ساناۋلى كۇننەن سوڭ جادىراعان جاز جەتەدى. جاڭارۋ مەزگىلى سانالاتىن كوكتەمدە قازاقتىڭ كوڭىلى جايلانبدى. قارجىلىق قيىندىقتان تۋعان ءتۇرلى پروبلەمالار بيلىكتى دە، باسقانى دا تىعىرىققا تىرەدى. ەلدىڭ ەرتەڭگە دەگەن ۇمىتىنەن كۇدىگى باسىم. ءبىراق، جابىققان جۇرتتىڭ كوڭىلى جازدا جادىرايدى دەگەن ءۇمىت جوق ەمەس.

الەۋمەتتىك جەلىدە ءجيى ايتىلىپ جۇرگەندەي، قازاقستانداعى جەر ماسەلەسى ءبىراز ادامدى جەر قىلدى. كوسەمسىگەن دەپۋتات تا، كولگىرسىگەن شەنەۋنىك تە، ءتىپتى، باسىنان باقايشىعىنا دەيىن بيلىكشىل بلوگەرلەردىڭ دە ءبىر سىپىراسى وسى جەر داۋىنىڭ ارقاسىندا تابانسىزدىعىمەن الەمگە بولماسا دا الاشقا اشكەرە بولدى. ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق اۋىر جاعدايعا، زاڭنىڭ وسالدىعى مەن جەمقورلىققا دا كوز جۇمىپ كەلگەن حالىقتىڭ بىتەۋ جاراسى وسى جەرگە كەلگەندە جارىلدى. ىشىنەن نەبىر ۋىت اقتارىلۋدا. ءولى ەتى شىقپاي توقتامايتىن سياقتى.

باسىندا بالانىڭ ويىنىنداي كورىپ، بيلىك ورىندارى ءمان بەرمەگەن ميتينگ بۇگىندە ەلدىڭ دە، ەل باسشىلارىنىڭ دا باس اۋرۋىنا اينالدى. شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەن ماسەلەنىڭ تىگىسىن جاتقىزادى دەلىنگەن اناۋ كوميسسيا دا قاۋقارسىز قۇرىلىم بولعان سياقتى. العاشقى وتىرىس باستالماي جاتىپ اتىراۋلىق ەرەۋىلشى ماكس بوقايەۆ ونىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋدان باس تارتسا، ءبىرىنشى جيىنىنا دا تاعى 4-5 مۇشەسى قاتىسپاي قويدى. ەندىگى جۇمىسىنا استانالىق بەلسەندى ماقسات ءىلياس ۇلى مەن ەكس-سەناتور زاۋرەش باتتالوۆا دا ارالاسپايتىنىن مالىمدەپ، كوميسسيا قۇرامىنان شىعىپ كەتتى. ولاردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى كۇماندى جەر كوميسسياسى قۇرامىنان شىعۋى بۇل ماسەلەدەن اۋلاق كەتتى دەگەندى بىلدىرمەسە كەرەك. بەلسەندىلەر بيلىكتى يلىكتىرۋدىڭ جالعىز جولىن نارازىلىق ءبىلدىرىپ، ميتينگكە شىعۋدان عانا كورەتىن سياقتى.

ءقازىر اقپارات قۇرالدارىندا، الەۋمەتتىك جەلىدە، ساياساتتانۋشىلار مەن ساياساتكەرلەر اراسىندا «جاقىن كۇندەرى ۇكىمەت وتستاۆكاعا كەتەدى ەكەن، پرەمەر-مينيستر اۋىسادى ەكەن» دەگەن اڭگىمەنىڭ ۇشىعى شىعا باستادى. ول دا نەگىزسىز ەمەس. جەرگە نارازى توپتار («حالىق» دەيىن دەسەك، جەردى ساتپاق نيەتتەگىلەر دە وزدەرىن «حالىق وكىلى» اتاپ ءجۇر) ءاۋ باستا «ۇكىمەت اۋىسسىن، ك. ءماسىموۆ كەتسىن» دەگەن تالاپ قويمادى. مۇنداي تالاپتار ايتىلسا، كەيىن كەلە، بەلسەندىلەردىڭ، ميتينگكە شىققانداردىڭ ايقايى ەلەنبەگەن سوڭ ايتىلۋى مۇمكىن. دەمەك، مۇنداي اقپارات ورتاعا تەگىننەن تەگىن ەمەس جانە سول بيلىكتىڭ باستاماسىمەن تاستالۋى دا عاجاپ ەمەس. ويتكەنى، جالپى رەسپۋبليكالىق نارازىلىق شارالارى وتەتىن ۋاقىت جاقىنداپ قالدى. ال، ۇكىمەت پەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى قانشا جەردەن جانۇشىرا «تۇسىندىرسە دە» ەل نارازىلىعى باسىلاتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. ميتينگ باستاماشىلارىنىڭ دا ماسەلەنىڭ «ماڭىزىن تۇسىنەتىن» ءتۇرى كورىنبەيدى.

ۇكىمەت وتستاۆكاسى تۋرالى اڭگىمەگە تاعى ءبىر سەبەپ – سول ۇكىمەتتىڭ شىنىمەن دە كوپتەن بەرى اۋىسپاعاندىعى. پرەمەر-مينيستر ك. ءماسىموۆ 2007 جىلدان بەرى اراعا ەكى جىل عانا ءۇزىلىس جاساپ، ۇكىمەت تىزگىنىن ۇستاپ كەلەدى. ورىنباسارلارى مەن مينيسترلىك باسشىلارىنىڭ دا دەنى ەسكى قۇرام، جاڭادان قوسىلعان شەنەۋنىكتەر جوقتىڭ قاسى. دەمەك، پرەزيدەنت، پارلامەنت سايلاۋلارىنان كەيىن جاڭارماعان ۇكىمەتتى شىنىمەن دە ءبىر سىلكىلەپ الاتىن مەزگىل جەتكەن بولار. ونىڭ ۇستىنە، 5 مامىر كۇنى اقوردادا وتكەن ۇكىمەت جيىنىندا جەر رەفورماسىنا قاتىستى پرەزيدەنت ۇكىمەت باسشىسىن دا، مينيسترلەردى دە سىنعا الدى. ك. ءماسىموۆتىڭ ءوزى دە بۇل ماسەلەدە شەت قالعانىن، ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىندا كەمشىلىكتەر جىبەرگەنىن مويىندادى.

بيلىكتەن تاۋەلسىز ءبىرقاتار باسىلىمدار مەن وپپوزيسيالىق ساياساتكەرلەر ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اۋىساتىنىنا ەش كۇماندانبايدى، قايتا، ك. ءماسىموۆتىڭ  ورنىنا كىم تاعايىندالاتىنىن تالقىلاپ جاتقان جايى بار. اتقارۋشى بيلىكتى باسقارۋعا ەندىگى ۋاقىتتا حالىقتىڭ باسىم بولىگى قولدايتىن، ەل اراسىندا ەرەكشە حاريزماسى بار تۇلعا تاڭدالادى دەيدى ولار. ونداي تۇلعالار جوق ەمەس، جەتكىلىكتى بيلىك اينالاسىندا. الايدا، ءبىر كرەسلودان ەكىنشىسىنە اۋىسىپ جۇرە بەرەتىن ول شەنەۋنىكتەردىڭ وتكەن-كەتكەنى، بىلىم-بىلىگى ەلگە ايان. قاي-قايسىسىنا بولسا دا كوڭىلى تولمايتىن ءبىر سەبەپ تابىلادى. ياعني، ۇكىمەت باسىنا جاڭادان كەلگەن ەسكى ساياساتكەرلەردىڭ قايسىسى بولسا دا ەكونوميكانى ورگە سۇيرەپ، حالىقتىڭ الاڭ كوڭىلىن ورنىنا تۇسىرەدى دەپ سەنۋ قيىن. ءبىراق، ءۇمىت سىيلاۋى مۇمكىن. وسى «ءۇمىت سىيلايدى» دەن سەنگەندىكتەن بە، الەۋمەتتىك جەلىدە «يمانعالي تاسماعامبەتوۆ پرەمەرلىككە تاعايىندالادى» ەكەن دەگەن بولجام ايتىلۋدا. وعان بىرەۋلەر 2003 جىلى يمەكەڭنىڭ ءوزى وسى جەر داۋىنا قاتىستى پرەمەر-مينيستر كرەسلوسىنان كەتكەنىن كونترارگۋمەنت رەتىندە ايتۋدا. پرەمەرلىككە «ۇسىنىلىپ» جاتقان كەلەسى ۇمىتكەر – ك. ءماسىموۆتىڭ بۇگىنگى ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتايەۆ. ۇكىمەت قۇرامىندا ءبىرشاما كادرلىق اۋىس-تۇيىستەر، قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر بولعانىنا قاراماستان ىقپالدى لاۋازىمىن ەشكىمگە بەرمەي كەلە جاتقان ساعىنتايەۆقا پرەزيدەنتتىڭ سەنىم ارتۋى مۇمكىن. ونى مىنا جەر كوميسسياسىنا ءتوراعالىق ەتۋىمەن دە تۇسىندىرە سالۋعا بولادى. الايدا، ب. ساعىنتايەۆتىڭ جوعارى بيلىك اينالاسىندا ابىرويى بولعانمەن، ەل ىشىندە سۇيكىمدى ساياساتكەر دەپ ايتا المايمىز. وسى كۇنگە دەيىن ىقپالدى ساياسي تۇلعا رەتىندە اشىلماعان، وبلىس اكىمدەرىنە دەيىن شەبەر بولىپ العان پيار تەحنولوگيالاردان ادا شەنەۋنىكتى ەلدىڭ ءبارى قولداپ كەتەدى دەۋ قيىن.

وسىلايشا جەردەن شىققان شۋ بيلىك پەن حالىق اراسىنا ۇلكەن جىك سالدى. بۇل كۇردەلى ماسەلەنى شەشۋ، ەلدىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىن قالپىنا كەلتىرۋ تەك ءبىر ادامنىڭ – ەلباسىنىڭ عانا قولىندا. جەر كوميسسياسى مەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءتيىستى ناتيجە بەرمەسە، اۋىلدان استاناعا دەيىنگى حالىقتىڭ نارازىلىعى باسىلماسا، كارىم ءماسىموۆ تە ۇزاق جىل وتىرعان ورنىن باسقاعا تاپسىرۋى ابدەن مۇمكىن. قالاي بولعاندا دا اقپارات الاڭىنا مۇنداي بولجام بەكەر تاستالعان جوق. جازعا جاڭا پرەمەرمەن كىرەمىز بە، بۇرىنعىسىمەن بارامىز با، جاقىن كۇندەرى بەلگىلى بولادى.

دارحان مۇقانتەگى