قازاقستانداعى قحر ەلشىسى چجان حانحۋەي ەلىمىزدەن قالىڭدىق ىزدەپ بەيجىڭنەن كەلەتىن كۇيەۋ جىگىتتەر تۋرالى شىققان جارناماعا بايلانىستى پىكىر ءبىلدىردى دەپ حابارلايدى tengrinews.kz.

"مۇنداي ۇيىمنىڭ بار-جوعىن ازىرشە بىلمەيمىن. ءبىراق ءبىر بىلەرىم، بۇرىننان ەكى ەل اراسىندا وسىنداي جاعدايلاردىڭ بولعانىنا كۋامىن. كوپ ازاماتتار كاسىبى بويىنشا ءبىلىم الۋعا بارىپ (قىتايعا - اۆت.)، سوندا قالىپ قويىپ جاتادى. ولار سوندا ءومىر ءسۇرىپ، ءوز ءسالت-داستۇرىن ۇستانادى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار سولار ارقىلى قازىرگى زاماناۋي قازاقستان تۋرالى، سالت-داستۇرىمەن، ءومىر ءسۇرۋ سالتىمەن تانىسىپ، ەستىپ-بىلىپ ءجۇر. بۇل وتە پايدالى ءىس. ءبىز مۇندايعا ەشقاشان توقتاۋ قويعان ەمەسپىز، بۇل وزدىگىنەن بولاتىن قۇبىلىس. مەنىڭ ويىمشا، بۇل وتە جاقسى ءىس. بۇل دەگەنىمىز ەكى ەلدىڭ اراسىندا داستۇرلەر دوستىعى بار دەگەن ءسوز جانە بۇل ءوز جەمىسىن بەرىپ تە جاتىر. مەنىڭ بىلەتىنىم، قىتايدان قازاقتار وسىندا كەلىپ جاتىر. ولاردىڭ اراسىندا دا جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا ۇيلەنگەندەرى بار. مۇنداي جاعدايلار ءجيى كەزدەسەدى"، - دەيدى ەلشى.

قىتايلىقتار ءۇشىن وزگە ەلدىڭ قىزدارىمەن تانىسۋ قالىپتى جاعداي ما دەگەن سۇراققا، ول بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى: بۇل دۇرىس تاجىريبە (ارالاس نەكە - اۆت.) ءبىراق بۇل ادامنىڭ جەكە شارۋاسى. جۇڭگو جاقتان مۇنداي قادامعا بارۋعا ەشكىم توسقاۋىل بولمايدى، بارلىعى تەك العا دەيدى. ەگەر بۇل ەكىجاقتى ءىس بولسا، وندا بۇل تىم جاقسى بولار ەدى"، - دەدى چجان حانحۋەي.

"قازاقستاننىڭ قىزدارى وتە ادەمى، نازىك. ولاردىڭ ءبىلىمى جوعارى، شىعىس مەنتاليتەتى بار. ولار وتباسىن جاقسى كورەدى، اتا-اناسىن قۇرمەتتەيدى، ۇلكەندەردى سىيلاي بىلەدى. ءداستۇر بويىنشا ەكى ەل اراسىندا ۇقساستىقتار وتە كوپ"، - دەپ قورىتىندىلادى ول ءسوزىن.

ناعىز دابىلدى ءبىراز ۋاقىت بۇرىن اقتوبە تۇرعىنى ايبانۋ كۇنتۋاروۆا بىلايشا قاعىپ ەدى: - ...ءبىر كەزدەرى كۇللى ەۋروپانىڭ الدى بولعان فرانسۋز ۇلتىن جويىپ، ەكونوميكاسىن قۇلدىراتۋ ءۇشىن دۇشپاندارى سان مىڭداعان قۇيتىرقى ارەكەتتەرگە كىرىستى. ولار «الەمدەگى ەڭ سۇلۋ، ءارى اقىلدى، كوركەم جاندار – فرانسۋز قىزدارى» دەگەن اڭىز شىعاردى. سودان الەمنىڭ بارلىق الاياق ەركەكتەرى، اقشاسى بارلارى، كوركىنە سەنگەنى، ۇرى-قارى، زالىم، سۇرقيالارى اعىلىپ كەلىپ فرانسۋز قىزدارىن قاتىن قىلدى. فرانسۋز باسشىلارىن وتىرىك ماقتادى. ءماز بولعان باسشىلار: «ءبىز الەمدەگى ەڭ تولەرانتتى، تىنىش، ىنتىماعى جاراسقان، قارقىنداپ دامىعان ەلمىز» دەپ كەلىمسەكتەرگە باسپانا، جۇمىس بەردى. كەلىمسەكتەر فرانسۋز قىزدارىنىڭ ءبىرىن الىپ، ءبىرىن سالىپ، انادا ءبىر بالا، مىنادا ەكى بالا قالىپ جاتتى. ايگىلى فرانسيا اقىرىندا اجىراسقان قاتىندار مەن شاتا، مەتيس، ءدۇبارابالالاردىڭ ەلىنە اينالىپ شىعا كەلدى. ءبىر عاسىرعا جەتپەي ۇرپاق ازدى، ۇلتتىق قۇندىلىق كۇستانالانىپ، فرانسۋزدار باياعى اتاق-ابىرويدان جۇرداي بولدى. ايەل ازعان سوڭ، ەل توزادى. ءقازىر فرانسيادان ءسالت-داستۇرىن، ۇلتتىق قادىر-قاسيەتىن ساقتاعان تازا فرانسۋز ۇلتىن تاپپايسىز. تۇگەلگە دەرلىك ارالاس نەكەدەن تۋعان، اجىراسقان، بايسىز بالا تاپقان، لەسبيانكا، گوميك، كارى قىزدار، قويىرتپاق، اتالا، الاشۇبار وتباسىلار. توبىرلاردان تۋعان ۇرپاقتار ەشقاشان وزدەرى تۇرىپ جاتقان مەملەكەتكە، ونىڭ يەسى بولىپ وتىرعان ۇلتقا جانى اشىمايدى...

ال، جاپوندار اقىماق ماقتاۋعا الدانبادى. ءسالت-داستۇرىن ساقتاپ، قان تازالىعى مەن ۇلتتىق گەنىن قورعاپ قالدى. ۇلتتىق گەنىن ساقتاپ، «جابىق ەسىك» ساياساتىن ۇستاندى. ەلگە ەشكىمدى، ەشقانداي ەركەكتى كىرگىزبەدى. تۋريست بولىپ كەلگەن شەتەلدىكتەردى باقىلاپ وتىرىپ، ۋاقىتىندا ەلدەن شىعارىپ جىبەرىپ وتىردى. جاپونيا ءبىلىم، عىلىم، مادەنيەت سالاسىندا الەمدە وزىق ەلگە اينالىپ، بۇگىنگى جاپون عاجايىپتارىنا جەتىپ وتىر...