تۇركى حالىقتارى قۇرعان 15 مەملەكەت تۋرالى مالىمەتتى «قامشى» پورتالى سaravan.kz-كە سىلتەمە جاساي وتىرا ۇسىنادى.
قۇرىلعان وسى مەملەكەتتەردىڭ رەسمي سيمۆولى مەن كارتالارى تومەندە كورسەتىلگەن.
- عۇن دەرجاۆاسى (ب.ز.د 209-51)- تۇركىلەر نەگىزىن قالاعان العاشقى مەملەكەت.
2. باتىس عۇن يمەرياسى – عۇن دەرجاۆاسى تاراپ كەتكەن سوڭ قۇرىلدى. عۇنداردىڭ باسشىسى شانيۋي قىتايعا تاۋەلدى بولۋعا كەلىسكەن.
3. ەفتاليتتەر مەملەكەتى (4-6ع.) بۇل مەملەكەت عۇن-ەفتاليتتەرىمەن نەگىزدەلگەن. ونىڭ قۇرامىنا باكتريا مەن سوعدى جەرلەرى ، اۋعانىستان مەن گاندحارۋ جەرلەرى كىرگەن.
4. تۇرىك قاعاناتى (552-603ج) – ادامزات تاريحىنداعى ازياداعى ەڭ ۇلكەن مەملەكەت. بۇل «تۇركى» ءسوزى العاش رەسمي تۇردە قولدانىلدى.
5. اۆار قاعاناتى (562-823)- ۆەنگريا، اۆستريا، سلوۆاكيا، حورۆاتيا، رۋمىنيا، ەستونيا، ليتۆا، سەربيا، پولشا، ۋكراينا جانە شۆەيساريانىڭ ءبىر بولىگىندە ورنالاستى. اۆار قاعانى بايان نەگىزىن قالاعان قاعانات ءوز ۋاقىتىندا بارلىق شىعىس ەۋروپانى باقىلاۋدا ۇستاعان.
6. حازار قاعاناتى –(7-9ع) ءومىر سۇرگەن مەملەكەت. زورلىقشىلىقتان باس تارتقان العاشقى تۇركى مەملەكەتى، 8 عاسىردا يۋدايزم ءدىنىن ۇستانا باستاعان. الايدا، ايتا كەتۋ كەرەك بۇل ءدىندى ۇستانۋشىلار قاتارىندا تەك قاعان مەن ءونىى جانىنداعى ادامادار عانا بولسا كەرەك، قالعان حالىق ءار ءتۇرلى: مۇسىلمان، حريستيان، يۋدەي دىندەرىن ۇستاعان.
7.ۇيعىر قاعاناتى. 745-847 جىلدارى ءومىر سۇرگەن ءار ءتۇرلى تايپالار فەدەراسياسىنان بىرىككەن مەملەكەت بولدى. وندا ەگىن شارۋاشىلىعى جاقسى دامىعان.
8. قاراحانيد مەملەكەتى 840-1212 جىلدارى ءومىر سۇرگەن. قاراحانيد مەملەكەتى يسلام ءدىنىن قابىلداعان سوڭ، ءۇيعىر ءالفاۆيتىن قولدانىپ، ال تۇرىك ءتىلى رەسمي تىلگە اينالدى.
وسىعان بايلانىستى اراب جانە پارسى تىلدەرىنىڭ ىقپالى ءبۇل مەملەكەتكە اسا قاتتى بىلىنە قويعان جوق.
9. گازنيەۆيد مەملەكەتى 961-1187 جىلدارى ماۋەرانناحر، ءۇندىستان سولتۇستىگى مەن حوراسان تەرريتورياسىندا ءومىر سۇرگەن. كەيبىر تاريحشىلاردىڭ پىكىرىنشە پاكىستان مەن ءۇندىستاننىڭ ءبولىنۋنىڭ العىشارتتارىن ءدال وسى گازنيەۆيدتەر جاساعان دەيدى.
10.سەلجۇق مەملەكەتى (1037-1194 گگ.)- ءۇندى-يراندىق جانە تۇركى سالتتارىن بويىنا سىڭىرگەن. بارلىق جەر باسشىنىڭ جەكە مەنشىگى رەتىندە ەسەپتەلگەن.
11.ورتا ازياداعى جەرى باي، مادەنيەتى وركەندەگەن مەملەكەتتەردىن ءبىرى حورەزم مەملەكەتى بولدى. (1097-1231 جج.). بۇل مەملەكەتتىڭ مادەنيەتىندە يراننىڭ ىقپالى اسەر ەتتى. موڭعول كەزەڭىنە دەيىنگى ورتا ازياداعى مىقتى مەملەكەتتەرىڭ ءبىرى بولدى.
12. التىن وردا. التىن وردا اتاۋى ورىس تىلىندەگى زولوتايا وردا، ياعني باتۋ حاننىڭ ەدىل وزەنىنىڭ جاعاسىندا ءوزىنىڭ بولاشاق استاناسىنىڭ ورنىن بەلگىلەۋ ءۇشىن التىن ءتۇستى ۇيلەردەن تىككىزگەن سالتاناتتى قالاسىنىڭ اتىنان شىققان، موڭعول تىلىندە «التىن وردا» دەگەن ءسوز تىركەسى التىن ءتۇستى وردانى، نەمەسە پاتشا سارايىن بىلدىرەدى.
موڭعولدىڭ بيلەۋشى رۋى دا وزدەرىن «التىن اۋلەت» دەپ اتاعان، «التىن وردا» اتاۋى دا وسىدان كەلىپ شىققان بولۋى مۇمكىن.
13. تەمىر حاندىعى. (1370 ج – XVIع.)- بارلاس رۋىنان شىققان ءامىر تەمىر قۇرعان بۇل مەملەكەت مادەنيەتى جاعىنان يسلام مەن پارسى ەلەمەنتتەرىن جيناقتاسا، اسكەري جاعدايىندا تۇركى-موڭعول سالتتارىمەن جۇرگەن.
14. موڭعول يمپەرياسى 1526 جىلى نەگىزى قالانعان تۇركى-موڭعول ءسالت-داستۇرىن جالعاسىترۋشى مۇراگەر يمپەريا.
ءدال وسى موڭعول كەزەڭىندە ەرەكشە ساۋلەت ونەرىنىڭ عاجايىپ تۋىندىلارى د.نيەگە كەلدى. ونىڭ ىشىندەگى ەڭ تانىمالى – تادج ماحال.
15. وسمان يمپەرياسى. (1299-1922 گگ.) شىعىس ەۋروپانى، وڭتۇستىك-باتىس ازيانى، سولتۇستىك افريكانى جايلاعان يمەريا يسلام، اراب، پارسى مادەنيەتىنىڭ اسەرى ۇلكەن بولدى.
