Eń joǵary zańdy kúshi bar jáne respýblıkanyń búkil aýmaǵynda tikeleı qoldanylatyn QR Konstıtýsıasynyń 3-babynda memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy – halyq ekendigi jáne halyq bılikti tikeleı respýblıkalyq referendým jáne erkin saılaý arqyly júzege asyratyny kórsetilgen.
Kezekti kezekten tys Májilis saılaýy ótkeli jatqandyqtan erkin saılaý arqyly halyqtyń óz bıligin qalaı júrgize alatyndyǵy, naqtyraq aıtsaq 6 mln. qazaqstandyqtyń bul quqyǵynyń qalaı buzylyp otyrǵandyǵy týraly az-kem sóz eteıik.
Atalǵan Konstıtýsıanyń 33- babynyń 2-tarmaǵy boıynsha Qazaqstan azamattarynyń memlekettik organdar men jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryn saılaýǵa jáne olarǵa saılanýǵa quqyǵy bar.
Alaıda, bul Konstıtýsıalyq norma QR «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsıalyq zańynyń 87-baby arqyly óreskel buzylyp tur. Bylaısha aıtqanda Qazaqstan Respýblıkasy azamatynyń memlekettik organdarǵa, onyń ishinde Parlament Májilisiniń depýtaty bolyp saılaný quqyǵy buzylyp, shektelip tur.
Nege deısiz be?
Atalǵan zańnyń «Májilis depýtattyǵyna kandıdattar usyný» atty 87-babynyń 1-tarmaǵynda «Partıalyq tizimder boıynsha saılanatyn Májilis depýtattyǵyna kandıdattar usyný quqyǵy - belgilengen tártippen tirkelgen saıası partıalarǵa, al Qazaqstan halqy Assambleıasy saılaıtyn Májilis depýtattyǵyna kandıdattarǵa qatysty Assambleıa Keńesine tıesili» dep jazylyp tur.
Endi qarańyz, eń iri degen bılik partıasy «Nur otannyń» ózinde ártúrli aqparat kózderiniń deregi boıynsha 800-850 myń múshesi bar. Tipti 1 mıllıonǵa jaqyndady deıik. «Aq jol» partıasynda 180-200 myń, Qazaqstannyń halyqtyq komýnıstik partıasynyń músheler sany 90 myńnan ázer asady eken. Al Qazaqstan halqy assambleıasynda qansha múshe bar ekeni tipti belgisiz.
Sonda 5-shaqyrylymda Parlament Májilisine engen úsh partıanyń jáne Assambleıanyń músheler sanyn qossaq 1,3-1,5 mln. adamdy quraıdy. Boljam boıynsha barlyq partıalarda 2 mln. múshe bar deıik. Al, elimizde saılaýǵa jáne saılanýǵa quqyǵy bar azamattardyń sany 8 mln. adamnan asatynyn eskersek, 6 mln. adamnyń Konstıtýsıalyq quqyǵy buzylǵan bolyp shyǵady.
Endi Konstıtýsıanyń eń joǵary zańdy kúshi baryn, onyń elimizdiń búkil aýmaǵynda tikeleı qoldanylatyn eskersek jáne QR «Ákimshilik rásimder týraly» zańynyń 5-babynyń 2-tarmaǵynda «Memlekettik organdardyń Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsıasynyń talaptaryna jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna qaıshy keletin quqyqtyq aktileri qabyldanǵan kezinen bastap jaramsyz bolyp tabylady jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda qoldanylmaýǵa tıis» dep kórsetilgenin nazarǵa alsaq, QR «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsıalyq zańy onyń 87-babynyń kesirinen jaramsyz bolyp shyǵady jáne ol esh jerde qoldanylmaýy tıis.
Budan shyǵatyn qorytyndy biz osy ýaqytqa deıin Parlament Májilisiniń depýtattaryn partıalyq tizimmen zańsyz saılap keldik jáne ol zańsyzdyqty odan ári jalǵastyrmaqshymyz.
Bul quqyqtyq kollapstan shyǵýdyń birden bir joly zańsyz qurylyp, vırtýaldy bılik tarmaǵyna aınalǵan Qazaqstan halqy assambleıasyn depýtat saılaý quqyǵynan aıyryp, Májilis saılaýyn 50% partıalyq tizimmen, 50% jeke saılaý okrýgtary arqyly, ıaǵnı majorıtarly júıemen saılaýdy zańmen engizý kerek.
Desek te, Parlament Májilisiniń 6-shaqyrylymdaǵy depýtattaryn biz taǵy da zańsyz saılaıyq dep turǵan sıaqtymyz...
Maqsat İlıasuly, zańger
