الماتى قالاسى وكج-نىڭ №4 كىتاپحاناسىندا 18 مامىر كۇنى ارۋ قالا الماتىنىڭ مىڭجىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان «ءان-جىرىم سەنسىڭ، الماتى» اتتى قالالىق تانىمدىق بايقاۋ ءوتتى. بيىل ءار قازاقتىڭ ماقتانىشى مەن مارتەبەسىنە اينالعان الماتىنىڭ 1000 جىلدىق مەرەيتويى يۋنەسكو كولەمىندە تويلانۋدا. ءبارىمىزدىڭ تاعدىرىمىزدىڭ، ءبارىمىزدىڭ جاستىق شاعىمىزدىڭ، كەمەل كەزىمىزدىڭ كۋاسى بولعان الماتىنىڭ ونەگەلى وتكەنى دە، شەجىرەلى تاريحى دا، بۇگىنگى كەلبەتى دە كەرەمەت!
بايقاۋعا ارنايى ۇيىمداستىرىلعان «قازاعىمنىڭ مارتەبەسى – الماتى!» اتتى كورمەنىڭ ەلەكتروندى ۆيدەوپرەزەنتاسياسى ارقىلى وقىرماندار ەلىمىزدىڭ مادەني ورداسىنا اينالعان، الەمگە ۇلتتىق ناقىشىمەن، سۇلۋ كەلبەتىمەن تانىلعان ارۋ قالامىز الماتىعا ادەبي ساياحات جاسادى.
بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋداعى ماقسات – مىڭجىلدىق تاريحى بار، تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ التىن بەسىگى بولعان ارمان قالامىز الماتى تۋرالى اقىندىق ونەرگە دەن قويعان جاس اقىنداردىڭ ۇزدىك جىرلارىن تاڭداۋ، دارىندى ونەر تالانتتارىن ىزدەستىرۋ، جاس تولقىنداردىڭ پوەزيا، ونەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتارىن ارتتىرۋ، تالاپتارىن ۇشتاۋ، جاستاردى وتانىن، ءوز قالاسىن سۇيۋگە ۇندەيتىن جاۋھار جىرلار جازۋعا ىنتالاندىرۋ، قالامگەرلىك شەبەرلىكتەرىن دامىتۋ.
بايقاۋعا قاتىسقان قالامىزداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دارىندى جاستارى: ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ «جاس قىران» توبىنىڭ قۇرامىندا جاڭعابايەۆ نۇربەك پەن سايلاۋ سىمبات بولسا، قازاق قىزدار مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «قوس قىزعالداق» توبىنداعى قايسار قىزدارىمىز ابزەل اجار مەن ءومىردىڭ ءار ساتىنەن ساباق الىپ جۇرەتىن بايىمبەتوۆا باقىتجامال.
قاسيەتتى قارا شاڭىراق اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «مۋزAlmaty» توبىنىڭ ونەرلى قىزدارى: تاجىبايەۆا روزا مەن ايكۇمىس بولەگەن، «سونبەس الاۋ» توبىنىڭ سەگىز قىرلى ءبىر سىرلى جىگەرلى جاستارى ناسىر ەرسىن مەن ءالىپ نۇراحمەت الماتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اتىنان قاتىسىپ، ب ا ق سىناستى.
سايىسكەرلەردىڭ ونەرىنە باعا بەرگەن قازىلار القاسىنىڭ قۇرامىنا: شاكييەۆا ءبۇبىحان بارات قىزى – «الماتىكىتاپ» باسپاسىنىڭ ۆيسە-پرەزيدەنتى، رامازان ءومىرالى ۇلى ستامعازييەۆ – ءانشى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتيسى، امىرە قاشاۋبايەۆ اتىنداعى ءان بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى، ۇلاعاتتى ۇستاز، ءلاززات تىنىشباي قىزى مامەدوۆا – المالى اۋدانى اكىمشىلىگىنىڭ مادەنيەت ءبولىمىنىڭ باسشىسى، روزا قاسىمبەك قىزى قابييەۆا – الماتى قالاسى ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانا جۇيەسىنىڭ ديرەكتورى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى؛ سەرىك قالييەۆ – اقىن، رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسىنىڭ جۇلدەگەرى شاقىرىلدى.
سايىسكەرلەر 5 اينالىم بويىنشا ونەر كورسەتىپ، سىنعا ءتۇستى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن دارىندى جاستار ءۇشىن الماتى – ارمان قالا ەمەس، سول ارماننىڭ ورىندالاتىن قالاسىنا اينالعاندىعىنا كۋا بولىپ ءجۇرمىز.
«جاستىعىمنىڭ كۋاسى – الماتى» اتتى العاشقى اينالىمدا سايىسكەر توپتار ارنايى دايىندالعان سلايد، ۆيدەوروليكتەر ارقىلى وزدەرىن، ءبىلىم وردالارىن تانىستىردى. جاسامپازدىقتىڭ، جاسىل جەلەكتىڭ، ماڭگىلىك جاستىقتىڭ ورداسىنداعى وتكىزگەن ءار كۇنىن باقىتقا بالايتىن سايىسكەرلەرىمىز ادەبي-سازدى كومپوزيسيالار ارقىلى تانىستىرۋلارىن كورەرمەندەردىڭ نازارىنا ۇسىنىپ، وزدەرىنىڭ بۇل مەرەيتويلىق شاراعا ۇلكەن شىعارماشىلىق تارتۋمەن، تەرەڭ بىلىممەن كەلگەندەرىن كورسەتە ءبىلدى.
«الماتى، سەن ءبىزدى اقىن ەتتىڭ» اتتى مەرەكەلىك ءجىر-مۇشايرا اينالىمىندا سايىسكەرلەر ءوز شىعارماشىلىقتارىنان الماتى قالاسىنىڭ مەرەيتويىنا ارناپ شىعارعان جاڭا جىرلارىن مانەرلەپ وقىدى. «قوس قىزعالداق» توبىنداعى ابزەل اجار «ماحاببات ورداسى» دەگەن شابىتتى جىرىن «بار اڭسارىم وزىڭدە بولعانمەنەن، اۋىلىمنان ارتىق دەپ تۇسىنبەيمىن» دەپ شىنايىلىقپەن قورىتىندىلادى.
«جاس قىران» توبىنىڭ قۇرامىنداعى جاس اقىن نۇربەك جاڭعابايەۆ «جۇرەگىمە ورناتقان بەيىشىمسىڭ الماتى» دەگەن جۇرەكجاردى جىرىن وقىسا، كوپتەگەن ءجىر-مۇشايرالارىنىڭ جەڭىمپازى روزا تاجييەۆا ارمان قۋىپ كەلگەن الماتىنىڭ ومىرىندەگى ورنى جايلى «شاھار جايلى جىر» شىعارماسىندا تولعادى. «سونبەس الاۋ» توبىنداعى ءالىپ نۇراحمەت تە الىپ شاھاردىڭ كەلبەتى مەن كوركىن جىرىنا ارقاۋ ەتتى. ءبىر باستارىنا مىڭ قۋانىش، مىڭ قايعى سىيلاعان، ستۋدەنتتىك ءومىردىڭ، اق جارقىن كوڭىلدەردىڭ عاجايىپ ساتتەرىنە كۋا بولعان اسقاق قالا الماتىعا وتتى جىرلارىن ارناعان جاس اقىندار قازاق ادەبيەتىنىڭ بولاشاعى دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز.
ەلىمىزدىڭ تاريحىمەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان وڭتۇستىك استانامىزدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنگى تىنىسى ءار قازاقتىڭ نازارىندا جۇرەرى انىق.
وسى ورايدا، «مىڭجىلدىق شاھار الماتى» كەزەڭىندە سايىسكەرلەر ۇياشىقتار تاڭداۋ ارقىلى الماتى قالاسىنىڭ تاريحىنا، مادەنيەتىنە، رۋحانياتىنا، ساۋلەتىنە، كوشەلەرىنە بايلانىستى قويىلعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. ۇتقىر سۇراقتارعا ۇتىمدى جاۋاپ بەرگەن سايىسكەرلەرىمىز تاريحى تۇنعان شەجىرە قالا الماتى جايلى وزدەرىنىڭ تەرەڭ بىلىمدەرىن، تاپقىرلىقتارىن كورسەتە ءبىلدى.
«شابىتىمنىڭ شالقىرىسىڭ، الماتى!» اتتى شىعارماشىلىق بايگەدە سايىسكەرلەر ەكران ارقىلى كورسەتىلەتىن تاپسىرما بويىنشا وزدەرىنىڭ شەشەندىك، اقىندىق، تاپقىرلىق شەبەرلىكتەرىن، شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىن پاش ەتتى.
«جاس قىران» توبىنا «الماتىنىڭ كەشىندە، الاتاۋدىڭ توسىندە»، «مۋزAlmaty» توبىنا «بال شىرىن الما باعى بار» تاقىرىبى بەرىلدى. «الماتى – استاناسى ماحابباتتىڭ» تاقىرىبى «قوس قىزعالداقتارعا» بۇيىرسا، ال «كوكتوبەنىڭ ەتەگى – كوكتەم كەشكەن ءبىر مەكەن» تاقىرىبىن «سونبەس الاۋ» توبى تاڭداپ الدى. ءار توپ وزدەرىنە بەرىلگەن 5 مينۋت ۋاقىت ارالىعىندا بايگە ساحناسىنا ءبىرىنشى بولىپ شىعۋعا اسىقتى.
شەشەندىك پەن جىلدامدىقتى تالاپ ەتكەن بۇل اينالىمدا جاس ونەرپازدار ايانىپ قالمادى. ءبىرى اۋەلەتە ءان شىرقاپ، ءبىرى اقىندىق قىرىمەن تانىلسا، ءبىرى تەاترلاندىرىلعان قويىلىم دا قويىپ جاتتى. ءبىرىنشى بولىپ ساحنا تورىنە «جاس قىران» توبى سۋىرىلىپ شىعىپ، ارۋ قالامىز تۋرالى ءان دە شىرقادى، جاۋھار جىر دا وقىدى. بار ونەرلەرىن ورتاعا سالعان ورەندەرىمىز سۋىرىپسالمالىق قاسيەت بويىنا سىڭگەن بابالارىمىزدىڭ سارا جولىن جالعاعانداي اسەر قالدىردى.
اسەم قالا الماتى جايلى قالام تەربەمەگەن اقىن، ءان ارناماعان كومپوزيتور نەكەن-ساياق ەكەندىگى حاق. «ءانىم سەنسىڭ، الماتى» اينالىمىندا سايىسكەرلەر ارۋ قالا الماتى تۋرالى اسەم اندەر ورىندادى.
الماتىعا دەگەن ايرىقشا سۇيىسپەنشىلىك سەزىممەن ورىندالعان حالىقتىڭ قۇلاعىنا ءسىڭىستى بولىپ كەتكەن «ساعىندىم الماتىمدى» ءانىن سايلاۋ سىمبات، «الماتىم جۇرەگىمدە» ءانىن بايىمبەتوۆا باقىتجامال ورىندادى. ايكۇمىس بولەگەن تۇرسىنبەك شاپايدىڭ «الماتى كۇزى» ءانىن، ناسىر ەرسىن «الماتىنىڭ تۇندەرى» ءانىن شىرقاپ، تىڭدارمانداردىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىردى.
كەش اياسىندا كورەرمەندەر جۇرەكتەرگە نۇر قۇيىپ، جىر سىيلاعان، كوڭىلدەرگە كوركەم وي سالاتىن كەلبەتتى الماتىمىزعا ارنالعان جاۋھار جىرلار مەن الماتى قالاسى تۋرالى جاۋھار جىرلارعا شالقىعان اۋەن قوسىپ، ارلەندىرە تۇسكەن سازگەرلەردىڭ اسەم اندەرىمەن دە سۋسىندادى.
ءبىلىم ورداسىنىڭ ۇكىلەگەن ءۇمىتى بولىپ وتىرعان سايىسكەرلەردىڭ جانكۇيەرلەرى دە «كورەرمەندەر كورىمدىگى» اتتى ەلەكتروندى ويىن-ۆيكتوريناعا بەلسەنە قاتىسىپ، الماتى قالاسى تۋرالى كەرەمەت كىتاپتار ۇتىپ الدى.
جانكۇيەرلەردىڭ تاراپىنان ەلەمەسوۆا باعدات، قاستەي ايدوس، تۇران بەكارىس سىندى تالاپتى دا تالانتتى جاستار كورىكتى قالانىڭ مەرەيتويىنا ارناپ اننەن شاشۋ شاشتى. «الماتى ءتۇنى»، «اي-ارۋ»، «نۇرلى كوكتەم»، «قازاق ەلى وسىنداي» اندەرى بارشا كورەرمەنگە كوتەرىڭكى كۇي سىيلادى. مارلەن ايت-اقىن انالارعا ارنالعان ولەڭىن وقىپ بەردى.
تانىمدىق بايقاۋدى كىتاپحانانىڭ تۇراقتى وقىرماندارى، الماتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى مارلەن ايت-اقىن مەن اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى ەرمەك تۋلەۋوۆ جۇرگىزدى.
تالاس پەن تارتىسقا تولى بايقاۋ قورىتىندىسى بويىنشا «سونبەس الاۋ» توبى ءىىى ورىنعا، «قوس قىزعالداق» توبى ءىى ورىنعا يە بولسا، ءى ورىن «مۋزAlmaty» توبىنىڭ قىزدارىنا بۇيىردى. باس جۇلدەنى «جاس قىران» توبىنىڭ ونەرپازدارى قانجىعالارىنا بايلادى. سايىسكەرلەر ارنايى ديپلوممەن، باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
بەرەكەسى مەن مەرەكەسى، تىرلىگى مەن بىرلىگى جاراسقان – الماتى. تالاي تاعدىردى توعىستىرعان، جالعىز جۇرەكتەردى تابىستىرعان – الماتى. قۋانىش پەن شاتتىقتىڭ، جاستىق پەنەن قارتتىقتىڭ كۋاسى بولعان – الماتى.
اقىندارعا جىر بولعان، سازگەرلەرگە اۋەنمەن شەرتەر سىر بولعان، اسقاق ەلدىڭ التىن ورداسى، ونەر مەن ءبىلىمنىڭ، ادەبيەت پەن مادەنيەتتىڭ وشاعىنا اينالىپ، تالاي جاستىڭ كوكىرەك كوزىن اشىپ، تالانتتى تاۋ تۇلعالاردى تاربيەلەگەن، الاقانعا سالىپ الديلەگەن – الماتى.
مىنە، وسى الماتىنى جاستارىمىز جالىندى جىرلارىمەن تەربەپ، اۋەلەگەن اندەرىمەن الديلەدى. الەم تانىعان اسەم قالامىز الماتىنىڭ مارتەبەسى ءارقاشان دا بيىك بولسىن! كەربەز الاتاۋدىڭ كورىكتى قويناۋىنان ورىن تەپكەن كوركەم الماتىنىڭ ءاربىر تاڭى ارايلى، ءاربىر كۇنى مەرەكەگە تولى بولسىن!
