ارادا اپتا وتپەي، بىرىنەن كەيىن ءبىرى وز-وزدەرىنە قول سالعان جاستار جايىنداعى قارا حاباردى تەلەارنا جاڭالىقتارى سول كەزدە جارىسا حابارلاپ جاتتى. ولاردىڭ ومىردەن ءتۇڭىلىپ، اياق استىنان وسىنداي شەشىم قابىلداۋلارىنا نە سەبەپ بولعانىن ەشكىم دە، كەرەك دەسەڭىز، جاقىندارى دا ءدوپ باسىپ ايتقان ەمەس. تەك بولجام عانا بار. ال، بۇل جاسوسپىرىمدەردىڭ ومىرمەن قوش ايتىسۋلارى ارنايى ماماندارىمىزدىڭ ساناسىنا سوسىن بارىپ قانا جەتكەندەي، پسيحولوگتار وقۋ اياقتالاردىڭ سوڭعى كۇندەرىندە عانا بالالارمەن تىعىز جۇمىس جۇرگىزە باستاعانىن ەستىدىك. شىندىعىندا، وسىنداي جۇمىس سوڭعى 4-5 جىلدىڭ كولەمىندە مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ، اسىرەسە، مەكتەپ ءبىتىرۋشى جاستاردىڭ اراسىندا كەڭىنەن تاراپ كەتكەن ءوز ءومىرىن قيۋعا نيەتتەنگەندەردىڭ بەلگىسى بىلىنە باستاعان العاشقى كەزدەردە-اق مىقتاپ قولعا الىنۋى كەرەك ەدى-اۋ. وكىنىشكە قاراي، قولىمىزدى كەش سەرمەگەنىمىزدىڭ ارقاسىندا وسىنداي اۋىر جاعدايعا جەڭىل قارايتىن جاستارىمىزدىڭ سانى ارتىپ، جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى سۋيسيد جونىندە قازاقستان بۇل كۇندە الدىڭعى ورىنعا شىققانىن شەتەلدىك ساراپشىلار الدىمىزعا جايىپ بەردى. ال، وتكەن جىلى "جاستار" عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى كەلتىرگەن دەرەك كوزدەرى 15 پەن 19 جاس ارالىعىنداعى جاستارىمىزدىڭ 31 مىڭىنان استامىنان قاپىدا كوز جازىپ قالعانىمىزدى كەلتىرگەن بولاتىن. بىلتىرعى جىلدىڭ العاشقى بەس ايىنىڭ سوڭعى ەكى اپتاسىندا التى بالا وز-وزدەرىنە قول جۇمساپ، ومىردەن وزدى. مەكتەپتە سوڭعى قوڭىراۋ سوعىلارعا ساناۋلى عانا كۇندەر قالعاندا  وسىنداي وقىس جايتتار بىرىنەن كەيىن ءبىرى قايتالاندى. قيىلىپ جاتقان قىرشىن ومىرلەرگە قاراپ، بۇگىنگى ءبىزدىڭ، قوعامىمىزداعى، ورتامىزداعى، وتباسىمىزداعى جىبەرىپ جاتقان كەمشىلىكتەرىمىز ەسكە تۇسەدى. كەز كەلگەن قيىن جاعدايدا، اسىرەسە، قارا جامىلعان قامكوڭىل تۇستا بۇل ولقىلىقتاردى سارالاماسقا استە بولماس.

سەبەپ ءارتۇرلى

جالپى، سۋيسيدكە "ءوز ءومىرىن قيۋعا نيەتى بار مىنەز-قۇلىق" دەپ، ات قويىپ، ايدار تاققانىمىزبەن، دارىگەرلەر مۇنى اۋرۋدىڭ ءبىر ءتۇرى دەپ كورسەتسە، پسيحولوگتار جان كۇيزەلىسىنىڭ كورىنىسى دەپ تۇسىندىرەدى. ال، وسى ورايدا پسيحياترلار ادامنىڭ وز-وزىنە قول سالۋىن مىناداي ءۇش سەبەپپەن بايلانىستىرادى. ياعني، ءبىرىنشى سەبەپ - ادامنىڭ وزىنە كوڭىلىنىڭ تولماۋى. مىنەز-قۇلقىنا، تۇر-الپەتىنە كوڭىلى تولماعان بالا ءوزىن وزگەلەردەن ءبىر ساتى تومەن ۇستاپ، كەمسىتۋىنىڭ ناتيجەسى ءومىر ءسۇرۋدىڭ ءمان-ماڭىزىن جوعالتۋعا اكەپ سوعادى ەكەن. ەكىنشى سەبەپ، پسيحولوگيالىق داعدارىستى كوڭىل-كۇي، الەۋمەتتىك داۋ-دامايلار. ونىڭ كورىنىسى سۇيىكتىسىنە قول جەتكىزە الماعانداردىڭ، "جاۋاپسىز ماحابباتتىڭ" قۇربانىنا اينالعانداردىڭ، اتا-اناسىمەن، ۇستازىمەن نەمەسە دوسىمەن رەنجىسىپ قالعان جاستاردىڭ مۇنداي قيىن جاعدايدان شىعاراتىن جولدى وزىنە قول جۇمساۋ دەپ ءبىلۋى. ءۇشىنشى سەبەپ پسيحيكالىق اۋىتقۋلار، فيزيولوگيالىق فاكتورلاردىڭ اسەرى، ياعني، جان كۇيزەلىسىنىڭ ورىن الۋى. ارينە، مۇنداي جاعدايدا دارىگەردىڭ باقىلاۋىنا الىنعان ولارمەن پسيحولوگتار، سوسيولوگتار جۇمىس ىستەيدى. پسيحياترلار ءبىرىنشى جانە ەكىنشى سەبەپ بويىنشا سۋيسيدكە باراتىن جاستاردىڭ اقىل-ەسى دۇرىس، دەنساۋلىعىندا كىنارات جوق، ءبىراق، ءبىر مينۋتتىق السىزدىك ولاردى ومىردەن جۇلىپ الىپ كەتەتىنىن العا تارتادى.

سەنىمسىز بولاشاق

"ءبىر مينۋتتىق السىزدىك". ارينە، ءدال وسى ءساتتى جىبەرىپ العان اتا-انا، ۇستاز دا، دوس-جاران، قۇربى-قۇرداس تا وزدەرىنىڭ جانىنداعى ادامنان قاپىدا ايىرىلىپ قالعانىن قانشا جەردەن جەر تەپكىلەپ، كوز جاسىن كولدەتىپ توككەنىمەن، وكىنىشتىڭ ورنىن تولتىرا المايدى. ءبىراق، ول بارشامىزعا ساباق بولۋى ءتيىس. بۇگىنگى كۇنى جۇمىستىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ، باس كوتەرۋگە ءبىر ۋاقىتى بولا بەرمەيتىن اتا-انا قالت ەتكەنىندە باۋىر ەتى بالالارىنىڭ قاسىنان تابىلىپ، جىلى-جۇمساق، ءتاتتىسىن بەرىپ وتىرىپ، اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ، ىشتەگى سىرلارىمەن ءبولىسىپ، ەمەن-جارقىن سويلەسسە مۇنداي قيىن دا اۋىر جاعدايعا تاپ بولماس پا ەدىك؟! سول سەكىلدى مەكتەپتە ۇستازدار دا قاس-قاباعى تۇسىڭكىرەگەن وقۋشىسىن جانىنا جاقىن تارتىپ سويلەسسە، اقىل-كەڭەسىن اياماسا، مۇنداي قاتەلىك ورىن الار ما ەدى؟ ال، ايتقىزباي-اق، سىرىڭدى دا، جانىڭدى دا جاڭىلماي ۇعاتىن دوستارى شە؟ ءوز كەزەگىندە ولار دا قۇربى-قۇرداسىنىڭ كوڭىل-كۇيىنىڭ بولماي جۇرگەنىنە ەلەمەگەن سىڭاي تانىتۋى وسىندايدا كەشىرىلمەس كۇنا سانالماي ما؟ ويتكەنى، ءبىر مينۋتتىق السىزدىك كەزىندە جانىندا جاقىن تارتار ەشكىمنىڭ بولماعانى، ىشتەگى بار ۋايىم مەن جاندى جەگەن وكىنىش نە سىردىڭ بۇكپەسىز اقتارىلماۋى، سوعان وراي ءوزىن قولداي قويار ادامنىڭ تابىلماۋىنان وسىنداي قادامعا ەرىكسىز جول بەرىلىپ جاتادى. قامسىز جان ەرىككەننەن بارىپ بيىك قاباتتى ۇيدەن سەكىرىپ كەتپەسى بەسەنەدەن بەلگىلى بولار. ەندەشە پسيحولوگتارىمىز دا، پسيحياترلارىمىز دا ايتىپ جۇرگەن، ەگەر قامكوڭىل جايتقا، كۇيزەلىسكە دۋشار بولعان بالانىڭ ارەكەتتەرىن ەلەپ-ەسكەرمەسەك، سان سوققانىمىز ءبىر بۇل بولماق ەمەس. سول ارنايى ماماندارىمىزدىڭ وزدەرى مۇنداي جاعدايلاردا بالالاردىڭ ەڭ الدىمەن مىنەز-قۇلقىنىڭ وزگەرەتىنىن ايتادى. توماعا-تۇيىق تارتىپ، اڭگىمەدەن قاشقاقتاپ، ەنجارلىق، سەلقوستىق تانىتا باستاۋى نە بولماسا، بۇرىنعى مىنەزىنە مۇلدە ۇقسامايتىن اشۋلانشاق بولىپ السا دا، ول ەكىنىڭ ءبىرىن ويلاندىرماي قويماۋى قاجەت. ساباققا بارۋدان قاشقاقتاپ، سىلتاۋلاردى كوبەيتسە دە نەمەسە اقشا سۇراعىشتاپ، قالتانى قاعىپ بارا جاتسا دا، ونىڭ ءبىر سەبەبى بولۋى ءتيىس. سوندىقتان، كەز كەلگەن بالانىڭ باسىنداعى مۇنداي بەلگىلەرگە كوز جۇما قاراۋ استە دۇرىس ەمەس.

ءجونسىز ناسيحات

جوعارىدا، ءبىر سوزىمىزدە بۇل دەرتتىڭ الدىن الۋدا پەداگوگ-پسيحولوگ ماماندار مەن اتا-انانىڭ ءرولىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن ايتتىق. جاستايىنان بالانىڭ قانداي قيىن جاعدايعا دا قارسى تۇرا الار مىقتى كۇشى، سەنىمى بولۋى كەرەكتىگىن ساناسىنا قۇيىپ، جاقىندارىنىڭ، تۋىستارىنىڭ، وتباسىنىڭ ونى، ءبىر-بىرىن جاقسى كورەتىندىكتەرىن ءبىلدىرىپ، سەزدىرىپ وتىرسا، شىعارماشىلىق، ومىرلىك جوسپارلار جايىندا ءجيى اڭگىمە قوزعاپ، ونىڭ بولاشاعىنا سەنىممەن قاراۋعا ۇيرەتسە، مۇنداي ءالسىز قادامنىڭ جولى، ءسوزسىز، قيىلار ەدى. ەرتەڭگى كۇنگى بۇلىڭعىر بولاشاقتىڭ العاشقى قادامىنا اياق باسار تۇستا جاس جۇرەك ۇلكەن قولداۋ، وزدەرىنە دەگەن نىق سەنىمدى جاقىندارىنان، ۇستازدارىنان كۇتەدى.      

ەكىنشىدەن، سۋيسيد جاساعان بالالاردى اشىق تۇردە ناسيحاتتاۋدىڭ ءجونى بولۋى كەرەك. ون ءبىرىنشى قاباتتان قۇلديلاپ، تۇسكەن جەرىن قىپ-قىزىل قانعا بوياعان ەكى قىزدىڭ ءولىمى وز-وزدەرىنىڭ ەرتەڭىنە سەنىمسىز قانشا بالانىڭ پسيحيكاسىنا كەرى اسەر ەتكەنىن ەسكەردىك پە ەكەن؟ بالا تۇرماق، ۇپ-ۇلكەن باسىمەن ءوز جەتكىنشەكتەرىنىڭ الدىندا وتىرعان اتا-انا دا ءۇنسىز قاراي المايتىن كورىنىس ەدى بۇل. سوندىقتان، ءبىز وسىنداي كادرلاردى كورسەتۋ ارقىلى ءوز قولىمىزبەن، سانالى تۇردە جاستارىمىزدى ولىمگە يتەرمەلەپ جاتقانداي كورىنەمىز. جالپى، بىلە-بىلگەنگە، بۇل اۋىر ماسەلە قوعام الدىندا ءدال سول قالپى كورسەتىلمەي، ارنايى مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن عانا تالقىلاۋدى قاجەت ەتەتىنىن ەسكەرە بەرمەيمىز.

سوڭعى ۋاقىتتا ارنايى مەكەمەلەرگە دەرتتىڭ اتاۋىن اشىق ايتپاۋ جايىندا تاپسىرما بەرىلگەنىمەن، وكىنىشكە قاراي، ول ازىرگە قاعاز جۇزىندە قالىپ كەلە جاتقانى راس. سول سەكىلدى پسيحولوگيالىق ورتالىقتار قۇرىلىپ جاتقانىمەن دە، بۇل ورىندارعا باس سۇعۋدى كەيبىرەۋلەردىڭ وزدەرىن اۋرۋ ادامداي سەزىنەتىندەرى تاعى انىق. سوندىقتان، حالىق ءالى كۇنگە بۇل دەرتتىڭ اتاۋىنان شوشيدى.

ءتوزىم كەرەك

ءبىراق، سولاي بولا تۇرا، جەلكىلدەگەن جاستاردىڭ كەز كەلگەن قيىندىققا قارسى تۇرا الماي، سىن ساعاتىندا وزدەرىنە قول جۇمساپ، جەڭىل جول ىزدەۋىن بۇكىل قوعام بولىپ الدىن الۋدىڭ ۋاقىتى كەلگەنىن ايتۋىمىز كەرەك. ءومىر دەگەن قيىنشىلىعىن ۇسىنىپ وتىرىپ، توزىمدىلىگىڭدى تەكسەرەتىن ۇلكەن مەكتەپ. سوندىقتان، السىزدىك تانىتىپ، وزىنە قول جۇمساپ جاتسا، مۇنى ءدىنىمىز يسلام دا قۇپتامايدى. مۇنداي جانداردىڭ جانازاسىن شىعارماۋعا بۇيىرادى. ولاي بولسا، اللا ءوزى بەرگەن جاندى ءوزى الۋى كەرەكتىگىن ءاربىر جاس جانىنا توقىپ وسكەنى كەرەك.

تاڭشولپان تارعىن