Bıyl Parlament saılaýy ótedi degen áńgime ótken jyly shyqqan edi. Bılik pen resmı tulǵalar bul suraqty aınalyp ótýge tyrysyp, qandaı da bir pikir bildirýge qulyqsyzdyq tanytty. Qaıta bul taqyrypty jasyryp, jabý ustanymyn ustanǵandaı boldy. Al, búgin Májilis depýtattary Prezıdenttiń «Ult josparyn» júzege asyrý úshin halyqtyń senim mandatyn anyqtap alý kerek dep, ózderin taratýtýraly Úndeý jarıalady. Sonymen, jaqyn kúnderi Prezıdent Májilis pen máslıhat depýtattarynyń saılaýyn ótkizý týraly Jarlyqqa qol qoıady.
Sonymen, taıaq jerge tastaldy, saıası doda bastaldy. Endigi saıasat sahnasyndaǵy qoıylymdar qandaı sarynda ótedi? Oǵan qandaı kúshter qatysady? Táýelsizdik jyldary qalyptasqan demokratıalyq opozısıa ózin bul saılaýda qalaı ustaıdy? Qandaı múmkindikteri bar? Halyq bul joly opozısıalyq kúshterge qanshalyqty senim artady? Bul suraqtar sanaýly saıası sarapshylar bolmasa, sol opozısıalyq ustanymdaǵy saıasatkerlerdiń ózderin de mazalaı qoımaıtyn sıaqty. Sonyń saldarynan bolsa kerek, kóp jerde tipti «Bizde osy opozısıa bar ma?» degen saýal áli qoıylyp júr.
Bılik bar jerde opozısıanyń bolatyny daýsyz. Másele, onyń qandaı formada bolýynda jáne bılikke balama bola alatyn qaýqaryn halyqqa jetkize alýynda. Ókinishke oraı, bizdegi demokratıalyq kúshter bıliktiń syzyp bergen baǵytymen ǵana júretin halge túsken.
Qazaqstandyq opozısıany halyq aldynda dúbára kúıge túsirý operasıasy 2005 jyly-aq júzege asyp qoıǵan. Sol kezderi opoozısıalyq kúshterdiń arasyna iritki salynyp, halyqtyń zor senimin ıelengen, tipti, mahabbatyna bólengen «Aqjol» partıasy «Naǵyz Aqjol» jáne jaı «Aqjol» bolyp ekige bólindi. Sol jyldary qazirgi bılikke synı kózqarastaryn málimdegen saıasatker, marqum Zamanbek Nurqadilov eldegi demokratıalyq kúshterdiń ishinde bılik tyńshylary bar ekenin, sol agentter opozısıanyń alǵa basýyna kedergi keltirip kele jatqanyn málimdedi. Onyń arty birshama ýaqytqa deıin opozısıa serkeleriniń bir-birin ashyq aıyptaýlaryna, keıbiriniń saıasat sahnasynan syrtqary ketýine alyp kelgen edi. Biraz ýaqyt oppozsıanyń saıası salmaǵyn arttyryp, qazaqqa jaqyndatqan halyq batyry Toqtar Áýbákirov te bul uıymdardyń qatarynda uzaq bola almady.
«Aqjoldan» enshilerin alyp shyqqan, B. Ábilov, O. Jandosov, T. Jókeev, marqum A. Sársenbaıuly bastaǵan bir top «Naǵyz Aqjol» partıasyn qurdy. Ol keıin «Azat» bolyp, atyn ózgertti. Keıin múldem saıasat sahnasynan joıyldy. Ol partıanyń qazirgi taǵdyry ne bolyp jatqanyn kezinde sonyń aınalasynda júrgender de bile qoımas. Bıznesmen saıasatker B. Ábilov «Endi saıasatpen aınalyspaımyn, bıznesti dóńgeletem, kitap jazamyn, reti kelse otandyq kıno salasyn damytamyn» dep málimdeme jasaǵanyna da eki jyldan asty. «Býtá» saıasatker «erkin aınalymǵa» ketkenine de eki jyldan asty. Biraq, jazǵan kitabyn da, túsirgen kınosyn da kóre almady. Tipti, ıttiń uly ıtaqaı qatysyp júrgen N. Qoıanbaev pen T. Qabatovtyń daýryqpa shoýlarynan da tóbe kórsetpedi. Hosh. Ketse, aldynan jarylqasyn! Al, basqalar qaıtpek?
Oraz Jandosovty qazaqstandyqtar eń aldymen bilikti qarjyger retinde tanıdy. «Aqjolda» júrgeninde de osy qasıetimen partıanyń saıası salmaǵyn arttyrdy. Qazir, sol ekonomıkalyq saraptamalarymen ǵana baspasóz betterinen kórinip júr.
90-jyldary Premerdiń orynbasarlyǵyna deıin kóterilgen Tólegen Júkeev te opozısıa qataryndaǵy salmaqty saıasatkerlerdiń biri. Biraq, arty suıylǵan «Naǵyz Aqjolmen» birge bul saıasatker de úlken saıasattan tysqary qaldy.
Opozısıaǵa hronologıalyq turǵydan eń keshkelip qosylǵan saıasatker Jarmahan Tuıaqbaıdy qazir «jumbaq-saıasatker» deýge bolatyn shyǵar. «Ádiletti Qazaqstan úshin» qozǵalysyn basqaryp, keıin Jalpyulttyq sosıal-demokratıalyq partıa qurǵan Jákeń búginde eldiń kózinen de kóńilinende ketti. Partıanyń ara-tura ótkizip jatatyn jıyndary da aqparat quraldarynda nasıhattalmaıdy. Partıa serkeleriniń keı qylyqtaryna qarap, olaı bolýyna sol serkelerdiń ózderi múddeli me dep qalasyń. Al, partıanyń 2013 jyldyń naýryzynda ótken sezine Bas hatshy ÁmirjanQosanovtykirgizbeıqoıýyhalyqarasyndaǵy «opozısıanybılikbasqarady» degen alyp-qashpa áńgimeni resmı túrde rastap bergendeı is boldy.
P. Svoık syndy osy partıanyń keı belsendileri Eýrazıalyq odaqty ashyq qoldaımyz dep, elektorattyń narazylyǵyna ushyrady. B. Tursynbaev tájirıbeli saıasatker bolǵanymen, ol kisiniń zamandastary minetin poıyz áldeqashan ketip qalǵan sıaqty. Osylaısha, halyqtyń muń-muqtajyn kóterip, el arasyndaǵy narazylyq kóńil-kúıdi óz múddelerine sheber paıdalaný ornyna keı saıası kúshter ózderine qarsy jumys istedi.
Ázirge qazaqstandyq opozısıa ókilderiniń ishinde belsendiliginen bir tanbaǵan bir adam bolsa, ol Ámirjan Qosanov qana bolar. Jaqynda sol saıasatker Qazaqstannyń demokratıalyq kúshteriniń kezekten tys forýmyn ótkizýdi, sol arqyly opozısıalyq toptardyń basyn qosýdy, ótken-ketkenókpe-nalany umytyp, jańadan iske kirisýdi usyndy. Onyń oıynsha, biılik kúshteri halyq sanasyna «Opozısıa óldi, qurydy. Búgingi bılikke balama joq» degen oıdy synalap kirgizýge tyrysqanymen, ózderiniń qaýqarsyzdyǵyn, bılikke qaýip tóndiretin kúshterdiń bar ekenin áli kúnge dáleldep keledi. B. Bilálov, E. Narymbaev, S. Mámbetálın syndy saıasatkerlerdiń túrli jeleýmen sotqa tartylýy – bıliktiń qoǵam belsendilerinen seskenetinin bildiredi deıdi saıasatker.
Sondaı-aq, Ámirjan Qosanov myrza opozısıalyq kúshter aldaǵy saılaýǵa qatysýdan bas tartpaýy kerek degen pikirde.
«Bul meniń jeke oıym. Bıliktiń neshe túrli quıtyrqylyqqa baratyny, saılaýdyń ádil ótýine múmkindik bermeıtine oraı ondaı saılaýlarǵa qatysý kerek emes deıtin áriptesterimdi de jaqsy túsinemin.
Biraq, saılaýǵa qaıtken kúnde de qatysýymyz kerek. Bul bizge ózimizdiń kúsh-jigerimizdi, barlyq múmkindikterimizdi biriktirýge, aımaqtarǵa shyǵyp, halyqpen tikeleı jumys isteýimizge, «Saılaý týraly» zańnyń talaptaryna saı úgit-nasıhat júrgizýge, sol arqyly bylaıǵy ýaqytta bizdi mańaıyna jolatpaıtyn «Habar» telearnasy, «Egemen Qazaqstan» syndy jalpyulttyq aqparat quraldarynan elge ún qatýǵa múmkindik alamyz. Sol saılaýdyń ótý barysyn baqylaıalamyz, búletenderdi sanaýǵa qatysamyz. Ádiletsizdikterdi halyqaralyq deńgeıde kóterýge qajet málimetterge qol jetkizemiz», - deıdi saıasatker.
Ámirjan Qosanov ne bir «tar jol, taıǵaq keshýlerden» ótken opozısıanyń áli de qaýqaryn joǵaltpaǵanyna, birigip, birshama is tyndyrýǵa bolatynyna senedi eken.
«Búginde qyzmetin jalǵastyryp jatqan nemese bıliktiń aralasýymen tarap ketken uıymdarymyzdyń arasynda kóptegen máseleler boıynshaaýyz birshilik bolmady. Jekelegen azamattarar asyndaǵy kıkiljińder de joq emes. Biraq, biz aldaǵy saılaýda jekelegen kelispeýshilikterdi ekinshi retke qoıyp6 birigýimiz kerek. Bizdiń osy jyldar ishinde júrip ótken jolymyz, jınaqtaǵan tájirıbemiz qymbat. Sonyń barlyǵyn biz tek ózimizge degen halyq senimin oıatý úshin ǵana emes, tutastaı demokratıalyq opozısıanyń keleshegine degen úmitin qaıta jaǵý úshin qoldanýymyz kerek. Bizdiń birigýimiz kezindegi «Azat» bastaǵan «Azamat», «Halyq kongresi», «Pokolenıe», «QDT» qozǵalystary, RNPK, Komýnıstik partıa, «Naǵyz Aqjol», JSDP, «Halyq rýhy» syndy kóptegen partıalardyń, Qazaq Ulttyq keńesi bastaǵan basqa da uıymdardyń birigýi bolar edi. Jaqyn kúnderi demokratıalyq oppozıasıa uıymdary men jetekshileri bas qosyp, aldaǵy saılaýǵa qatysý, qatyspaý máselesinen bastap, birqatar suraqtardy talqyǵa salýy kerek», - degen saıasatker sózinen qazaqstandyq opozısıanyń saıası dodada baqsynaýdan, bılik ıelerinen aqyryp teńdik suraýdan áli de dámeli ekenin uqtyq.
Qazaqta «Jylandy úsh kesseń de, kesirtkelik kúshi bar» degen sóz bar. Aınaldyrǵan on jyl ishinde, birneshe ret bólshektengen, ol uıymdardyń,bir-birin kórmesteı bolǵan , ambısıalary taı jegen bórideı serke saıasatkerlerdiń qanshalyqty qaýqar tanytatynyn jaqyn kúnderi kóretin bolamyz.
Jomart Abdollauly
