كەز كەلگەن ايەلگە بىردەن كۇيەۋىنىڭ دەگەنىنە ۇندەمەي كونۋ، قارسى ءسوز ايتپاي، ونىڭ بۇيرىعىن بۇلجىتپاي ورىنداۋ وتە قيىن. سوندىقتان تاڭنىڭ اتىسىنان كۇننىڭ باتىسىنا دەيىن ءوزىڭىزدى باقىلاڭىز. كۇيەۋىڭىزگە كۇنىنە نەشە رەت قارسى شىقتىڭىز؟ قارسى شىقپاساڭىز دا، وزىڭىزدىكىن جاسايسىز، سولاي ما؟ سۇراپ الاسىز دا، جاۋابى ۇناماعان سوڭ ءبارىن كەرى جاساپ شىعاسىز. 

ەندى وسى ادەتىڭىزدى وزگەرتۋگە تىرىسىڭىز. نە ىستەسەڭىز دە، مايدا-شۇيدە دەگەنگە قاراماستان كۇيەۋىڭىزبەن اقىلداسىپ، رۇقسات سۇراپ وتىرىڭىز.  جانە اقىل سۇراعان سوڭ ونىڭ ايتقانىن ورىنداڭىز. 

قارسىلىق پەن قىرسىقتىق دەگەن اۆتوماتتى تۇردە ىسكە قوسىلاتىن دۇنيە. سولاردى جەڭۋ ءۇشىن جاعدايدىتۇيسىكپەن تۇسىنە ءبىلۋ شارت. جاساپ كورىڭىز. وتە پايدالى تاجىريبە ەكەنىنە كوزىڭىز جەتەدى. وزىڭىزگە دە ۇنايتىنى انىق. كۇيەۋدى تىڭداماعان ادام وسىنداي ساتتە ءوزىنىڭ دە، ەرىنىڭ دە جەڭىلەتىنىن بايقار. ەرى كۇش-قۋاتىن تەككە سارپ ەتەدى. ايەلى ونىڭ دەگەنىن تۇسىنبەيدى، جۇزەگە اسىرمايدى، قابىلداي المايدى. ايەل بار كۇشىن قارسى تۇرۋعا باعىتتاپ الادى. سودان قۋاتى سارقىلادى. ايەلىنىڭ قۇيما قۇلاقتىعى مەن ەرىن تىڭداۋى، باعىنۋى ەركەك ادامعا جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الۋعا سەپتەسەدى. جاۋاپكەرشىلىك ەر كىسىگە قارىم-قاتىناستا باس بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل وتە ماڭىزدى. جاۋاپكەرشىلىك ەر ادامنىڭ ەڭ ءتاۋىر قاسيەتتەرىنىڭ اشىلۋىنا جول اشادى. ايەلى دە كوپ كۇش-قۋاتىن ۇنەمدەيدى. ونى قارسىلىققا جۇمساپ، اۋرە بولمايدى. 

ءسال مەرزىمنەن سوڭ ايەل ءوزىنىڭ سابىرلى بولا باستاعانىن بايقايدى. ەرى ونىڭ جاعدايىن سۇراعىشتاپ، پىكىرىنە قۇلاق اسىپ، قاس-قاباعىن باعىپ، تىلەك-نيەتىن بىلگىسى كەلىپ، ءوزى دە نەشە ءتۇرلىنى ۇسىنىپ، جاڭا زاتتار ساتىپ اپەرىپ، ىلعي اڭگىمەلەسىپ، ءتۇرلى نارسە ويلاپ تاۋىپ، نازار سالىپ، ۋاقىت بولگىش بولىپ كەتەدى. 

ەگەر ايەلى ءسوز تالاستىرعاندى قويىپ، ەرىنىڭ ايتقانىنا كونگىش بولا باستاسا، ول دا ونى دەرەۋ بايقاماق. ەركەكتەر ايەلدەرىنىڭ كونگىشتىگىنەن بۇرىنعىداي تاڭداۋ جاساپ، شەشىم شىعارمايتىنىن ءبىرىنشى بايقايدى ەكەن. وزىندە باسقا امال قالماعان سوڭ ەر ادام ءوزى تاڭداۋ جاساپ، شەشىم شىعارۋدى موينىنا الادى. ەركەكتىڭ پسيحولوگياسىندا ەگەر ول ءۇشىن بىرەۋ شەشىم شىعارىپ جاتسا، ول بۇدان كەيىن شەشىم شىعارۋعا ىنتىقپايدى، باسىن قاتىرمايدى ەكەن. ارتىق كۇش-قۋات جۇمساپ نە كەرەك دەگەن وي جەڭسىك بەرمەيدى ەكەن. ۇيىندە وزىنە تىم كوپ مىندەت جۇكتەپ الاتىن ايەلدەردىڭ كوپشىلىگى ەرلەرىنىڭ مىندەتىن تارتىپ الىپ جۇرگەنىن كوز الدىڭىزعا ەلەتەتە بەرىڭىز. سوسىن بارىپ، كۇيەۋىمنىڭ قولىنان تۇك كەلمەيدى دەپ رەنجيدى. ءاربىر ەركەك ادام «ەرتەڭ سوعىس بولسا، مەن تىڭ بولۋىم» كەرەك دەگەن پسيحولوگيامەن ءومىر سۇرەدى. سوندىقتان ارتىق قۋات جۇمساۋعا تارتىنىپ تۇرادى. ايەل ءوزى ىستەي الدى ما، كەلەسى جولى دا ىستەي بەرسىن دەگەن ويدا بولادى. 

ايەلدىڭ نەگىزگى مىندەتى – وتباسى قۇرۋ، بالا تۋۋ، ونى ءوسىرۋ. وتباسىنىڭ تاتۋ، ىنتىماقتى بولۋ-بولماۋى ايەلگە تىكەلەي تاۋەلدى. ايەل باعىنىپ تۇرماسا، ەركەكتىڭ ءتوزىمى تەز تاۋسىلادى. توزىممەن بىرگە كۇش-قۋاتى سارقىلادى. ايەل ەرىن باعالاماسا، ول ماقساتىن ايقىنداي المايدى. ايەلى ەرىن تىڭداسا، باعىنسا، باسىن ءيىپ وتىرسا، ول وتباسىداعى بالا بىتكەن اتا-اناسىنىڭ ءتىلىن العىش كەلەدى.

ايەلدىڭ ادالدىعى ەرىنە قۋات سىيلايدى. ساناداعى، جۇرەكتەگى، تاندەگى ادالدىق قاتار جۇرەدى. بۇلاردى بولۋگە كەلمەيدى. ايەل ەرىنە جان-تانىمەن ادال بولسا، ول ونىڭ ومىرلىك جان جولداسى بولا الادى. ايەل ءوز كۇيەۋى تۋرالى ەشقاشان ەشكىمگە ءتىس جارىپ جامانداماۋى كەرەك. ءتىپتى جامانات ويلاماۋى دا ءتيىس. ەرى تۋرالى جامان وي – ءوزى وتىرعان بۇتاقتى ارالاۋ دەگەن ءسوز. ەرىنە تەك جاقسى مىنەزدەمە بەرىپ، كوزىنشە ماقتاۋى ءتيىس. جاقسى ىس-ارەكەتىن بايقاپ، سونى ەل الدىندا كورسەتۋى قاجەت. ءوزى ەرىنىڭ بويىنان كورگىسى كەلگەن ءار قاسيەتتىڭ جۇقاناعىن بايقاسا، سونى تىلگە تيەك ەتۋى ماڭىزدى. 

ايەل ءوزىنىڭ كۇيەۋىن سىيلاپ، شابىتتاندىرىپ وتىرسا، ەرىنىڭ تەك جاقسى مىنەز-قۇلقىن كورۋدى، ماقتاۋدى ۇيرەنسە، ەر ادام وتباسىندا شەشىم قابىلداپ، قوعامداعى ىستەرگە بەلسەنە اتسالىساتىن بولادى. 

باعىنۋ، تىڭداۋ، سابىرلى بولۋ، مەيىرىم سىيلاۋ، وتباسىن گۇلدەندىرۋ – ايەلدىڭ مىندەتى. ەر ادام ايەلىنىڭ سابىرىن بويىنا سىڭىرەدى. ەر كىسى قۋانىش، ىسكەرلىك پەن ماقساتشىلدىق ءۇشىن جاۋاپتى. ءۇي ءىشىنىڭ اۋا-رايى ايەلگە تاۋەلدى. ايەل سىمباتتى، كۇتۋلى، تازا، سۇلۋ بولۋى كەرەك. نەشە ءتۇرلى اشەكەي تاعىپ جۇرگەنى ابزال. ۇيدە دە، تۇزدە دە جاقسى كيىنىپ جۇرگەنى دۇرىس. ايەلگە ەرىنىڭ كوزىنشە ءوزىن ماقتاۋىنا بولمايدى. ايەل ءوزىنىڭ وزىمشىلدىگىن باسقا ايەلدەردىڭ كوزىنشە كورسەتسە دە جەتكىلىكتى. 

شىعىس دانالىعى بويىنشا ايەل ادامنىڭ ۇيدەن تىس جەردە جۇمىس ىستەگەنى قۇپتالمايدى. جۇمىس ىستەسە تەك قىزىعۋشىلىق رەتىندە، اپتاسىنا بىرنەشە ساعات قانا ءبولۋى كەرەك. ايەلدىڭ جۇمىسى – وتباسى. كۇيەۋى، بالالارى، ءۇيى، تۋىستارمەن قارىم-قاتىناسى. ەگەر ەر ادام ايەلىن دۇرىس باعىتتاي السا، وندا ول وتاعاسىنىڭ ءتۇزۋ جولعا ءتۇسىپ، تابىسكەر بولۋىنا سەبەپشى بولاتىن كۇشكە اينالادى. كۇيەۋى ايەلىن سىيلاماسا، ءۇيدىڭ بەرەكەسى قاشادى. ءبىر وتباسىنىڭ باقىتسىزدىعى ءاردايىم ەكەۋدىڭ ەنشىسىندە. ەگەر ايەل ەرىن سىيلاماسا، ونى جەڭىستەرگە شابىتتاندىرماسا، ونىڭ بويىنان وسالدىق بايقاسا – وعان ساتقىندىق جاساعانى. 

ۇيدەگى ايەلى قانشالىقتى سىيلاسا، تۇزدە ەر ادامنىڭ ابىرويى سونشالىقتى بولماق. ايەلدىڭ ەڭ باستى قاسيەتى – جۇمساق داۋىسى. ايەل ەرىنە قاراعاندا الدەقايدا يماندى كەلۋى كەرەك. 

ءۇي - ايەلدىڭ قورعانى. ونىڭ ءىشى-سىرتىندا بولىپ جاتقاندى باقىلاۋ، قاداعالاۋ، كۇتىپ ۇستاۋ، ۇيىمداستىرىپ، ۇيىتقى بولۋ - ايەلدىڭ مىندەتى. ەر ادام ءۇيدىڭ تىرلىگىن ماقتاسا عانا جاسايدى. ايەلدىڭ مىندەتى – ونى جاساۋعا ىنتالاندىرۋ. ايەل ۇيدە كوپ ۋاقىتىن وتكىزەدى. سوندىقتان كۇش-قۋاتىن ۇيدەن الادى. 

ەگەر ەرىنىڭ مىنەزىن وزگەرتكىسى كەلەتىندەر بار بولسا، وندا بۇل تۋرالى وعان ايتۋدىڭ قاجەتى جوق. ونى وزگەرتۋدىڭ الدىندا ايەل ءوزىنىڭ كەمشىلىگىن تۇزەپ، ءوزىن وزگەرتۋدى قولعا السىن. ءوزىنىڭ قۋات-كۇشىن اقىلمەن جۇمساپ ۇيرەنسە، ءبارى وزگەرەدى. 

ايەل ۇرىس-كەرىس شىعارۋعا، شارشاپ قالۋعا، مازاسىزدانۋعا قاقىلى. ەركەكتىڭ مىندەتى – ايەلدىڭ تابيعاتىن ءتۇسىنۋ. ايەل ءوزىنىڭ تۇراقسىز كوڭىل-كۇيىن باقىلاۋدا ۇستاپ ۇيرەنگەنى ابزال. توزىمدىلىك تانىتۋى، سابىرعا جەڭدىرۋى وتە قاجەت. ەر ادام – ۇستازىن، ايەل – ەرىن تىڭدايدى. 

دەرەككوز: islam.kz