(پوەما )
I
وت،
قىزىل وت،
جاسىل وت،
جيرەن وت.
سۋىنىپ وشەيدى-
جاي وتىنىڭ جاسىل الاۋى.
اق بوياۋ،
كوك بوياۋ،
سارى بوياۋ،
توزىپ جىرتىلمايدى،
تابيعاتتىڭ التىن جالاۋى.
نايزاعاي!
نايزاعاي!
باتىس تاۋىنىڭ پىشاقتاي ارقاسى،
كوكجيەك بەتىنە قىزارىپ سۇيكەلدى.
بۇلت مارجانى ساۋدىراپ توگىلگەن،
اسپان الەمى دىرىلدەپ جيىركەنەدى.
شۋلايدى،
جىرتىلادى،
قاپ-قارا تەڭىز،
جەر شۇعىلاسى ءۇزىلىپ كەتەدى.
شۇبىرعان كولەڭكە-
قورقىنىش كولەڭكەسى،
دوڭبەكشىپ وتەدى.
اقىرىپ ايداعار،
وكىرىپ ارىستان،
بەيۋاقىت-
ءوڭىم بە، ءتۇسىم بە ؟
قارا كوك بۇلت بار،
قارا كوك جاۋىن بار،
دۇنيە ۇستىندە، الەم ۇستىندە.
كۇركىرە بۇلت بۋرالارىنىڭ
بۋدا-بۋدا اشۋلى شۋداسى!
جەر، ءتاڭىرىسى،
كوك ءتاڭىرىسى،
سىلكىن جەر بۇدداسى!
لاقتىر اسپانعا،
التىن ساداعىڭنىڭ جۇيرىك جەبەسىن!
زۋىلدات
اسپان قانىنا مالىپ
وتكىر قانجارىڭنىڭ ءمۇيىز كوبەسىن.
جارقىلدايدى ءجاي وتىنىنداي قارا الا
اي نۇرىنا مالىنعان.
ءتۇن كىرپىگىن تۋرايدى،
كوك شاپانى سىپىرىلىپ الىنعان.
وت، وت،
اق وت،
كوك وت!
ءتۇسىر كۋدەمە
جەر ءجۇزىنىڭ اشۋىن!
قايدا قۋ شومشەكتەر
ورتەپ جاعايىن.
ءجاي وتىنداي كۇركىرەپ
جەر قۇدايىنىڭ سۇيەگىن شاعايىن.
اق بوياۋ،
كوك بوياۋ،
قىزىل بوياۋ...
مەن سول بوياۋلارعا تويعانشا قانايىن.
سورعالا مۋزىكا،
سورعالا جيۆوپيس!
تابيعات قانىمەن شۇعىلاداي جانايىن.
اكەل اق الا سەمسەرىڭدى،
جۇلدىزدار جالىنىنا سۋارىپ،
مەتەوريتتار تاسىنا سۇيكەيىن.
نەگە قويمايدى اسپان تىتىرەۋىن،
ۇشىقتاپ،
ءوز دەمىمدى مۇزدى بۇرشاقتارمەن بۇركەيىن.
بەر ماعان جىلانباۋىر بيشىگىڭدى،
اق باستى گەنەرالداردى ايداپ شىقپىرتايىن.
وقالى كاپيتانداردى
سىباپ سىقپىرتايىن.
بارمىسىڭ؟
ەسىركە مەنى
ريم مەن رومۋلدى ەمىزگەن
يتاليانىڭ قانشىق ءبورىسى!
قولدايگور ءوزىڭ
جەر ءمادىسى
يسوس-حريستوس،
اتا-بابا ءارۋاقتار پەرىسى!
سالاقتاپ تۇسسەڭشى
ءجاي وتىنىڭ جاسىلى،
كوتەرىلەيىن بۇلت قاناتىنا.
شىعايىن عارىش-اعىلاعا،
ۇقسايىن اۋليەلەر ساناتىنا!
جارقىلدا جانىمنىڭ نايزاعايى،
كورىنسىن جەتى باستى سامۇرىق!
ىسقىرسىن اسپان ايداعارى،
دۇركىرەسىن، مەيلى،
جىن شايتاندار سابىلىپ.
قورىقپايمىن،
ساسپايمىن،
ساتىرلاسىن دۇنيە،
كوتەرىلسىن سۇيەگىم.
مەنىڭ دەنەم- وت دەنە،
مەنىڭ كەۋدەم ادام كەۋدەسى،
ساقىلداسىن يەگىم.
ۇر!
سىنبايمىن،
شاعىلمايمىن،
وت بوپ ورتەنەم
جالىن بولىپ لاۋىلدايمىن.
جەلپىلدەت بەيىس سامالى،
جەت اتموسفەراسى
قاراكوك شاشىمدى،
كورىڭدەر، قۋانىڭدار
بارشا قارلانعاندار- اشۋلى.
ادام!
بارشا جەر ادامى،
جاراتىلعانسىڭ جەر زاتىنان،
قىزىقتىرا الماس الەم ۆەنەراسى،
ايىرىلما جەر ماحابباتىنان.
جەر، جەر!
جەر- مەنىڭ جاسىل توسەگىم،
ساعىنامىن، جەر سەنى،
جۇقتىرمايمىن پاك تانىمە اسپان وسەگىن.
اي سۇلۋ،
كۇن سۇلۋ،
حور قىزدارى كوزىن قىسپاسىن!
ون ەكى مۇشە- اياق-قول...
تازا ساقتاسىن باقي دۇنيە
مەنىڭ نۇسقامدى- ادام نۇسقاسىن!
جەر جىنىسى، جاپىراقتار نىلىنەن،
تاۋ وزەندەرىنىڭ ءمولدىر تۇنىعىنان،
جاراتىلعانمىن،
ادامزاتتىڭ اسىل سىنىعىنان.
كيمەيمىن ساتۋرىننىڭ التىن شلياپاسىن،
ايىرماسىن، ءتاڭىرىم،
ءوز اۋلىمنىڭ ايىر قالپاعىنان!
ءوز پلانەتام- ءوز مەكەنىم،
تاۋلار- ءزاۋلىم،
جاتسىن دالالار جالپاعىنان.
سۇيەمىن كۇن كۇركىرىن،
دۇرىلدەسىن پەرىشتەلەردىڭ وت ارباسى،
زۋىلداسىن جاي وتىنىڭ قارا-الا شالماسى!
قايدا اتوم بومباسى،
دوپشا قاعىپ.
باتىرايىن تەڭىزدەر تەرەڭىنە
كەتسىن سۋ بوپ اعىپ.
كورىنىپ تۇر كوك كۇمبەزى،
اشايىق اسپان ەسىگىن.
شىڭدار بۇلت ۇستىنە،
جازىڭدار ەڭ بيىككە ادام ەسىمىن!
بارشا تىنىشتىق كەپتەرلەرى،
جىن-پەرىلەر سارايىن تاسپەن ۇرايىق،
ازيانىڭ ۇستىندە،
ەۆروپانىڭ ۇستىندە...
قول ۇستاسىپ قاتار تۇرايىق!
باستا، نايزاعاي،
التىن ءمۇيىزىڭدى الىسقا كوتەرىپ،
افريكا- جەر وكپەسى،
بۇل ەنتىگەدى، جەر جوتەلىپ.
ۇستا ۇلى قۇرلىق ءوڭ ەتەگىڭدى،
جاڭبىر مارجانى توگىلسىن.
جەر كوگەرسىن،
اكەل ساحارايكابر قۇم داستارحانىڭدى،
باقىت ەگىلسىن، نيعىمەت ەگىلسىن.
بار پالنەتا،
قاعىپ ال ادام جانىنىڭ نايزاعايىن،
ليريكا جارتاسى، مۋزىكا جارتاسى،
داۋىل سيمفونياسى!
ءتۇسسىن جىلتىر كەنەبىڭە-
جيۆوپيس بوياۋى،
جيۆوپيس سياسى.
جارقىلدا نايزاعاي لەنتاسى،
ءتۇسىر مەنىڭ سۋرەتىمدى- ادام سۋرەتىن.
يسكۋسستۆو كارتاسى، جەر كارتاسى،
كورسەت جەر قۇدىرەتىن!
جەر- مەنىڭ قارا توپىراعىم،
ايتشى، پلانەتام،
نەشە اتوموڭنان مەن سەنىڭ؟
تىرشىلىك ەتەدى مەنىڭ ءسابي تانىمدە
سەنىڭ قانشا كلەتكا-قانشا بولشەگىڭ؟
جەر،
جەر!
ساعىنامىن جەر سەنى،
ازىق ەتىپ اق ءسۇتىڭدى ماعان بەرگەن،
قالىقتايمىن
ۇشىپ كەلەمىن مىنە مەن
ەڭ پاك سەزىممەن ساعان دەگەن.
II
نايزاعاي،
نايزاعاي!
لاقتىرما مەنى،
ءتۇسىر جەر كراتەرىنىڭ ەڭ شۇڭقىر وياڭىنا!
ورنايىن،
شومىلايىن ەڭ ىستىق قان قىزىل بوياۋىڭا.
جەر قابىعىن مىڭ قابات تەسىپ ءوتىپ،
مىڭ قابات قۇلايىن
كۇركىرە لاۋلا تاسقىنى،
سوق،
ۇداي سوق- ءىلايىم!
ءايدا، العا!
جەر جاپسارىمەن قۇلديلاپ كەتەيىن.
مەزازوي،
ارحيازوي،
ونان دا وتەيىن.
كۇركىرە وكيانكۇركىرە وت تەڭىز،
جەر يادروسىن بارىپ قۇشايىن.
ورتەنەيىن- كۇيەيىن
مەندە جەر وتىنا ۇسايىن.
بولىنەيىن ماگمانىڭ ميلليون موللەكۋلاسىنا،
قوسىلايىن ەڭ ۇزاق توزاڭىنا.
ەريىن، بالقيىن،
پلانەتا پەشىندە، لانەتا قازانىندا.
جەر دەنەسى- ءوز دەنەم،
اتىم مەنىڭ- نايزاعاي.
انام مەنى وت تۋعان،
تۋعان بويىم- جاسىل جاي.
سۋىمايمىن، سونبەيمىن،
ەنەرگيا- ناعاشىم،
ەنەرگيا- جيەنىم.
تاۋسىلمايمىن، بىتپەيمىن،
ولمەيمىن،
شىرىمەيدى سۇيەگىم.
ارقىرا اساۋ تاسقىن- الاۋلا تاسقىنى،
جەر قابىعى كىرلەپ بارادى.
تاۋ تاعىداي بۇكتەلگەن،
ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالادى.
اتا مەكەن- انا بەسىك،
قارا جەر قانداي اڭقاۋسىڭ،
ءوز قولىڭ ءوز دەنەڭە ءولىم ەگىپ ءجۇر.
الدە كىمدەر
قايدا، ءبىر جاقتا
تەڭىز سۋىنا بىردەڭە توگىپ ءجۇر.
شىنجىر تاباندار ىزىنەن قان تامشىلاپ،
جەر ماڭدايىنا قارايىپ كىر جۇققان،
اپەلسين جاپىراعى وتقا قاقتالىپ،
زەڭبىرەك زاۆودى قىزارىپ بۋلىققان.
جەر دەنەسى تىكسىنەر،
تاۋ ارعىماعى پىسقىرىپ سىلكىنەر.
بۇلت نايزاعايى قامشىسىن ءۇيىرىپ
الاۋلا تاسقىنى دولدانىپ كۇركىرەر.
جەر دەنەسى- وت دەنە،
اتىم مەنىڭ نايزاعاي.
مەن اقىلدى- توپىراق،
تۇلا بويىم- جاسىل جاي.
اتىلامىن جەر بەتىنە،
عاسىرلار جاپسارىمەن ورلەپ وتەيىن.
ەرالار كىتابىمەن ساناپ تاۋىسىپ،
جاپ-جاسىل توپىراققا كەشىكپەي جەتەيىن.
ءزۇلقارنايىندى مۇيىزىنەن،
شىڭعىسحاندى ساقالىنان الىپ،
جىلدار جاقپارىن اقتارىپ سىلكەمىن،
تاريحتىڭ اق بەتىنە ايات وقىپ،
قارا بەتىنە قارعىس وتىن بۇركەمىن.
پەرعاۋىن بەيتىن تۇبىنەن تەسىپ،
سالامون سارايىنىڭ ىرگەسىنەن شىعامىن.
ديۋ-پەرىلەردى سيقىرمەن بۋىپ،
كورسەتەمىن ولارعا،
نە شارافاتىن ءتىلسىم- دۇعانىڭ.
ءوز دەنەمنەن ەلەكتر،
ءوز قانىمنان ماگنيت،
بابالار قابىرىنا پوسفور لامپاسى،
دانالار مازارىنا مەترو سوعامىن،
جاي وعىنداي جاسىل ءىز قالدىرىپ،
اۋليەلەر ءارۋاعىن ىزدەپ تابامىن.
ءلايلى كىرپىگى ماحاببات- نايزاعايى،
مەن سونان ءماجنۇن كەۋدەسىنە اتىلامىن،
قايدا ءماجنۇن؟
قايدا ءلايلى؟
ماحاببات توگىنىڭ
وت سىمى بولىپ تارتىلامىن.
قايدا توعىز مۋزا افەللونى،
ۇيرەت ماعان اقىندىق ارىنىڭدى!
قايدا ارفا يون سازى،
بەر ماعان قاسيەتتى سارىنىڭدى!
ەرەيىن، بالقيىن،
پلانەتا پەشىندە، جەر پەشىندە،
قوزعالايىن، تىرلىك ەتەيىن
جەر جىنىسىنىڭ ءوز دەنەسىندە.
تاۋ بولىپ كوتەرىلەيىن،
تەمىر بولىپ وتەلەيىن،
وت،
قىزىل وت،
جاسىل وت!
بارشا وتتار بوياۋىنان
جاللىن اتامىز.
كىم ادامزات پرومەيىن
قارا تاسقا بايلماق ؟
ءبىز ساعان، زيەۆس قۇدايى،
وسىلاي ءتىل قاتامىز.
جەر ۇستىندە قىلمىس كوپ،
جەر اشۋى- وت اشۋ،
جۋپ كەتىرەر.
پرومەتەي رۋحى ماڭگى وشپەيدى.
ادامزات جاراقاتى وتپەن جەتىلەر.
الاۋلا، الاۋلا تاسقىنى-
اق وت، سارى وت، جيرەن وت
تاس عاسىرى بىلمەگەن،
وت عاسىرى- مەنىڭ عاسىرىم،
تەمىرلەر عاسىرىنىڭ الىپ كوركىن
مەنىڭ كەۋدەم ۇرلەگەن.
مەنىڭ قولىم- ۇزىن قول،
اكەل، نايزاعاي،
الا جولاق شىنىر ارقانىڭدى،
ورمەلەيىن.
جەر مەنىڭ بەسىگىم،
مەن سول بەسىگىمدە تەربەلەيىن.
ارالداردان اتتايىن،
تەڭىزدەردەن وتەيىن.
شالقيىن، شالىقتايىن،
مۇقيتتارعا كەتەيىن.
اسىعامىن،
اتىل تەز نايزاعاي،
جارىپ ءوت جانار تاۋلاردىڭ
جارتاس ساۋىرىن.
تىرەپ قوي ىيىعىمدى كوك كۇمبەزىڭە،
ارقالات ماعان
جەر قاسىرەتىنىڭ ەڭ اۋىرىن!
اسپان بەينەتى- اتىلاس كوتەرگەن،
جەر بەينەتى- مەن كوتەرگەن.
جەر بورىشى ءالى كوپ،
جەر اشۋى مەنىڭ اشۋىممەن وتەلگەن.
وت، وت!
قىزىل وت،
جاسىل وت،
جيرەن وت،
وت سونبەيدى،
وت ۇشقىنى توگىلەر.
نايزاعاي سىنبايدى،
اسپان سىنىپ ىرگەسى سوگىلەر.
جەر،
جەر!
جەر سۋىنىپ وشەرمە ؟
جەر دەنەسى- وت دەنە،
اتىم مەنىڭ نايزاعاي،
مەن- اقىلدى توپىراق،
تۇلا بويىم جاسىل جاي.
وت،
اق وت،
كوك وت!
وت سۋىنىپ سولار ما ؟
وت ءبىزدىڭ وزىمىزدە،
وت دەنەسى توڭار ما ؟
بۇلت بۋلارى كۇركىرەپ كەلەدى،
كۇركىرەپ ارىستان،
تەز بول،
تىك تۇرعىز جەر بەتىنە.
مەن- جەر ادامدى،
قاراڭدار سول جەر ادامنىڭ كەلبەتىنە.
قۇشاقتايمىن، ايمالايمىن،
جەر مەنىڭ التىن بەسىگىم.
انام مەنى وت تۋعان،
وت- مەنىڭ ەسىمىم.
وت، وت!
وت- ماڭگىلىك،
وت بولىپ جانىپ تۇرار،
ادامزات اقىلى،
بەيۋاقىت،
قارا كوك بۇلت، قارا كوك جاۋىن بار،
نايزاعاي،
نايزاعاي!
ساعىنامىن،
قايدا، نايزعاي، سەنىڭ
جاي وتىڭنىڭ سول جاسىل جارقىلى!
1957جىلى جازىلىپ، 1991جىلى قايتا وڭدەلگەن.
توتە جازۋدان دايىنداعان: تىلەك ىرىسبەك
