شوۋ-بيزنەس! اتى ايتىپ تۇرعانداي شوۋعا نەگىزدەلگەن كاسىپ. الايدا شوۋ بيزنەس  رۋحاني ءلاززات الىپ، كۇندەلىكتى كۇيبەن تىرلىكتەن ءبىر ساتكە دەمالۋ ءۇشىن ەمەس، ساياسي، ەكونوميكالىق، رۋحاني جانە كۇندەلىكتى ومىرىمىزگە مىقتاپ ورنىعىپ الدى. ولاي دەيتىنىم تەلەارنا دا، راديو دا، گازەت-جۋرنال دا، ينتەرنەت باسىلىمدار دا شوۋ بيزنەستە بولىپ جاتقان وزگەرىستەر، جاڭالىقتار، ەل الدىندا جۇرگەن ونەر ادامدارىنىڭ جەكە ءومىرى مەن وسەك اياننان كوز اشپايسىڭ. ودان قالا بەردى ەل مۇددەسىن قورعاپ، حالىقتىڭ مۇڭىن مۇڭداپ، جوعىن جوقتايتىن، حالىق اراسىنداعى قوردالانعان ماسەلەنى شەشۋى قاجەت حالىق قالاۋلىسى سەكىلدى لاۋازىمعا دا انشىلەر ۇمىتكەر رەتىندە سايلاۋعا تۇسە باستادى.  شوۋ-بيزنەس الەمىنىڭ سەركەلەرىن كوزدى جۇمساق تا، اشساق تا كورەتىن بولدىق.

تەلەارنا ارتىستەردىڭ ورداسىنا اينالدى

ارتىستەردىڭ  «اق دەگەنىن العىس، قارا دەگىنىن قارعىس» رەتىندە قابىلدايتىن جاعدايعا جەتتىك. وعان ءارتىس ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنىڭ تەلەارنالار دا كەڭىنەن ناسيحاتتالاۋى سەبەپ ەكەنى امبەگە ايان. كوگىلدىر ەكراندا شوۋ باعدارلامالار جەتىپ ارتىلادى. ونىڭ ىشىندە ساياسي ساراپتامالىق، قازاقستان مەن الەم ەكونوميكاسىنان حابار بەرەتىن، قوعامدادى قوردالانعان ماسەلەلەر مەن كەنجەلەپ كەلە جاتقان سالالاردى دامىتۋدى كوزدەيتىن، ساۋات اشاتىن ساراپتامالىق باعدارلامار جوقتىڭ قاسى. الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى CNN، BBC، Fox News، NBC سەكىلدى تەلەارنالاردا كونسەرتتى وتە سيرەك كورسەتەدى. كوبىنە جوعارىدا اتاپ وتكەن سالماقتى ءارى ساپالى ءونىمدى ۇسىنادى. قازىرگى جاھاندانۋ زاماندا تەلەارنانىڭ ءداۋىرى ءوتىپ، ينتەرنەت جايلاعان ۋاقىت دەسەك تە، كوگىلدىر ەكران ءالى كۇنگە دەيىن قوعامعا اسەر ەتەتىن كۇشىن جويماعان. ماسەلەن، 2016 جىلى وتكەن اقش-تىڭ پرەزيدەنتتىك سايلاۋىندا 4 ميلليارد دوللار تەلەارناداعى جارناماعا جۇمسالعان.  وسىدان تەلەارنانىڭ ءالى كۇنگە دەيىن قوعامعا اسەر ەتەتىن مىقتى قۇرال ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. بارلىق قوعامدىق ورىنداردان، شالعاي اۋىلدارعا دەيىن ينتەرنەتكە قول جەتىمدى بولعانشا تەلەارنانىڭ كۇشى كەمىمەك ەمەس. سول كۇشتى حالىقتى ساۋاتتاندىرۋ، رۋحاني بايىتۋ ءۇشىن نەلىكتەن قولدانباسقا؟ باعدارلاما جۇرگىزۋشىلەرىن تاڭداعاندا ونىڭ بەتىنىڭ جىلتىرلىعىنا ەمەس، ويىنىڭ تەرەڭدىگى مەن حالىققا سالماقتى وي ايتا الاتىنىنا ءمان بەرسە قۇبا-قۇپ. باعدارلاما رەيتينگىسىن  عانا كوزدەمەي  ونىڭ قوعام ءۇشىن پايداسىن ماقسات تۇتساق ۇتىلمايتىنىمىز انىق. ماسەلەن اقش-تا تەلەجۇرگىزۋشىلەردىڭ بارلىعى دەرلىك ورتا جاستاعى ازاماتتار. ولار تەلەجۇرگىزۋشى بولۋ ءۇشىن كوپ جىلدىق سىناقتان ءوتىپ، تاجىريبە جينايدى، ءبىلىمىن ارتتىرادى. ال قازاقستاندا كوپتەگەن باعدارلامانى ءالى وڭ، سولىن تانىپ ۇلگەرمەگەن ءانشى جۇرگىزەدى. ونىڭ قاتىپ قالعان سەنارييدەن اسىپ، سۇبەلى وي ايتىپ جاتقاندارى دا وتە سيرەك. ەڭ وكىنىشتىسى انشىلەر جۇرگىزگەن باعدارلامالاردىڭ اۋديتورياسى كوپ. جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي تەلەارنانى قوعامدى قوزعاۋشى كۇش دەسەك، تەلەارنالاردىڭ 70-80% جايلاعان شوۋ باعدارلامالاردىڭ كورەرمەنى رۋحاني قۇلدىراۋدىڭ الدىندا تۇر.

ەلىمىز مەرەكەگە باي. قازاق تويشىل حالىق دەگەن ءسوز سودان قالسا كەرەك. قانداي ايتۋلى داتانى الىپ قاراساڭ دا ونىڭ قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدىلىعى تەلەديداردا تەك كونسەرتتەردىڭ، شوۋ باعدارلامالار مەن انشىلەردىڭ قاتىسۋىمەن تۇسىرىلگەن فيلمدەردى كورسەتىلگەنىمەن ولشەنەدى. ءاربىر ءۇيدىڭ تورىنەن ورىن العان كوگىلدىر ەكراننان حالىق جوعارىدا اتاپ وتكەن ەرەكشە تەلە كەستەنى تاماشالاۋ ارقىلى، مەرەكەنى سەزىنەتىن جاعدايعا جەتتىك. ماسەلەن، تاۋەلسىزدىك كۇنى تاريحتان سىر شەرتەتىن، ەگەمەندى قازاقستانعا جەتۋ ءۇشىن قازاق حالقى قانداي ناۋبەتتى باستان كەشىرگەنىن نەلىكتەن كورسەتپەسكە، ايتپاسقا؟ تاۋەلسىز قازاقستاندا تۋىلعان ۇرپاق ەرتەڭىن ءبىلىپ، كەڭ بايتاق جەردىڭ قانداي قيىندىقپەن، قانداي كۇشپەن كەلگەنىن نەلىكتەن تۇسىندىرمەسكە؟

قازىرگى قوعامدا جەمقورلىقتى ءتۇپ تامىرىمەن جويۋ ماسەلەسى ەمەس، تانىمال تۇلعالاردىڭ بىر-بىرىمەن جانجالداسقانى قىزىعىراق. ءبىلىمنىڭ ساپاسىزدىعى ەمەس، ارتىستەردىڭ كۇيەۋىمەن اجىراسقانى ماڭىزدىراق. مەديسينانىڭ اقساپ تۇرعانى ەمەس، ءانشىنىڭ كىممەن جۇرەتىنى كوبىرەك تالقىلانادى. قازىرگى الاش ارىستارىن تانىمايتىن، الايدا ءالي وقاپوۆتى جاقسى بىلەتىن، ابايدىڭ شىعارماشىلىعىنان حابارى جوق، ءبىراق قايرات نۇرتاستىڭ شىعارماشىلىعىمەن جەتە تانىس جاستار بار.

مۇنىڭ بارلىعىنا جان-جاقتان ارتىستەردى كەڭىنەن ناسيحاتتالۋى سەبەپ. ولاردىڭ جەكە ومىرىنەن باستاپ، ۇيىندەگى ءيتىن قالاي كۇتەتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ، 40 مينۋتتىق باعدارلاما دايىندالادى. ونى ميلليونداعان اۋديتورياعا ۇسىنادى. مۇنداي جوبالار ادەتتە پرام-تايمعا قويىلادى. سايكەسىنشە كورەرمەنى دە كوپ. الايدا رەيتينگ، اقشا دەپ جۇرگەندە  «توبىرلىق مادەنيەت» دەگەن ۇلكەن ماسەلەنى تۋىنداتىپ وتىرمىز.

مۋزىكا – مادەنيەتتىڭ ءبىر بۇتاعى

تۇتاس ءبىر ۇلتتى رۋحاني كەمەلدەندىرەتىن دە، رۋحاني مۇگەدەك ەتەتىن دە – مادەنيەت. مادەنيەتتىڭ ءبىر بۇتاعى مۋزىكا. ول تەك دىبىس قانا ەمەس، ادامدى رۋحتاندىرىپ، ويلاندىراتىن كەرەك دەسەڭىز بيىك ماقساتقا جەتەلەيتىن ادامعا اسەر ەتە الاتىن ەرەكشە كۇشكە يە.

قازىرگى تاڭدا مۋزىكا، ءان ومىرىمىزدە نىقتاپ ورنىعىپ الدى. تەلەديداردى قوسا قالساڭ كونسەرت، راديو تەتىگىن بۇراساڭ ءان ورىندالىپ جاتادى، قۇلاقتارىن تىعىنداعان جاستاردىڭ كوبى قايدا جۇرسە دە ءان تىڭداپ جۇرەدى.  ومىرىمىزدە مۋزىكاعا كوپ ۋاقىت بەرىلگەننەن كەيىن ول ساپالى بولسا قانەكەي. الايدا ءسوزى جۇتاڭ، اۋەنى جەڭىل ىرعاققا نەگىزدەلگەن اندەر جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ كەتتى.

وسى رەتتە قىتايدا كەڭىنەن تاراعان مىنانداي اڭىز ەسكە تۇسەدى. ەجەلگى قىتايدا دىبىسى ۇيلەسىم تاپپاعان ءان جازعان  سازگەردى ءولىم جازاسىنا كەسكەن ەكەن. بۇل اڭىزدىڭ قانشالىقتى شىندىققا جاناساتىنى بەلگىسىز. الايدا اڭىزدىڭ حالىق اراسىندا كەڭىنەن تارالۋى اسپان استى ەلىنىڭ ونەر مەن مادەنيەتكە قانشالىق تەرەڭ ءمان بەرەتىنىن تۇسىنۋگە بولادى.

سەبەبى قازىرگى جاستاردىڭ رۋحاني دەڭگەيى، مادەنيەتى، دۇنيەتانىمى، ومىرگە دەگەن كوزقاراسى مەن تۇسىنىگى قانداي بولسا، كەلەر ۇرپاقتىڭ دەڭگەيى دە سونداي بولماق. ۇلكەن بۋىندى الماستىراتىن كىشى تولقىن ومىردەگى قۇندىلىقتاردى باستاپقى كەزدە ۇلكەندەردىڭ قالىپتاستىرعان تۇسىنىگى بويىنشا قابىلداۋعا تىرىسادى.  ول ءۇشىن بۇقارالىق مادەنيەتتەن  گورى ەليتالىق مادەنيەتتى ءجون كورەتىن، مادەني تالعامى بار، جاقسى مەن جاماندى، دۇرىس پەن بۇرىستىڭ اراجىگىن اجىراتا بىلەتىن ۇرپاقتى تاربيەلەۋ قاجەت.

كەزىندە گيتلەر،  حالىق ەلدەگى ساياسي جاعدايدى ويلاپ، ەل، جەر، ۇلت، سەكىلدى ماڭىزدى ماسەلەلەرمەن باس قاتىرماۋى ءۇشىن ولارعا ازاننان كەشكە دەيىن داڭعازا ءان تىڭداتىڭدار دەگەن ەكەن. بۇدان جەڭىل ىرعاققا نەگىزدەلگەن، ءسوزى جۇتاڭ ءاندى كوپ تىڭدايتىن ادامنىڭ رۋحاني قۇلدىراپ، ەرتەڭىن ويلامايتىن ءدۇبارا  ۇرپاقتى تاربيەلەيدى دەگەن قورىتىندىعا كەلەسىڭ.

21ء-شى عاسىردا اتالمىش بۇيرىقتى 100% ورىنداپ جۇرگەندەر جەتىپ ارتىلادى. شوۋ-بيزنەستىڭ جىلتىراعان وزىنە ءتان كىشىگىرىم الەمىن باق-تىڭ بارلىق كوزدەرىندە كەڭىنەن ناسيحاتتالىپ، توي دەڭگەيىندەگى اندەر ۇلكەن ساحنادا شىرقالىپ ءجۇر. ناتيجەسىندە كوڭىل اشار، شوۋ باعدارلامالاردىڭ تۇراقتى كورەرمەندەرى كوبەيدى. وعان مىنا ساۋالناما دا دالەل.

ادامداردىڭ راديونى قانشالىقتى ءجيى جانە قانداي ماقساتتا ارنايى قوسىپ، تىڭدايتىنىن ءبىلدىم. 18-35 جاس ارالىعىنداعى، ءتۇرلى ماماندىق يەلەرى قاتىسقان ساۋالناما ناتيجەسىنە ساي، 50 ادامنىڭ 30-ى  راديونى تەك ءان تىڭداۋ ءۇشىن عانا قوساتىنىن ايتتى. ال قالعان 20 رەسپوندەنتتەن شوۋ جانە تاڭ ەرتەڭگىلىك كوڭىل اشار باعدارلاماردى تىڭدايمىز دەگەن جاۋاپ ەستىدىم. ولارعا ءانشىنى قوناق ەتىپ، سۇحبات جۇرگىزەتىن باعدارلامالار ەرەكشە ۇنايدى ەكەن. 20 ادامنىڭ 5-ەۋى باعدارلاماعا تەلەفون شالىپ، قوناققا سۇراعىن قويعان ەكەن.

ءارتىس قاۋىمىن كوزىمىزدى اشساق تەلەديداردان كورەمىز، كوزىمىزدى جۇمساق ءانىن راديودان ەستيمىز، كينوعا بارساق فيلمنەن كورەتىن بولدىق.

فيلمدەردە كاسىبي اكتەرلەر ەمەس «امبەباپ» انشىلەر وينايدى

قازاقستان كينەموتوگرافياسىندا جاڭا ونىمدەر ارتىپ كەلەدى. بۇل قۋانتارلىق جاعداي. سەبەبى سان بولعان جەردە باسەكە تۋىندايدى. ال باسەكە بار جەردە ساپا بولادى. دەسەك تە، ءقازىر كوممەرسياعا باعىتتالعان فيلمدەر كوپ ەكەنى انىق. ۇلتتىق يدەولوگيانى، ەل مۇددەسىن ناسيحاتتايتىن فيلمدەر ارا-تۇرا تۇسىرىلگەنىمەن كورەرمەنگە جەتپەيدى.

ال شەتەلدىك فيلمدەردى كورۋگە داعدىلانىپ قالعان قازاقستاندىق قوعام وتاندىق ونىمدەردى زور قىزىعۋشىلىقپەن كورە باستادى. حالىقتىڭ قازاقتىڭ ءيىسىن سەزىنەتىن، وزىنە تانىس تىنىس-تىرشىلىگىنەن سىر شەرتەتىن ونىمدەرگە شولدەپ قالعانىن بايقاۋعا بولادى. وعان وتاندىق فيلمدەردىڭ ميلليونداعان كاسسا جيناۋى دالەل. ءدال سول فيلمدەردى قاراساڭىز دا قايتا جوعارىدا اتاپ وتكەن ماسەلەگە كەلەمىز. كوممەرسيالىق فيلمدەردىڭ كوبىندە وتاندىق شوۋ-بيزنەس وكىلدەرىن كورەسىز. كاسىبي، ماماندانعان، تاجىريبەلى اكتەرلەر ساحنا سىرتىندا قالىپ قويدى.

ءقازىر ءانشى – تەلەجۇرگىزۋشى دە، اكتەر دە، دەپۋتات تا بولعان زامان. قازاقستاننىڭ ونەرىنە، مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا ءوزىنىڭ وراسان زور ۇلەسىن قوسقان ونەر ادامدارىنا بەرىلەتىن سىيلىقتاردى دا كەشە عانا شىققان، ءانشى رەتىندە بۋىنى قاتپاعان ونەر ادامدارى الىپ جاتىر. وسىدان قازىرگى قوعامنىڭ باستى قاھارمانى – ءانشى مە دەگەن ويعا قالاسىڭ.

ەلىمىزدە مۇنداي ءۇردىستىڭ ورىن الۋى كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەدى. سەبەبى بۇل حالىقتىڭ ساياسي ساۋاتتىلىعىنا، رۋحاني دەڭگەيىنە، دۇنيەتانىمىنىڭ تەرەڭدىگىنە كەرى اسەرىن بەرەدى. تۇتاس ءبىر ۇلتتىڭ رۋحاني مۇگەدەك ەتەدى. دەنە جاي عانا رۋحتىڭ قاۋاشاعى دەسەك،  ادامنىڭ بويىنداعى ەڭ اسىلى دا، قۇندىسى دا رۋح. ماماندار ونىڭ كەمەلدەنۋىنە ىشكى تۇيسىك، مىنەز، گەن، ءبىلىم مەن قوسا سىرتقى فاكتورلار دا اسەر ەتەتىنىن ايتادى. بۇقارالىق مادەنيەتتى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ارقىلى رۋحاني مۇگەدەك ۇرپاقتى تاربيەلەپ شىقپاۋعا ات سالىسۋ كەرەك.

قامشىگەر: اسەم المۇحانبەت