حالىقتىڭ جەر ۋچاسكەسىنە دەگەن مۇقتاجدىعىن مەملەكەتتىك مۇقتاجدىققا جاتقىزۋ كوزدەلىپ وتىر، دەپ حابارلايدى قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى Sputnik باسىلىمىنا سىلتەمە جاساپ.
بۇل نورما جەر داۋىنان كەيىن ازىرلەنگەن "قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەر قاتىناستارىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى" زاڭ جوباسىندا قاراستىرىلعان. اتالمىش زاڭ جوباسى بۇگىن ماجىلىستە تانىستىرىلدى. 
وتىرىس بارىسىندا تاراتىلعان مالىمەتكە سايكەس، حالىقتى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن جەر تەلىمدەرىمەن (10 سوتىق) قامتاماسىز ەتۋ جانە كەزەكتە تۇرعانداردى (1،2 ميلليون ءوتىنىش) قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا حالىقتىڭ جەر تەلىمىنە مۇقتاجدىعىن ەلدى مەكەندەردىڭ بەكىتىلگەن باس جوسپارى مەن ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوبالارىنا سايكەس مەملەكەتتىك مۇقتاجدىققا جاتقىزۋ كوزدەلىپ وتىر.

بۇدان بولەك، حالىقتىڭ جايىلىمدىق القاپتارعا دەگەن مۇقتاجدىعى دا مەملەكەتتىك مۇقتاجدىققا جاتقىزىلماق. وسىلايشا، اكىمدەر جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ مەنشىگىندەگى جانە پايدالانۋىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ جانىندا ورنالاسقان جايىلىمداردى الىپ قويۋ مۇمكىندىگىنە يە بولماقشى.

"حالىقتىڭ مۇقتاجدىعىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن جەكە اۋلا مالىنىڭ كولەمى بويىنشا جايىلىم الاڭدارىن ايقىندايتىن نورما كوزدەلەدى. اتالعان اۋماقتاردا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا جەر بەرىلمەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىنداعى جايىلىمداردىڭ كوپ بولىگى جەكە تۇلعالاردىڭ مەنشىگى مەن جالداۋىندا ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ، اكىمدىكتەرگە حالىققا كەرەك جايىلىمداردى مەملەكەتتىڭ مۇقتاجدىعىنا جاتقىزۋ ارقىلى الىپ قويۋ مۇمكىندىگى بەرىلەتىن بولادى"، — دەدى ماجىلىستە زاڭ جوباسىن تانىستىرعان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرلان نىسانبايەۆ. 

ونىڭ ايتۋىنشا، جەر ۋچاسكەسىن مەملەكەتتىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن ءماجبۇرلى تۇردە يەلىكتەن شىعارۋ ءتارتىبى مەن تولەم قۇنىن انىقتاۋ مەملەكەتتىك مۇلىك تۋرالى زاڭعا سايكەس جۇرگىزىلەدى.

"زاڭدا كورسەتىلگەندەي، جەر يەسى جەردى كاداستر قۇنىمەن ساتىپ السا، كاداستر قۇنىمەن الىنادى. ەگەر قولىندا بىرەۋدەن نارىقتىق باعامەن ساتىپ العانى جونىندە ازاماتتىق-قۇقىقتىق كەلىسىمشارت بولسا، سول ۋاقىتتاعى باعامەن ساتىپ الىنادى دەپ جازىلعان. وسىدان ءبىر اپتا بۇرىن جوعارعى سوت ۇلكەن ءماجىلىس ءوتىپ، وسى ماسەلەلەر قارالىپ، ءبىر ۇيعارىم جاسالدى. قازاقستان ازاماتىنىڭ سول جەرىن كاداستر باعاسىمەن ساتىپ الۋعا بولمايدى، نارىق باعاسىمەن وتەماقى بەرۋ قاجەت دەگەن ۇيعارىمعا كەلدىك"، — دەپ ءتۇسىندىردى نىسانبايەۆ.

جەرگە قاتىستى قانداي تالاپتار قويىلادى 
بىلتىر ەلىمىزدە جەر داۋى تۋىنداپ، حالىق ءبىراز دۇرلىككەن بولاتىن. ەل ازاماتتارى جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن بىرنەشە وزگەرىسكە، اتاپ ايتقاندا اۋىلشارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەردى ساتۋ جانە شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋ مەرزىمىن ۇزارتۋعا قارسىلىق تانىتىپ، بىرنەشە وڭىردە شەرۋ دە ءوتتى. وسىدان كەيىن پرەزيدەنت جەر كودەكسىندەگى بۇل وزگەرىستەردىڭ كۇشىنە ەنۋىنە موراتوريي جاريالاپ، جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا قۇرۋدى تاپسىردى. ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتايەۆ، كەيىن ونىڭ ورىنباسارى، اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ ءتوراعالىق ەتكەن، قۇرامىنا جەتپىستەن استام ادام كىرگەن كوميسسيا جاز بويى جۇمىس ىستەدى. ونىڭ جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ماڭىزدى ۇسىنىستار بەرىلىپ، زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ وتىر. جاڭا قۇجات جاقىندا پارلامەنتكە ءتۇستى.

سونىمەن، زاڭ جوباسى اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرىن قازاقستاندىقتارعا جالعا بەرۋ ينستيتۋتىن ساقتاۋ جانە ونى جەتىلدىرۋ، جالعا بەرىلەتىن اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ شەكتى مولشەرىن بەلگىلەۋ، شەكارا ماڭىنان جەر بەرۋگە قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋ، قاجەتتى جايىلىمدىق جەرلەردىڭ كولەمىن انىقتاۋعا باعىتتالعان. 
"اۋىل شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرى اكىمدىك بەكىتەتىن كونكۋرسقا قويىلاتىن جەرلەر تىزبەسىنە سايكەس بەرىلەدى. تىزبە اۋداننىڭ جەر قاتىناستارى بولىمدەرىمەن ازىرلەنىپ، مىندەتتى تۇردە قوعامدىق كەڭەستەرمەن جانە "اتامەكەن" ۇلتتىق كاسىپكەرلىك پالاتاسىمەن كەلىسىلىپ، اۋداننىڭ اتقارۋشى ورگانىمەن بەكىتىلەتىن بولادى. كونكۋرستىڭ ايقىندىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كونكۋرستىق كوميسسيانىڭ قۇرامىنا كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ كەمىندە ەلۋ پايىزىن قۇرايتىن قوعامدىق كەڭەستەر مەن ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىن قوسۋ كوزدەلگەن. بۇل نورمالار جەر ءبولۋ بارىسىندا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قوعامدىق پىكىرىن ەسكەرۋ ءۇشىن ەنگىزىلەدى"، — دەدى نىسانبايەۆ. 

كونكۋرسقا قاتىسۋشىلاردىڭ ۇسىنىس بەرۋى مىندەتتى شارت بولماق. ول اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن جۇرگىزۋدىڭ بيزنەس-جوسپارىن، اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ەگۋ الاڭدارىنىڭ قۇرىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا ينديكاتيۆتىك كورسەتكىشتەردى ورىنداۋ، جەرگىلىكتى حالىقتى جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى قامتيدى. بۇل تالاپتار بەرىلىپ جاتقان جەرلەردى ۇتىمدى جانە ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا بەلگىلەنىپ وتىر.

"بەرىلەتىن جەرلەردىڭ ۇتىمدى پايدالانىلۋىن تەكسەرۋ ماقساتىندا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىلمەك. ءسويتىپ، جالعا الۋدىڭ العاشقى بەس جىلىندا جىل سايىن، كەلەسى كەزەڭدەردە سۋارمالى ەگىستىكتە ءاربىر ءۇش جىلدا، تالىمدىك جەردە ءار بەس جىلدا مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ وتىرادى. وسى جەرلەر مامانداردىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا بولادى. مونيتورينگ ناتيجەلەرى جەر ۋچاسكەلەرىن جالعا بەرۋ مەرزىمىن ۇزارتۋعا نەگىز بولىپ تابىلادى"، — دەپ اتاپ ءوتتى ۆيسە-مينيستر.

سونىمەن قاتار، اۋىل ششارۋاشىلىعى جەرلەرىن ۇتىمدى پايدالانۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ بويىنشا ءبىرىڭعاي تالاپتار بەلگىلەۋ ماقساتىندا جەر ۋچاسكەسىن جالعا بەرۋ شارتىنىڭ ۇلگىلىك نىسانى بەكىتىلەتىن بولادى. بۇل شارتتا جالعا الۋشىنىڭ جەردى پايدالانۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ كوزدەلگەن. جەر ۋچاسكەسىن جالعا الۋ شارتى تالاپتارىنىڭ ساقتالماۋى زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ونى بۇزۋ ءۇشىن نەگىز بولىپ تابىلادى.

لاتيفۋنديزممەن كۇرەس

جەر داۋى كوتەرىلگەن كەزدە تالقىعا تۇسكەن ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – لاتيفۋنديزممەن كۇرەس. وسىعان وراي زاڭ جوباسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى ءىرى كولەمدە "ءبىر قولعا" ءوتىپ كەتپەۋى ءۇشىن شەكتى مولشەر بەلگىلەنەتىن بولادى. 

"اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ ۇلكەن كولەمدە "ءبىر قولعا" تۇسۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا قازاقستاندىقتارعا جالعا بەرىلەتىن جەردىڭ ەڭ جوعارى مولشەرىن القاپتار بويىنشا رەسپۋبليكا، وبلىس جانە اكىمشىلىك اۋداندار شەگىندە بەلگىلەۋ قاراستىرىلادى. بۇل رەتتە اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن رەسپۋبليكا بويىنشا شەكتى مولشەردەن اساتىن كولەمدە ءبىر قولعا بەرۋگە جول بەرىلمەيدى. ولاردىڭ مولشەرىن وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگانداردىڭ بىرلەسكەن ۇسىنىسىنىڭ نەگىزىندە ۇكىمەت بەكىتەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قازىرگى ۋاقىتتا ءتيىستى ەسەپتەۋ ادىستەمەسىن ازىرلەۋدە. وندا رەسپۋبليكانىڭ ءاربىر ءوڭىرىنىڭ جاعدايى مەن ەرەكشەلىگى ەسكەرىلەدى"، — دەيدى ۆيسە-مينيستر.

بۇل رەتتە ەسەپتەۋ ادىستەمەسىن ازىرلەۋگە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 17 ميلليون تەڭگە بولىنگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. جەر شەتەلدىكتەرگە بەرىلمەيدى زاڭ جوباسىندا شەكارالاس اۋدانداردا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن بەرۋگە تالاپتار كۇشەيتىلەتىلمەك. ءسويتىپ، جەر ۋچاسكەلەرىن شەتەلدىكتەرگە جانە شەتەلدىكتەرمەن نەكەدە تۇرعان ازاماتتارعا بەرۋگە تىيىم سالۋ قاراستىرىلىپ وتىر. 

"زاڭ جوباسىندا شەكارالىق بەلدەۋ جانە شەكارالىق ايماقتا ورنالاسقان جەر ۋچاسكەلەرىن شەتەلدىكتەرگە، ازاماتتىعى جوق ادامدارعا، قر-نىڭ شەتەلدىكتەرمەن نەكەدە تۇرعان ازاماتتارىنا، سونىمەن بىرگە شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالارعا جانە قر-نىڭ شەتەلدىكتەردىڭ قاتىسۋى بار تۇلعالارىنا بەرۋگە تىيىم سالىنادى"، — دەدى نىسانبايەۆ. 
بۇدان بولەك، مەملەكەت شەكاراسىنىڭ شەكارالىق بەلدەۋىندە ورنالاسقان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى جەكە مەنشىككە جانە جەر پايدالانۋعا بەرىلمەيدى. اتالعان اۋماقتاردا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن، ياعني جايىلىم، شابىندىق رەتىندە پايدالانۋعا رۇقسات ەتىلەدى.

مەملەكەتتىك شەكارانىڭ شەكارالىق ايماعىندا ورنالاسقان اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرى تەك قازاقستان ازاماتتارىنا جانە زاڭدى تۇلعالارىنا ۋاقىتشا جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن عانا بەرىلەتىن بولادى.