XVIII عاسىرداعى قازاق باتىرلارىنىڭ ءبىرى ەر جانىبەك بەرداۋلەت ۇلىنىڭ 300 جىلدىق مەرەيتويىندا، شقو، جارما اۋدانىندا باتىردىڭ قۇرمەتىنە وتكەن عىلىمي كونفەرەنسيادا سويلەگەن الاشتانۋشى، عالىم تۇرسىن جۇرتبايدىڭ بايانداماسى:

ءبىز باتىر باباسى مەن سولاردى باتىر ەتكەن قاراپايىم حالىقتى ەسىمىزدە ساقتاۋعا ءتيىسپىز. ۇلىنىڭ داۋىسى، اقتابان شۇبىرىندى كەزىندەگى شىرىلداعان بالانىڭ دا داۋىسى ءبىز ءۇشىن اسا قاسيەتتى، كيەلى ۇعىم، ول ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە ماڭگىلىك ساقتالاتىن اۋەن، ىرعاق، داۋىس بولۋى كەرەك. سونىڭ وزىندە، سىزدەر بىلەسىزدەر قازاقتا «ۇران» دەگەن ءسوز بار، ارۋاق دەپ شابامىز، وسى ۇران مەن ارۋاقتى  ورنىنا قولدانساق دەيمىن. ول ۇراننىڭ قوس قاناتى مىس پەن كيە. مەن بۇل ەكى ءسوزدى ايتايىن دەگەن بايانداماما ءتۇيىن رەتىندە العىم كەلدى. ەگەر دە كيەڭ بولماسا، كەز كەلگەن قيىن جاعدايدا، ينتۋيسيا دەپ تە ايتۋعا بولادى تۇيسىك دەپ، باتىر قانشا باتىر بولعانىمەن قولىنداعى قىلىشى ءبىر-اق قىلىش. مىڭعا قارسى شاپقاندا ءبىر-اق ادام شابادى. ءبىراق ونىڭ رۋحى كوتەرىڭكى، ارۋاق كوتەردى دەيمىز، باتىردىڭ كيەسى بولۋى كەرەك. جاۋعا شاپقان باتىردىڭ بويىندا ءبىر مىسى بولۋى كەرەك، جەكپە-جەككە شىققانىڭ دا دۇشپانىڭدى مىسىڭ باسپاسا، كۇشتى كۇش الۋ، ادامدى الۋ وڭاي ەمەس. مىنە وسى مىس پەن كيەسى جاراسقان جانە تاجىريبەدەن وتكەن ادامدى عانا ۇران شاقىرىپ اتاۋعا بولادى.

قازاق تا ۇلكەن بە، كىشى مە، ايەل مە، قىز با ءبارىبىر، كىمنىڭ ارۋاعى، مىسى باسىم بولىپ، اتى اتالعاندا ءبىر ادامنىڭ بويىنا مىڭ ادامنىڭ بويىنداي قۋات بەرىپ، مىڭ ادامدى ءبىر ادامنىڭ بويىنداعىداي ءارۋاقتاندىراتىن ەسىم كەرەك، كيە كەرەك. ءبىز بۇگىن ءوزىمىز ءارقايسىسىمىزدىڭ اكەمىزدى ۇرانداتىپ الدىق، مىسالى قاراكەسەكتەردىڭ ۇرانى قازىبەك، ولار  «قازىبەك» دەپ شابادى. سول قازىبەكتىڭ تۇسىندا، سول بەكبولاتتىڭ تۇسىندا «قازىبەك» دەپ شاپسا ولارعا ەشكىم قارسى بولماس ەدى عوي. مىنا وزدەرىڭىز بىلەتىن اباي اۋدانىنداعى اعايىندارىمىز، مەنىڭ ەلىم «ايپارالاپ» شابادى، ايەلدىڭ اتى عوي، نەگە، وزگە ەركەكتەر قۇرىپ قالعان جوق، سەبەبى سول ءسوز مىڭعا قارسى شاپقان بىرگە  مىڭ ادامنىڭ قۋاتىن،  مىڭ ادامنىڭ قۋاتىن ۇيىمداستىرىپ، ءارۋاقتاندىرىپ ءبىر ادامعا سىيلايتىن كيە مەن مىس بولعان. ءار كىمنىڭ تاريحتاعى ورنى ءوز رەتىمەن سۋدىڭ اعىسى سياقتى ءجۇرىپ وتىرۋى كەرەك. جاعادا قالعان شوپتەر مەن ورماندارعا باعا بەرگەندەي تاريحقا باعا بەرسەك ءبارى ورنىنا كەلەدى جانە ماڭگىلىك اعىسىنان جاڭىلمايدى. ال وسى رەتتە العاندا ەر جانىبەك، حالىق اۋزىنداعى كەرەي جانىبەك - مىس پەن كيەگە يە! ەلدىڭ ۇرانىنا اينالعان تۇلعا.

جانىبەك باتىر 17 جاسىندا ابىلايدىڭ وڭ تىزەسىندە وتىرىپ، ەلدىڭ ۇرانىنا اينالدى. بۇكىل كەرەي جورىقتا جانىبەك دەپ شاپقاندا ارقالانىپ كەتكەن. ەگەر ونىڭ بويىندا ءبىر قاسيەت بولماسا، ودان بۇرىنعى باتىرلاردىڭ اتىن اتاپ شاقىرسا جاۋ الماس پا ەدى. ويتكەنى جاۋعا شاپساڭ مىڭدى بىردەي بىرىكتىرەتىن ءبىر كۇش وسى جانىبەك بابامىزدىڭ بويىندا بولعان. ول كيە – ءوزىنىڭ ۇرپاقتارىن عانا ەمەس، بۇكىل قازاقتى وسى كۇنگە دەيىن رۋحتاندىرىپ كەلەدى. كيە دەگەننىڭ ءبىر بەلگىسى كىسى تانۋ، جەر تانۋ. ەگەر سول باتىرعا جۋان جۇدىرىقتىڭ يەسى بولىپ قانا قالسا، ءوزى كىسى تانىماسا، جەر تانىماسا وندا قاسيەتتى بولمايدى. ەر جانىبەكتىڭ بويىنداعى مىس پەن كيەنىڭ بىرىككەندەگى، كورەگەندىگى – بۇگىنگى قازاقتى دۇنيە ءجۇزىنىڭ اقىل – ويىنا مويىنداتقان تۇلعانى ومىرگە اكەلدى. ءبىز سول ءۇشىن قارىزدارمىز. ول كىم؟ سىزدەر جاقسى بىلەسىزدەر، ىرعىزباي (جاسى كىشى بولۋى كەرەك) ەر جانىبەكتىڭ ۇزەڭگىلەس دوسى بولعان. ريزا بولىپ، ءوزىنىڭ اعاسى ەسەنگەلدىنىڭ قىزى ەرمەكتى ىرعىزبايعا قالىڭ مالسىز بەرگەن. سول ىرعىزبايدان وسكەن ءبىر ءىز بولدى(كەيىنگى زەرتتەۋشىلەر ونى قۇنانباي دەپ ءجۇر، وعان ۋاقىتى كەلمەيدى). سول وسكەنباي جاس كەزىندە قاتتى اۋىرادى. قازمىرزا دەگەن رۋ بار، نۇرمۇحاممەد دەيدى، سول ەكەۋى قاتار اۋىرىپ جاتقاندا قازاقتا ىرىم بار، ءبىر بالانى اتايدى، «ەي، اللا جولىڭا بەردىم، مىنا ەكىنشىسىن امان ساقتاي گور» دەپ. سوندا جاڭاعى ەرمەك شەشەمىز وسكەنبايدى اتايدى عوي، بۇگىن تىلەيىك، سول تىلەكتى دەپ. سول كەزدە ناعاشىسى ەر جانىبەك كەلىپ قالادى. اللانىڭ جولىنا وسكەنبايدى اتاعالى وتىرعان قارىنداسىنا: «ءاي»، - دەدى، -«مىناۋ بالانىڭ كوزىندە وت بار جانە وسىندا ءبىر شىعىم بار، قازاققا پايداسى تيەدى، تىلەسەڭدەر وسىنىڭ تىلەۋىن تىلەڭدەر»،-  دەيدى. سوندا قارىنداسى ەرمەك جىلايدى، بۇنى جاقسى كورەم عوي دەپ. سول تىلەۋ قابىل بولىپ، وسكەنباي ءتىرى قالىپ، ونىڭ اعاسى ومىردەن ءوتىپ كەتەدى. سول ەر جانىبەكتىڭ كيەسى مەن باتاسى بىردەي جۇققان ىرعىزباي، ىرعىزبايدان وسكەنباي، وسكەنبايدان قۇنانباي، قۇنانبايدان اباي تۋعان. مىنە وسى باتاسىنىڭ ءدال كەلگەنى ءۇشىن، قازاققا ءبىر شىعىمى بولادى دەگەنىنىڭ كيەسى رەتىندە ابايدىڭ تۋىلعانىن ايتساق، بۇگىنگى تويىندا ەر جانىبەكتىڭ ءارۋاعى ريزا بولادى دەپ ويلايمىن. وسى تۇرعىدان ءبارىمىز ەر جانىبەكتىڭ الدىندا قارىزدارمىز. مەن ءوز ءسوزىمنىڭ سوڭىن «ناعىز كيە جۇققان، اۋليە، ارۋاقتى، ۇراندى اتالارىمىز نايزانىڭ ۇشىمەن قورعاعان، ءبىراق قالامنىڭ ۇشىمەن جارىقتان قايتا بەيىمدەلىپ كەتكەن جەرىمىزگە سول كيە، سول مىس قايتىپ ورالسىن دەپ تۇيىندەيمىن!

جازىپ العان: نۇرعالي نۇرتاي