ادام بالاسى اتا-اناسىن، باۋىرىن، تۋىس-تۋعانىن قالاي جاقسى كورسە، ءوز ۇلتىن، وتانىن، تۋعان جەرىن ءدال سولاي جاقسى كورۋى كەرەك. «اكە بالاعا قارىز، بالا دالاعا قارىز» دەگەندەي. الايدا قازىرگى ۋاقىتتا وسى ءبىر رۋحتى سوزدەردىڭ ءمان-ماعىناسى السىرەپ بارا جاتقانداي كورىنەدى. بۇعان نە ىقپال ەتىپ جاتىر؟ وتانىن سۇيەتىندەر كىمدەر؟ نەگە، ورتاق وتانىمىزدا بولىپ جاتقان كەلەڭسىز وقيعالاردى شەشۋگە تىرىسپايمىز؟ بۇل زاماننىڭ سوڭى نەگە اپارىپ سوعادى؟ سانسىز ساۋالدار.
ماسەلەنى «ماستەر دونەردەن» باستاپ كورەيىك. بۇل ءسوز ءبىزدىڭ حالىققا تۋرا قازى-قارتاداي تانىس بولىپ الدى. قالانىڭ ءار كوشەسىندە كەمىندە ەكى-ۇشەۋدەن ورىن تەپكەن تۇرىك اعايىندارىمىز ءوز شارۋالارىن دوڭگەلەتىپ وتىر. ءجون سۇراپ بارا قالساڭ اقشا ساناۋدان قولى بوسامايدى. ال ىشىنە كىرە قالساڭىز «نە قالايسىز؟» دەپ جۇگىرىپ جۇرگەن ستۋدەنت قىزدار. اتتارى دا تانىس: ايگەرىم، نازگۇل، تولعاناي، جانار سىندى جانارلارى جاۋدىرەگەن قازاق قىزدارى. وزبەكتىڭ ءدامحاناسىن ءتىپتى ايتپاساق تا بەلگىلى. ودان ءارى نە كوركەيىپ، نە ورتەنىپ بىتپەگەن ايگىلى باراحولكا بازارىنا بارايىق. «دوس، دوس، كەل كورشى دەپ كىرگەننەن استى-ۇستىڭە ءتۇسىپ، قالتاڭداعى سوڭعى اقشاڭا قىتايدىڭ شوقايىن ءىلىپ جىبەرەتىن شەشەن اعايىندار مەن ۇيعىر اعايىندار. ماركەتينگتىڭ ەڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتەتىنى سونشا الماساڭ كوزدەرى جاۋدىرەپ قالادى. بازار سوڭى ۇيىڭىزگە قايتىپ بارا جاتساڭىز الگى كوزى جاۋدىرەگەن ساۋداگەر سوڭعى ۇلگىدەگى كولىگىمەن شاڭ جۇتتىرىپ كەتەدى. قويشى نە كەرەك، ءبۇيتىپ شاڭ جۇتىپ العان كيىمنەن دە، پاڭ ءجۇرىپ الاتىن ساۋدا ورتالىعىنا بارايىن دەيسىز. وندا بارساڭىز «زدراستەمەن» قارسى الاتىن ورىس اعايىندار. ورىسشا سوزدەرىن تۇسىنگىڭىز اق كەلەدى ءبىراق، انانى كورەيىن، مىناۋ قانشا دەپ سۇراعىڭ كەلەدى عوي، ال ءتىل قۇرعۇر بۇرالىپ كەلمەگەسىن، نەت، نەت رازمەر مالەنكي نەمەسە ششاس-ششاس دەپ شىعىپ كەتەسىڭ. ال ءتۇن ورتاسى ۇيگە قايتۋ كەرەك، ءۇي دەيمىن اۋ «جالدامالى پاتەرگە» قايتۋ كەرەك. ول پاتەردى جالعا بەرەتىن زۋحرا، فاتيما، احمەد دەگەن كىسىلەردى دە تانىپ الاسىڭ. ەح، سونىمەن نە كەرەك قازاقتىڭ كۇنى وسىلاي جالعاسىپ جاتىر. بۇلاردىڭ ءبارىن جىلى جاۋىپ، كىنانى وزىمىزدەن ىزدەپ كوز جۇما قاراۋعا دا بولاتىن شىعار.
سوڭعى كۇندەرى «كىمدەر؟» دەگەن سۇراق كوكەيگە ورنىعىپ الدى. شىنىمەن ءبىر ءسات اينالاڭىزعا قاراپ كىمدەر دەگەن سۇراققا وزىڭىزدەن جاۋاپ الىپ كورىڭىزشى؟ قاراپايىم قالامىزداعى جولداردىڭ جيەگىن سىرلايتىن، جۋىپ تازالايتىن ادامداردىڭ كىمدەر ەكەنىن بىلەسىز بە؟ بازاردى جاعالاي وتىرىپ شەمىشكە ساتاتىندار شە؟ كولىك جۋاتىن جەرلەردە، ەكى اياعىنان سىز ءوتىپ جۇرگەندەر كىمدەر؟ الا قورجىنىن ارقالاپ جول بويىندا كۇن ۇزاققا وتىراتىن جالدامالى جۇمىسشىنىڭ كىم ەكەنىن بىلەسىز بە؟ ال كەش باتا سالا سول جەردە جارتىلاي جالاڭاش جۇرەتىن كىمدەر؟ جەتىمبۇرىشتىڭ اينالاسىندا قۇجىناپ جۇرگەن كىمدەر ەكەنىن بىلەسىز با؟ كولىكتەردى كۇزەتىپ كۇننىڭ استىندا تۇراتىن كىمدەر ەكەنىن شە؟ ءسىز بەن ءبىز تاماقتانىپ، قارىن تويدىرىپ جۇرگەن اسحانالاردىڭ ىدىسىن جۋاتىن كىمدەر ەكەنىن ويلادىڭىز با؟ تۇنىمەن كىرپىك قاقپاي سول ءدامحانانى كۇزەتەتىن كىمدەر ەكەنىن ءسىز جاقسى بىلەسىز. بىلمەسەڭىز ايتايىن ولار - «قازاقتار». ءيا، ءيا قاتەلەسكەن جوقسىز. كەزىندە اتىن اتاسا جاۋى قاشقان سول قازاقتار. كەڭ بايتاق جەرى، دارحان دالاسى، اسقار تاۋداي نامىسى بار قازاقتار. قىزىن ارىنا بالاعان قازاقتار.
ماسەلەنىڭ نەدە ەكەنىن اركىم ءارتۇرلى باعالايتىن شىعار. ءبىراق قازىرگى ءبىزدىڭ قوعامداعى اششى شىندىق وسى. التىن كورسەڭ بەلشەسىنەن قاز دەگەن ۇعىمدى ۇستانعان وزگە ۇلتقا كىمنىڭ قوجايىن ەكەنىن، كىمنىڭ جەرىندە جۇرگەنىن كورسەتەتىن ۋاقىت كەلگەن سىڭايلى. ءوز جەرىمىزدە تۇرىپ وزگەگە بيلىكتى بەرۋ، بۇل تولەرانتتىلىق ەمەس، بۇل كونبىستىك. تىزەرلەپ ءجۇرىپ ءومىر سۇرگەنشە، قاسقايىپ ولگەندى قالاعان قازاعىم مەنىڭ. قانىڭدا تەكتىلىك بارىن ۇمىتپاعايسىڭ. بىلەككە سەنەر ۋاقىتتا ەشكىمگە ەسە بەرمەدىك. ال، ەندى بىلىمگە سەنەر ۋاقىتتا قاپى قالماساق ەكەن.
سايلاۋحان ابىلاي
