(پوەما)
كادىمگى جوڭعاريا -
قۇبىنىڭ ءبىر شەتىندە
تانىس بىزگە،
كاريا ءجۇز جاستاعى
ءجۇز بىرگە اينالعاندا
وسى كۇزدە،
تۇرا الماي توسەگىنەن
قۋ سۇيەك، قارداي تازا، پاك تانىمەن؛
كورە الماي شاڭىراقتان جاتقان ەدى،
قوشتاسىپ اتقان تاڭمەن،
باتقان كۇنمەن.
اۋاشا دەم السىن دەپ،
وتىرعان شال-كەمپىرلەر قورالانىپ،
تاراسىپ كەتكەن ەدى،
ءبىر ارەدىك، قالعاندا شال وڭالىپ.
كورىنگەن شاڭىراقتان كىشكەنە اسپان-
اسپانى كۇزگى كۇننىڭ
شايداي اشىق،
كەيدە-كەيدە اكەتۋشى ەد
ءجۇز جىلعى ەسكى ەلەسكە
الا قاشىپ.
مۇندايدا جاقپاس ەدى
ايتساڭ دا مامىرلاتىپ قايسى ءانىڭدى.
نەمەسە دومبىرادا
شەرتسەڭ دە بەزىلدەتىپ قاي سارىندى.
الىستان ەستىلەدى تىرنا داۋسى،
اسپاننىڭ قوڭىراۋى
ەمەس پە سول ؟!
باسقانداي قىل پەرنەسىن
كوكپەڭبەك كەڭىستىكتە
الدە ءبىر قاسيەتتى قۇپيا قول.
ءبىر شۋماق ولەڭ بە الدە،
اينالىپ جەر بەتىندە ۇشىپ جۇرگەن!
الدە ءبىر كەرۋەن بە،
شولدە كەزىپ ،
اسپاننىڭ اياسىنا تۇسىرىلگەن.
نەدەگەن عاجاپ ەدى
كادىمگى تىرنا داۋسى تىراۋلاعان!
الدە ءبىر جىلقىشى ما،
كەڭ قونىستا
قايىرىپ مىڭ جىلقىسىن
قۇراۋلاعان ؟
كورىنىپ شاڭىراقتان :
شەپ جايىپ،
كوك جۇزىندە باياۋ ءوتىپ ؛
الىستان ورالعاندا
سول داۋىس
كەيدە كەلىپ،
كەيدە كەتىپ؛
ىركىلىپ تىڭدارلىقتاي تۇيەلى كوش،
توقتاتىپ ءبىز كەستەسىن
ءبىر سۇلۋ وتىرارداي ويعا باتىپ،
بولدى ەكەن نە سەزىمدە ؟
كاريا توسەگىندە تىڭداپ جاتىپ.
دىرىلدەپ اپپاق ساقال،
ايتىلماي كوكىرەكتە جىر قالدى ما ؟
ءۇڭىلىپ
سولعىن تارتقان سول شىرايعا،
ءتورت ۇلى-شوبەرەسى
تۇردى الدىندا.
-مەنى ءبىر شىعارىڭدار كەڭ دۇنيەگە!-
دەدى قارت
سوندا ولارعا،
ءوزى دە وسى ساتتە
ۇقساپ كەتتى،
الدە ءبىر اق ساقالدى اۋليەگە.
كوتەرىپ كىلەمگە ساپ
شىققاندا ءۇي قاسىندا-
ءدوڭ ۇستىنە،
تىرنالار شەرۋ تارتىپ،
اينالىپ جۇرگەن ەدى
ءوزىنىڭ قاسيەتتى كەڭىسىندە.
***
بولعاندا ولەر شاعى،
وڭاي ما قوش ايتىسۋ
كوزبەن قيىپ ؟!
جاۋدىراپ تۇرعان وسى دۇنيەنى،
تولىقسىپ
كۇمبەزىنە ارەڭ سيىپ.
ادام با،
تابيعات پا ؟
ياي تاڭ سامالى،
قۇستىڭ ءۇنى.
قۇبىلىپ مازالايدى سونداعىداي
دالانىڭ قارا بارقىت قويۋ ءتۇنى.
شىمىرلاپ ءالسىز تولقىن،
ويناعان بالىق سۋدا جازعى كەشتە.
سەكسەن جىل...
جيىرما جىل ...
ءبارى دە ءوتىپ كەتتى،
قيناعان دامىل بەرمەي
سول ەلەس پە ؟!
قاراساڭ ساۋدىراعان
ءبىر قۋ سۇيەك
وسىندا جاتقىزعانداي
جىپكە ءتىزىپ.
تانباعان ءبىراق ءالى اقىلىنان،
جاتسا دا ومىرىنەن كۇدەر ءۇزىپ.
ءجۇز جاسقا كەلسەڭداعى
ءومىر قىمبات
ەكەن عوي،
كوز الدىڭدا ويناق سالىپ،
سەكىلدى ءبىر توپ بالا
جۇگىرگەن «شىبىق ات» ،-قا ءمىنىپ الىپ ...
ەندى مىنا شالىنىپ كوز قىرىنا
ءتۇرلى جاس،
ءتۇرلى ءتۇستى
كىيىنىپ ادامدار ءجۇر
الا-قۇلا.
كەلەدى انادايدا ءبىر بويجەتكەن،
قاسىندا قاتار ءجۇرىپ
تەڭ قۇربىسى.
ءجۇر ەكەن نە جۇمىسپەن
الىستا وراعىتىپ اتتى كىسى ؟
ءار ءۇيدىڭ ەسىگىندە ءبىر تىرشىلىك،
كەلىنشەك مولاسىنا شاۋگىم ىلگەن
كوتەرىپ الدى جەردەن جاس ءسابيىن،
ەڭكەيىپ ەندى عانا
ورالىپ ەتەگىنە ەرىپ جۇرگەن.
نەدەگەن اياۋلى ەدى:
ءبىر ءتۇپ تەرەك،
سۋ قويماسى توسپاسىندا
وتىرعان سارالا قاز
ەكى بىردەي !
كەتتى مە
ءبىر ەلەستەپ
كەلەر كوكتەم،
ءومىردىڭ شالا قالعان كەتىگىندەي
قاجىدا ما قايران اقىل ؟
كاريا ءبىر ارىق، ءوزىن ساۋساقتارى
جابىرقاۋ تارتتى ما الدە
كوڭىل سۋىپ ؟
مۇمكىن ول كەتكەن شىعار، وتىز جىل ...
ءتىپتى ەلۋ جىل ...
ونان دا ءارى .
سەكسەن جىل
بۇرىن مۇنان،
قايدا كەتتى،
سونداعى ويناپ-كۇلگەن قۇربىلارى؟
ەدى عوي اۋىل قاسى،
سول جەردە،
ايلى كەشتە
ءالى دە وتىر ما ەكەن ەكەۋ بولىپ ؟
ءبىر تامشى قالماسادا
سونداعى سەزىمدەردەن،
وسى ءبىر ءالسىز تاندە
تابىتتاي
ەندى مىنا جاتقان سولىپ.
ءبىر ءسونىپ،
ءبىر ءۇزىلىپ،
شىنىمەن شاتاستى ما
وسى جۇيەسى؟
سەكىلدى قىز ۇزاتقان
قۇبىلىپ
قىزىل-جاسىل دۇنيەسى.
بىرەسە ەلەستەيدى:
ۇستىندە كوشكەن مۇنار
كوكشىل كيىك؛
بەينە ءبىر التىن تىرەۋ اياقتارى
دىرىلدەپ كوك ساعىمعا تۇرعان ءتيىپ.
وسى شال ەمەس پە ەدى
قوس تىگىپ ءبىر جىلدارى،
جاعاسىن «قۇلان باستاۋ» مەكەن ەتكەن.
كادىمگى قارامايلى،
قاقتان ءوتىپ جۇيرىك اتپەن
داعدىلى سۋاتىنا
بوكەننىڭ تەكەسىنەن بۇرىن جەتكەن.
ەكەن عوي
تىرلىك ارتىق بارىنەن دە
جۇرسەدە يتقورلىقتا،
جەتەلەپ ارىق اتىن شولدە قالىپ.
بولدى ما تامسانعانداي
ساعىنىپ الدە سونى ەسىنە الىپ ؟!
ءبىر شىنى سۋسىن اكەپ كەنجە قىزى،
ءبىر ۇلى، ءبىر جيەنى جاقىن كەلىپ،
كوز الماي كۇبىرلەگەن ەرىنىنەن
وتىردى دەم-تىنىسىن تىڭداپ كورىپ.
ءسال تىنىپ،
كوزىن اشىپ،
ءتۇيىرسىز كەڭىستىككە
كاريا نەگە سونشا قارادى ەكەن ؟
اينالىپ ۇشىپ جۇرگەن
تىرنالار قاناتىنان
الدە ءبىر جانعا شيپا تابا ما ەكەن ؟!
دەسەڭشى قانداي ءتارتىپ ،
قويعانداي اتەي بىرەۋ ساپقا ءتىزىپ.
كىم قاراپ قىحىقپاسىن
قيمىلسىز سىرعىعاندا
كوكتە ءجۇزىپ !
بالكىم ءبىر تاسبيىق با،
جاپ-جاسىل الاقاندا
جىلجىعان
ءبىر جازىلىپ،
ءبىر جايىلىپ!
سونان سوڭ سولقىلدايدى
جالعىز تال جاس شىبىقتاي
كوكتە ءيىلىپ،
وزگەرىپ باستاۋشىسى،
بىرەسە وزا شىعىپ
تىڭنان ءبىرى،
ادامنىڭ ساي سۇيەگىن سىرقىراتىپ،
قايتادان باستالادى ىزگى جىرى.
كىم بىلەد،
عيبارات ءۇشىن جاراتقان با،
ءتاڭىرىم
قاعيدالى وسى قۇسىن؟!
قايتالاپ ءجۇر مە دەپ تە قالارلىقتاي
ادامنىڭ جەر بەتىندە ەتكەن ءىسىن،
سۋعا ما،
توپىراققا ما –
ايتەۋ ءبىر ماحابباتى بارعوي
ءسۇيىپ:
اسىعىپ كەلەتۇعىن
كوكتەم بولسا،
كەتە الماي جۇرەتۇعىن
كۇزدى قيىپ.
***
جاتقاندا ءال ۇستىندە،
ءتيدى مە اۋىر
تىرنالار ءجۇرىپ الدى نەگە اينالىپ؟-
-دەدى دە،
كوزىن قايتادان جۇمىپ الدى،
كاريا نە سەزدى ەكەن،
ونى ويعا الىپ،
جالعاسپاي ونان ارى،
قۇپيا كوكىرەكتە نە ءسوز قالدى؟
ءسال عانا ىڭىرانىپ،
سونان سوڭ ءۇنسىز جاتىپ
تىنىشتالدى .
جينالىپ ويدان قىردان،
ادامدار ءدوڭ ۇستىنە تولدى بىردەن.
بۇل كەزدە جۇزگە جاقىن ءتۇتىن بولعان،
تارالىپ ءبىر ءوزىنىڭ كىندىگىنەن.
دەيتىن ول:
«ارمانى جوق،
تولىقسىپ
ءجۇز جاسقا كەپ تۇرعان شاعى،
قوندىرىپ ۇلىن ويعا،
قىزىن قىرعا،
شاقىرعان كولباقاداي
بار ۇرپاعى!»
سولاردىڭ وتىر ءبارى،
جاۋتاڭداپ قۇس بالاسى سەكىلدەنىپ.
الدىندا كيەلى اتا،
ۇلى بابا،
قاراساڭ ەگىلەسىڭ،
كوڭىلىڭ ەرىپ.
سولاردىڭ ءبىرى اقىن،
قالادا
تەاتردا ءبىرى ءبيشى.
ارباكەش، تراكتورشى...
بىرنەشەۋى،
از ەمەس تەنتەكتەر دە
انشى-كۇيشى.
بىرەۋى باستىق دەيدى
الىستا
ايتەۋىر ءبىر وبلىستا.
ءبىر ۇلى قۇرىلتايعا بارىپ كەلگەن،
ولكەگە ۋاكىل بولىپ وتكەن قىستا.
قىز بولىپ كەتكەنىنشە
جات جۇرتتىق بوپ،
جىگىت بوپ توماعاسى الىنعانشا؛
قايسىسىن يسكەمەگەن
وسى قارت كەڭسىرىگى جارىلعانشا؟!
دەي مەكەن الدە ولار :
«وسى ادام جاساي بەرسە،
ولمەي ءتىرى؟»
ايتەۋىر سۇيىكتى وسى قامقورشىسىن
ولىمگە قيار ەمەس بىردە ءبىرى.
جاۋتاڭداپ ءاربىر كوزدەر،
ءاربىر وڭنەن
ءبىلىنىپ تۇر اياۋلى قيماعاندىق.
بولسا دا وسىنشاما –
ءجۇز جىل جاساپ،
ءومىرى ءبىر ادامنىڭ بۇل عالامدىق.
-تاڭەرتەڭ ءتاۋىر ەدى!-دەستى سولار،-
داۋىسقا تىراۋلاعان ەلىكتىمە؟
«دالاعا شىعام» دەپتى،
شاڭىراقتان
تىزىلگەن تىرنالاردى كورىپتى دە.
-سول داۋىس مۇمكىن اۋىر ءتيدى مە ەكەن،
جەتەلەپ
تالاي-تالاي ويعا اكەتىپ؟
كىم بىلەد
ۇزىلۋگە اپاردى ما،
شارشاعان سەزىمدەردى جىڭىشكەرتىپ.
- ءوزى دە كىرپىك قاقپاي
ۇزاق قاراپ:
تىرنالار ءجۇرىپ الدى نەگە اينالىپ؟»
دەدى دە،
شىرايلارى وشكىن تارتتى،
قيمىلسىز
سونان سوڭ-اق ءتىلسىز قالىپ.
اسپانعا قاراي بەردى،
ىرىمشىل كەمپىرلەردە كۇدىك الىپ.
ءدال سوندا ءوتىپ بارا جاتقان ەدى
تىرنالار تاعى قايتا قيقۋ سالىپ.
جوقتاۋ ما،
شاتتىق ءان بە ؟
ياكي
«ويباۋىرىم» ساپ
شاپقانى ما ؟
ءبىر ءتۇرلى ۇرەيلى ەدى
اسىعىس قاناتتارىن قاققانى دا
-ۇكى ءۇرىپ ءتۇن ىشىندە ،
بەيۋاقىت
كوككە قاراپيت ۇلىسا؛
مەزگىلسىز تاۋىقتىڭ دا شاقىرعانى-
جاقسى ەمەس دەۋشى ەدى عوي،
تەگىن قۋسا.
-تىرنالار وسى بۇگىن،
راسىندا،
اينالىپ ءجۇرىپ الدى
نەگە مۇنشا؟
ۇستاپ اپ الداعىسىن
بولار ەد
اتتەڭ سونىڭ ءجۇنىن جۇلسا!
-تەك وتىر!-دەدى ءبىرى،-
الداعى ەڭ ۇلكەنى،
كوپتى كورگەن.
كوزى بولسا باستاپ كەتىپ،
كوكتەمدە سول ەمەس پە ؟
باستاپ كەلگەن .
-تىرنالار جاقسىلىقتىڭ حابارشىس،-
دەدى اقىن وز-وزىنەن ەلەگىزىپ،-
سەكىلدى ۇشىپ جۇرگەن
ءبىر شۋماق رومانتيكا
كوكتە ءجۇزىپ.
-ۇقسايدى اكوردتقادا
تىزىلگەن سكريپكا سىمدارىنا،-
تۇرعانداي ءدىر ەتكەلى
ءسال تيسە سەزىمىڭنىڭ قىلدارىنا!-
توقتالىپ
وسىنى ايتىپ.
اۋەستەۋ مۋزيكاعا
سوندا ءبىرى
ءۇڭىلىپ باباسىنا، سولعىن تارتتى،
سىندى ما
جاس جاپىراق،
كوڭىل ءبۇرى.
شيپاگەر قىز
بار ەدى ءبىر جيەنشارى،
وتىرعان باعانادان
تىڭداپ،كورىپ،
دەدى ول:
ء-بىر قالىپتى...
ەشتەمە ەتپەس،
دەم السىن،
وتىرايىق
ءبىراز كەڭىپ!
تىرنالار كەلگەن ەدى
تاعى قايتا،
جەبەدەي
بىرىنەن سوڭ ءبىرى اتىلعان.
قايىقتاي ءبىر سىزىقپەن
بەتىندە كوك تەڭىزدىڭ شۇباتىلعان.
اندەتىپ وتكەن كەزدە،
سيقىرلى
ءتاڭىردىڭ وسى قۇسى،
نامازعا ۇيىعانداي
وتىردى ءۇنسىز قاراپ بارشا كىسى.
-بىلتىق بوپ اتتەڭ ءوزىن
اتقىلاپ قۋار ما ەدى وسى ماڭنان!-
ايتا الماي الگى كەمپىر
قالدى توقتاپ
كۇدىگىن كوڭىلىندەگى جاسىرىنعان.
-اينالىپ ۇشسا ۇشپاي ما،
قۇستا نە تۇر؟-
دەدى دە، ءسال جىميىپ قارت ءمۇعالىم،
وتىردى ءبىر ازىراق اڭگىمەلەپ،
كادىمگى قۇس مىنەزىن
جۇرتقا ءمالىم...
قۇس ەكەش قۇستا بولسا،
ونىڭ دا وزىنە ىستىق تۋعان جەرى.
بولسا دا قامىس-قوپا،
ەڭ العاش كوزىن اشىپ كورگەندەرى.
بويىندا شالشىق سۋلار
تىرنا بوپ
ءبىر بالاپان جەتىلگەنشە
ىشكەن سۋ.
ۇمىتىلماس جەگەن شوپتەر.
كارتەيىپ
قاناتتارى كەتىلگەنشە!
تاپ-تازا ءبىر جۇمىرتقا.
تۇىبىنە ءشوپ-شالاڭنىڭ
تاستاي سالعان؛
دەسەڭشى
قانداي ونىڭ پاك سالماعى
جاس دىمقىل توپىراققا باتىپ قالعان ؟!
جارىلىپ قاۋىزىنان
جاڭا عانا،
شىققانداي ءبىر پەرىشتە؛
شىر ەتىپ دۇنيەگە كەلگەنىندەي
ءبىر نارسەتە
توعىز اي جۇرگەن ىشتە.
تازارىپ قابىعىنان
شىقپاي ما ءبىر بالاپان
ءيىر مويىن،
تارانىپ كۇن نۇرىندا،
قوعالار ساياسىندا تۇزەپ بويىن.
تۇيەدەي كوك بالدىردى كۇرتىلدەتىپ،
سۋلاردىڭ كۇرىش وسكەن
ءتىلىن ءىشىپ،
تۇرعانى قانداي اسەم
جاعالاۋدا،
سەريگەن كولەڭكەسى كولگە ءتۇسىپ!
ىشىنەن كوك شالعىننىڭ
قىلتيسا
جەر- ومىردەن باسى شىعىپ،
بىرەۋى تىراۋلاسا،
قالعانى تۇسىنەتىن
ءتىلسىز ۇعىپ.
كورسەڭ ەڭع ۇمتىلىپ ءبىر قومدانعانىن،
بيىكتەي جونەلگەندە
باياۋ ورلەپ؛
وتكەندەي قاناتتارى كەڭىستىكتە
اسپاننىڭ كۇي تاباعىن
قولمەن تەربەپ.
اقساقال كارى تىرنا
ەمەس پە ءوزى
ءبارىن دە جەتەلەگەن مۇرىندىقتاپ.
كوندىرىپ وسى اسكەري قاعيداعا،
ۇيرەتكەن ءوز ونەرىن
كۇندە ۇقىپتاپ.
بولار ما ىلەسپەسكە،
قيقۋلاپ
تۇرا الا جونەلگەندە!
ەلىكپەي وتىرا العان قاي بالاپان،
سۋسىلداپ
جاس قاناتى تەڭەلگەندە.
مۇمكىن ول الداعى ۇزاق جورىقتاردىڭ
داعدىلى مانەۋىرى-
ماشىق ەتكەن.
قارت باسشى بىلەدى ءوزى مۇنىڭ ءبارىن،
تالاي تاۋ،
تالاي ءشولدى باسىپ وتكەن.
كۇز بولىپ
كۇن سالقىنداپ،
تاۋلاردى
قالعان ەدى قىراۋ شالىپ.
قوي ءورىپ جۇرگەن ەدى اڭىزداردا،
شارۋلار استىقتارىن جيناپ الىپ.
وسىدان ءۇش كۇن بۇرىن،
تۇسىنەن شوشىعانداي ءبىر توپ تىرنا
تىراۋلاپ،
كەنەت ۇشىپ شىعا كەلدى،
حابارلاپ الدى نەنى
ويمەن-قىرعا.
مۇمكىن سول
سيگنالى ەمەس پە ەكەن،
شاقىرعان كوك دابىلىن
قاتتى ۇرىپ؟!
شىعۋعا
شەرۋ تارتىپ
تىرنالار كالونناسى
ساپقا تۇرىپ.
ويلانىپ،
دەدى سوندا قارت ءمۇعالىم:
اقىلمەن ىستەپ جاتقان سياقتانىپ،
ادامعا ۇقساپ كەتەد
كەي كەزدەرى.
توزدىرىپ سىرتىنداعى قاتتى تونىن،
سول جەردە قالدىرعانداي «يتجەيدە»ء-سىن؟
شيقىلداپ شىعا كەلگەن ءبىر بالاپان
وزىنشە تۇسىنەدى
ءوز دۇنيەسىن.
تۇسكەن جەر
اق ۇرپىگى،
قاتقان جەر قاۋىرسىنى،
قانات ءبىتىپ؛
اۋناعان توپىراعى،
شىلدەدە ىشكەن سۋى
شولدەپ جۇتىپ.
ول قايتىپ ۇمىتا السىن:
تۇكپىردى
قۋراي وسكەن،
جالبىز شىققان؛
جاڭبىردا پانالاعان بۇتا ءتۇبىن،
جىلاعانى
ەكپەتىنەن جاتىپ بۇققان!
تۋىلىپ وسى جەردە ،
وسىندا توگىلگەندەي كىندىك قانى،
ەمەس پە
قاشاندا وعان
ىستىق قىمبات،
ءوزىنىڭ وسى مەكەن-جايلى وتانى!
ەڭ العاش توپىراق يسكەپ،
ەڭ العاش
ول وسىندا كوزىن اشقان.
تەڭسەلىپ جاس بوتاداي،
سابيدەي
ول وسىندا ءتاي-تاي باسقان.
بولسادا يىستەنكىت
قيىن عوي
تاستاپ كەتۋ
وعان ءبارىن-
جايقالعان
قاشقان سۋ مەن
كو شالعىندى،
قۇلپىرعان جاعالاۋىن توعانداردىڭ.
كارى تىرنا قايتا-قايتا ەلىكتىرىپ،
شىقسادا كەڭىستىككە
تالاي الىپ؛
قيقۋلاپ جۇرگەنى سول
ىلەسپەي جاس تىرنالار شىر اينالىپ.
مەن ءوزىم كورگەم تالاي:
تومەندەپ
جاس بالاپان
قايتا قاشىپ،
بۇعىنىپ وتىرعانىن سۋ بويىندا،
سارعايعان جاپىراققا ءتوسىن باسىپ.
ال مىنا تىرنالاردىڭ،- دەدى تاعى،
تىزىلگەن سول قۇستارعا تىنباي قاراپ،
بەتىمەن جاسىل اسپان
سىرعانعان،
بىرەسە شۋماقتالىپ،
بىردە تاراپ،-
ەشقانداي قاتىسى جوق ناۋقاسپەنەن،
الماڭدار كوڭىلگە ونى
ىرىم ەتىپ»!
جۇرگەن جوق
ولار ءقازىر اكەتكەلى
سۇيىكتى بابامىزدى ءبىر جاققا ەرتىپ.
-قاتقاندا ءشوپ بۋىنى،
قۇس قايتقاندا ...
ءبىر قاتەر دەۋشى ەدى عوي...
ايتقانىم...
... تەك انشەيىن...
كارى كىسىگە...-
دەپ بارىپ توقتاپ قالدى
تاعى ءبىرى.
بۇل ءسوزدىڭ تۇسىنىكتى ەد ءمانىسى دە.
***
كاريا ساندىراقتاپ:
اق شومىشى... ءشوپ بۋىنى... قۇستار قايتقان-...
دەدى دە قايتا ءۇنسىز،
جىم-جىرت بولدى،
سوزدەرى ۇعىلمادى
باسقا ايتقان.
بىرىنە ءبىرى قاراپ،
ءبارى دە جاقىنداسىپ
ونان ارى،
تەلمىرىپ وتىرسادا
ءبىراقتا قايتاپ جاۋاپ الا المادى.
-«قاتقاندا ءشوپ بۋىنى» دەگەنى نە ؟-
دەپ سوندا جاستاۋ بىرەۋ قالدى سۇراپ.
مۇمكىن بۇل ايات بولار،
ياكي اتى ما ءبىر پەرىشتەنىڭ؟
جوق الدە بەلگى ءسوز بە،
ارنالعان تاريحىنا ۇلى ىستەردىڭ؟
قوزعالىپ قويدى ورنىنان
اقساقال، ۇلكەن ۇلى سەكسەندەگى.
از ەمەس ونىڭ داعى
باسىنان
وتكەن-كەتكەن –
كەشكەندەرى.
«اق شومشى» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسىن
بولسادا ءقازىر ايتار ۋاقىت ەمەس
ءتىزىلىپ وتە شىقتى
ءبىر كۇڭگىرت
كۇز الدىنان
بۇلدىر ەلەس...
ەمەس پە ەدى وسى ءبىر ەل
تاۋ جايلاپ،
ءبىر كەزدەردە قىر قىستاعان.
ىزدەيتىن تارى-تالقان كۇزدە عانا
ويداعى قۇدا، تامىر، تۋىستاردان.
كورىنىپ
ءاپپاق بولىپ كوز ۇشىنان
شومدارى تۇيەسىنىڭ كۇنگە كۇيگەن!
ءتىزىلىپ قايتقان قۇستاي
سولار عوي
سولارعوي
ەن دالادا ءىلبىپ جۇرگەن.
«اق شومشى» دەگەن ات تا
قالعان سونان،
سەكسەن جىل
بۇرىن شىعار
مۇمكىن سونان
كاريا ءجۇز جاستاعى
جاتقان مىنا،
تورىعىپ قايدا بارسا ساعى سىنعان.
ىلەسىپ اق شومشىعا،
جەتەلەپ
جالعىز ساتەك كارى ىنگەنىن،
كۇز بولسا استىق ىزدەپ،
ايتۋشى ەد
يت ومىردەن تۇڭىلگەنىن.
اقىرى
قالعان و دا جاتاق بولىپ،
قىستاقتا
مۇنان ءبىراز الىسىراق.
ماناستىڭ ءدارياسى
جۇگەنسىز كەتەتۇعىن وندا ءبىراق.
قۇم كوشكەن بۇل وڭىردە
جىڭعىل مەن توراڭعىنىڭ ءتۇبى ءشىرىپ،
تەك قانا مەكەن ەتكەن
استىنا ۇيا سالىپ،
قويان كىرىپ.
قايدا وندا سۋ قويماسى
جاتاتىن بۇگىنگىدەي تولقىن اتىپ ؟!
قۇس قايدا جۇرگەن مىنا
بەتىندە بىردە قالقىپ،
بىردە باتىپ؟!
تىرنالار ۇشىپ وندا،
الىس ءبىر شالعاي جاققا كەتەتۇعىن،
ءتىزىلىپ سول ىزىمەن،
قيقۋلاپ
كۇزدە قايتا وتە تۇعىن.
«استىندا قايتقان قۇستىڭ اق ءشومشى ءجۇر،»-
قالىپتى سول زاماننان وسى ولەڭ.
دالادا تۋىپ وسكەن قايسى قازاق
باسىنان سول تۇرمىستى كەشىرمەگەن؟!
تىرنالار مىڭ جىل ۇشىپ،
وسىندا مفڭ جىل تىنباي داۋىستاعان.
سەكىلدى
مىڭ جىلداردان قالعان ولەڭ
بۇل ولەڭ-
ەشكىم ايتىپ تاۋىسپاعان.
وسىندا ءجۇز جىل جاساپ،
ءجۇز بىرگە اينالعاندا،
سول كاريا استىندا قايتقان قۇستىڭ
شىنىمەن جان ۇزەمە،
ۋا، داريعا؟!
قايداسىڭ ۇرپاقتارى،
كەڭ پەيىل،
جارقىن شىراي اتا قايدا؟
يىسكەپ ماڭدايىنان،
قول جايعان ادال، ىزىگى باتا قايدا ؟
تىڭداشى قۇلاق ءتۇرىپ،
تىرنالار نەگە سونشا تىراۋلايدى؟
ءتىزىلىپ داۋىس ايتقان
ونىسى جوقتاۋ جىردان ءبىر اۋمايدى.
شيرىعىپ
وزدەرى دە
ابىر-سابىر،
شەپ جايىپ
بولعان ەدى دايىندالىپ.
تۇگەندەپ كارى تىرنا
جۇرگەندەي ۇرپاقتارىن تىزىمگە الىپ.
مۇمكىن ول كەلەر جىلى
سول جاقتا قالار بالكىم،
كەلمەس قايتىپ!
تاپ-تازا كەڭىستىكتە
سەكىلدى وسيەتىن جۇرگەن ايتىپ.
بىرەسە ۇقساپ كەتەر مارشقا دا،
سول ما ەكەن
جورىقتاردا ايتىلعان جىر؟
نەمەسە سىرناي ءۇنى
تولعانتىپ
سالتاناتپەن تارتىلعان ءبىر.
سول ۇنگە
ەڭ سوڭعى رەت
تەبىرەنىپ،
كاريا
ويانار ما ءبىر سەلت ەتىپ؟!
جۇرمەسە بولار ەدى-اۋ،
سول ۇنىمەن جان-رۋحى بىرگە كەتىپ!
ورالىپ ءومىر قايتا،
شىنىمەن اشقانى ما
قايتا كوزىن؟!
تىرنالار قاناتىنا
ونى دا بايلادى ما
تاعدىر سەزىم؟!
ەڭ اقتىق دارمەنى مە ؟
قينالدى-اۋ
ەڭ سوڭعى رەت
كىرپىك تالىپ!
كوز الماي قايتاقان تىرنا سۋرەتتەرىن
جاتقانداي جانارىنا جازىپ الىپ.
سول ما ەكەن بۇل دۇنيەدەن
ەڭ قىمبات
قيماعانى،
تاڭداعانى
سەكىلدى
ءجۇز جىلعى ءومىر ەپيلوگى
سول ما ەكەن
ەڭ سوڭعى ءبىر قارمانعانى ؟
تىرنا ەمەس، تىزبەگى مە
سوزىلعان كەڭىستىككە ءبىر عاسىردىڭ ؟
قوسار ما سول تىزبەككە
كاريا ءوز تىرلىگى-ىزگى اسىلىن.
قوزعالىپ كەتتى سوندا
زور كالوننا،
بەينە ءبىر كەرۋەندەي
جۇگىن ارتىپ؛
داعدىلى كۇش باسشىسى
جەتەلەپ جونەلگەندەي
سوزا تارتىپ.
بىرەسە ول شۋماقتالىپ،
بىرەسە جالعىز ءتۇزۋ سىزىق بولىپ؛
نەمەسە بۇرىش جاساپ
قاق ورتادان
قاتارىن وزگەرتەدى
بۇزىپ كورىپ.
لوبلىدى اقىن قيال،
ەلىگىپ
سول دۇرمەككە بىرگە ىلەسىپ.
ءوزىنىڭ شيپراتىلعان جىر جولدارىن
اسپانعا لاقتىرعانداي
ءجىپ قىپ ەسىپ.
سەكىلدى
بارا جاتقان
سۇر-جەبە ىرعاقتارى
ۇشىپ الىس.
كۇمبىرلەپ
كوكەيىنەن كۇي بوپ تاراپ،
قوزعالىپ
قوڭىراۋلى تۇرعان داۋىس.
بارعانشا كوز ۇشىنا
قاراسى
قانشا ءوشىپ،
قانشا جاندى؟
ينەدەن
ءجىپ سۋىرىپ اكەتكەندەي
سۋىرىپ اكەتەر مە عازەز جاندى؟!
ۇسىمەن قارلى تاۋدىڭ
سىرعاناپ،
ونان ءارى مۇز بەتىمەن
ءتىزىلىپ،
عايىپ بولدى،
كوك ساعىم
ەڭ سوڭعى سول يرەتىلگەن.
قالعىماي كىرپىك قالدى،
ماڭگىلىك
ءوشتى مە شىن
شىركىن جانار؟
امال نە !
قۇس ەمەس قوي
ادام جانى،
كوكتەمدە تۋعان جەرگە قايتا ورالار!
***
كاريا ءجۇز جاستاعى،
وسىلاي
ءجۇز ءبىر جاسقا اينالعاندا،
ءۇن-تۇنسىز
قايتقان قۇسپەن بىرگە قايتىپ،
قوش ايتتى
قادىرمەندى بۇل جالعانعا.
ءبىر ءعاسىر-جۇز جىل جاساپ،
ارمان نە
وسىنشالىق ءومىر كورسە؟!
مەنىڭ دە ولەڭىمنىڭ ارمانى جوق،
كوكتەمدە قابىرىنە گۇل بوپ ونسە!
وتىرعان ۇرپاقتارى،
ولار دا
تالاي-تالاي الار ەسكە،
قاسىندا زيراتىنىڭ
كوكتەمدە شىعىپ تۇرىپ ءبىر بەلەسكە!
ءدال سوندا ۇشىپ كەلەر،
تىرنالار شەرۋ تارتىپ،
بىلتىر كەتكەن
قايىرىپ كومەيىنەن
قوڭىراۋلاتار،
سەكىلدى
ساعىنىشىن ولەڭدەتكەن!
ءتىزىلىپ ەن دالاداع
قاتار-قاتار جارقىلداسا سوقا ءجۇزى.
قاپ-قارا توپىراقتا
ءتۇپ-تۇزۋ
تراكتوردىڭ جاتىر ءىزى.
كاريا ءجۇز جاستاعى،
ءجۇز رەت كوكتەم كورگەن!
امال قانشا،
«كوكتەمدە ءجۇز ءبىرىنشى
دەپ ويلاپ ءجۇرۋشى ەدىك
ءبىر قۋانسا!»
ءوزى دە قۇسقا قۇمار،
قاي جىلى،
قايسى كۇنى،
قاي تىرنانىڭ
بار دەيسىڭ داۋسىدا ول ەستىمەگەن؟
ۇققانداي ءۇنسىز تىڭداپ
ايتىلعانىن؛
سونان سوڭ ۇزاق قاراپ،
كوز الماي وتىراتىن قاناتتاردان.
شۇبىرىپ وتكەن كەزدە
استىمەن ءاپپاق بۇلتتىڭ
قاباتتالعان.
دەسەڭشى نەتكەن داۋىس ؟!
سالار ەك سول داۋىسقا،
ەگەردە قۇستار ءانىن ءبىز دە بىلسەك!
ازىراق بايىز تابار
ول دا تىڭداپ،
تولعاتىپ بەبەۋلەگەن ءبىر كەلىنشەك!
ءبىر تىرنا تىراۋلاسا،
ءبىر ءسابي جاڭا تۋىپ ىڭگالاعان
ۇقتىرار تىرشىلىگىن
ءوز تىلىمەن،
اقىل تاپ،
وسى ۇندەردى
تىڭدا ادام!
كوكتەمنىڭ حابارشىسى-
وسى ءبىر ءتاڭىرىنىڭ اسەم قۇسى
كەلگەندە جىل-جىل سايىن،
ءبىلىنىپ تۇرادى ىلعي
سۋسىلداپ قاناتىنىڭ اسىعىسى.
وڭاي ما ۇشقان تىرنا مۋزىكاسىن
ءتۇسىرۋ
اق قاعازعا قولمەن سىزىپ؟
وتىرار
اقىن سوندا
اۋىر ويمەن،
ءوزىنىڭ ۇيقاستارىن
قۇس قىپ ءتىزىپ.
توتە جازۋدان دايىنداعان: تىلەك ىرىسبەك
