysty emes. Uzyn sózdiń qysqasy, Erkebulannyń erligin basqa ımamdar qaıtalaı ala ma?
Osy oraıda «Qamshy» portaly taqyryptyń birjaqty talqylanýyna jol bermeý maqsatynda elimizdegi dintanýshy ǵalymdardyń ýaǵyz, nasıhat máselesine qatysty pikirlerine júgingendi jón kórip, dintanýshy Dosan Kenjetaıdyń osy máselege qatysty oıyn bildi.
Dosaı KENJETAI, dintanýshy:
Meniń oıymsha, qazirgi tańda ımamdar jaýapkershilikti túsinip kele jatyr. Óıtkeni, qoǵamdaǵy ekstremıstik, dinı astary bar lańkestik jaǵdaılarǵa qarsy turatyn birden-bir ınstıtýt - ımamdar ınstıtýty bolyp esepteledi. Sondyqtan da, QMDB salafıtterge qatysty ótkir málimdeme jasaýy quptarlyq dúnıe. Sebebi, buǵan deıin múftıattyń ishine salafıttik kózqarastaǵy azamattar kirip alǵan degen kózqaras bolatyn. Endi Erkebulan Qaraqulovtyń málimdemesi sol uǵymdy joıady dep oılaımyn.
Negizinde, Qazaqstan musylmandar basqarmasy salafızmge qarsy. Alaıda, yqpaldy kúshter múftıatty «tynysh otyryńdar» dep tunshyqtyryp otyr. Shyny kerek, sońǵy jyldary elimizde salafızmniń yqpaly azaıyp kele jatyr. Desek te, olardyń burynǵydaı urandamaı saıasatqa kóshkenin esten shyǵarmaıyq. Óıtkeni, salaftar UQK, prokýratýra syndy quzyrly organdarǵa mamandaryn kirgizip alǵan. Demek, ol qazir astyrtyn saıasat júrgizip jatyr. Sebebi, olar alǵashqy jyldary ashyq nasıhat júrgizemiz dep qoǵamnan kóp taıaq jep qaldy. Al, qazir olar sýdyń astyna kirip ketti. Mine, osy kezde bizdiń daýsymyz shyǵyp jatyr. Qazirgi tańda qarapaıym halyq kimniń-kim ekenin biledi. Sondyqtan da, burynǵydaı kózdi tars jumyp adasyp ketpeıdi dep senemin.
Serik Joldasbaı
Astana
