جۋىردا ەلىمىزگە تانىمال، بۇقارالىق اقپارات ايدىنىندا ەرەكشە ورنى بار «ايقىن» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق-ساياسي گازەتى ۇلتتىق كيىمدى دارىپتەۋگە ارنالعان اكسيا باستاپ، بارشا قاۋىمدى اكسيانى قولداۋعا شاقىرعان بولاتىن. اكسياعا قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى دە قولداۋ ءبىلدىرىپ، «ۇلتتىق ۇردىستە كيىنەيىك! ناۋرىزدى ۇلىقتايىق!» دەگەن ۇستانىممەن قازاقى ناقىشتا كيىنىپ، ۇلتتىق كيىمدى دارىپتەۋگە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا.
العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ بۇل باستاماعا «قىز جىبەك» كلۋبىنىڭ قىزدارى قولداۋ كورسەتتى. «ۇلتىڭدى تاربيەلەيمىن دەسەڭ، قىزىڭدى تاربيەلە» دەگەن يدەيامەن 2012 جىلى اشىلعان كلۋب ۇدايى قىزداردى ۇلتتىق داستۇرلەر مەن ءتول دۇنيەتانىم اياسىندا تاربيەلەۋگە، ۇلتجاندى، پاراساتتى شىنايى «قىز جىبەك» كەلبەتىن قالىپتاستىرۋعا، حالىقتىق اسىل مۇرالارىن ۇلىقتاۋعا ۇلكەن ۇلەسىن قوسىپ، ۇلتتىق ءسالت-داستۇر مەن مادەنيەتتى دارىپتەپ كەلەدى.
«قازاقى ناقىشتاعى كيىمدەردى زاماناۋي ستيلگە ساي كيىنۋ قازىرگى تاڭدا، اسىرەسە قىز-كەلىنشەكتەر اراسىندا سانگە اينالىپ كەلەدى. ارنايى قازاقى كيىمدەردى ساتىپ الۋىڭىزعا نەمەسە ءوز قولىڭىزدان دايارلاۋعا دا بولادى. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى اراسىندا كۇندەلىكتى كيىم سىرتىنان قازاقى كامزولدى كيىپ ءجۇرۋدى ادەتكە اينالدىرعان قىزدار وتە كوپ. ارۋ قىزدار قازىردەن ۇلتتىق بەينەمىزدى ءبىرىزدى ەتۋگە بىلەك سىبانا كىرىسىپ كەتتى. زامان اعىمىنا ساي ءوز كەلبەتتەرىن قالىپتاستىرىپ، قازاقىلىعىن كەم دەگەندە مينيمالدى تۇردە ناقىشقا كەلتىرىلىپ جاسالعان شولپى، القا، سىرعا، كاجەكەي، كەۋدەشەلەرمەن، ۇلتتىق بەينەمىزدى اشا تۇسەتىن اشەكەي بۇيىمدارمەن ايشىقتاي تۇسۋدە. ناۋرىز مەرەكەسىندە، نە وسى ءبىر ايلىق اكسيادا عانا ەمەس، الداعى ۋاقىتتا دا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى، مەكتەپ ۇستازدارى، تاربيەشىلەر ازداپ بولسا دا ۇلتتىق ءۇردىستى قالىپتاستىراتىن كيىم كيسە، ونى كورگەن جاستاردىڭ دا كوزقاراسى وزگەرەر ەدى. ۇلتتىڭ ۇرپاعىن تاربيەلەيتىن قىزداردىڭ سىرت كەلبەتىنىڭ مانىنە ونەگەلىك تۇرعىدان قاراعانى دۇرىس. ۇلتىمىزدىڭ قۇندىلىقتارىن بىرگە دارىپتەپ، ۇلتتىق قازىنامىزدىڭ قادىرىنە جەتە بىلەيىك! ۇلتتىق ناقىشتا كيىنىپ ءجۇرۋ، ونى سانگە اينالدىرۋ، ءسالت-داستۇرىمىزدى دارىپتەۋ ءبىزدىڭ قولىمىزدا»، دەيدى «قىز جىبەك» كلۋبىنىڭ ءتورايىمى قازىنا ياحۋدايەۆا.
بەلگىلى ۇلت جاناشىرلارىنىڭ باستاماسىنا «قىز جىبەك» كلۋبىنان كەيىن وقۋ ورنىنىڭ عىلىمي كىتاپحانا ۇجىمى مەن قىزدارعا ۇلتتىق ءسالت-داستۇر، قولونەردى: شي، گوبەلەن، كىلەم توقۋ، كەستە تىگۋ، توقىما توقۋ، ءتۇرلى ۇلتتىق كيىمدەر ۇلگىسىن تىگۋدى ۇيرەتەتىن «كاسىپتىك ءبىلىم» كافەدراسىنىڭ ۇستازدارى قۋانا جالعاستىردى.
«كيىم ديزاينەرلەرىن، قولدانبالى جانە كوركەم ساندىك ءوندىرىسى ماماندانۋى بويىنشا كاسىپتىك ءبىلىم پەداگوگى ماماندارىن دايىندايتىن، اتا-بابادان قالعان باي مۇرامىز، ۇلتتىق قولونەرىمىزدى قىزدارعا ۇيرەتۋدەن جالىقپاي كەلە جاتقان كافەدرا بۇل باستامانى ەستىگەندە، ءبىر اۋىزدان قولدادى. ەڭسەمىزدى كوتەرىپ، ەتەك-جەڭىمىزدى جيىپ ەڭسەلى ەل بولدىق. وزگەنىكىن كيمەي، ءوز كيىمىمىزدى كيەتىن جانە ۇلتتىق كيىمدەرىمىزدى دارىپتەيتىن ۋاقىت جەتكەن سياقتى. قازىرگى كەزدە ءبىزدىڭ ۇلتتىق ناقىشتاعى كيىمدەر قايتا سانگە اينالىپ كەلە جاتقاندىعى قۋانتادى. زاماناۋي ۇلگىدە ءتۇرلى-تۇرلى ادەمى كويلەكتەرىمىزدى قازاقستاندىق ديزاينەرلەرىمىز تىگىپ، الەمدى تاڭ قالدىرۋدا. ولاردىڭ ءىزىن باسىپ كەلە جاتقان قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قولونەر شەبەرلەرى، تىگىنشى، ديزاينەر بولام دەگەن ستۋدەنتتەرى دە بۇگىنگى زامانعا ساي ادەمى، كۇندەلىكتى ومىردە كيەتىن قازاقى كويلەكتەردى تىگىپ، قازىرگى تاڭدا ءتۇرلى بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازدارى اتانۋدا. اتادان قالعان مۇرا ۇلتتىق كيىمىمىزدى، ۇلتتىق مەرەكەمىزدى ءبىز دارىپتەپ، ماقتانىشپەن كورسەتپەسەك، وزگە ۇلت ونى ناسيحاتتامايدى. سوندىقتان، ءوزىمىز ءبىرىنشى دارىپتەپ، قازاقى ناقىشتا كيىنەيىك!»، دەيدى پ.ع.ك.، «كاسىپتىك ءبىلىم» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى راحيا دارمەنوۆا.
ءبىر اي بويى وتەتىن اتالمىش اكسياعا وقۋ ورىننىڭ ستۋدەنتتەرىمەن قاتار، بارشا قىزمەتكەرلەرى دە قولداۋ بىلدىرمەك نيەتتە.
يگى باستاماعا ەلىمىزگە بەلگىلى ەتنوگراف-عالىم، قازاق ۇلتتىق ادەت-عۇرىپ، ءسالت-داستۇر اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى عاليا قايداۋىل قىزى دا ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.
– «بۇل اكسيا وتەتىن دە كەتەتىن، بولماسا ءبىر ءسان كورسەتۋ، قىر كورسەتۋ، نە بولماسا ءبىز وسىندايمىز دەۋ ءۇشىن ەمەس، بۇل ءومىردىڭ سالتى، ءومىردىڭ ءمانى بولۋى ءتيىس. ويتكەنى، كيىم دەگەن ادامزات ادامزات بولعالى بەرى ادامنىڭ ادامدىق كەلبەتىن قالىپتاستىراتىن، ءاربىر ۇلت پەن ۇلىستىڭ ارعى تەگىن، بەرگى تالعامىن، تانىمىن ۇيلەستىرەتىن، سونى باسقا جۇرتقا تانىتاتىن جاي عانا بوزبۇرشىك ەمەس، حالىقتىڭ جان دۇنيەسى، ومىرلىك ۇستانىمى جانە سول حالىقتىڭ وزىنە عانە ءتان بەت-كەلبەتىن ايقىندايتىن بەلگىسى بولعان. بىزدە ءالى دە بولسا سالقىنى باسىلماعان، ايبىنى قايتپاعان، كەڭەستىك داۋىردەگى ءومىر سالتىمەن كەلەمىز. ءبىز ايتا بەرەمىز، ايتا بەرگەننەن، ءوزىڭنىڭ تەگىڭە، تامىرىڭا بەرى قاراي قايتا بەرگەن دۇرىس. كيىنە ءبىلۋ دەگەن دەنەڭدى، ءتاندى عانا جابۋ ەمەس، ءوزىڭنىڭ ءبىر ونەگەنىڭ ءبىر سالاسى بولۋى كەرەك. نە نارسە بولسا دا العاشقى قادامنان، ۇمتىلىسىنان، نيەتتەن باستالادى عوي. نيەت-پيعىلىڭ دۇرىس بولسا، ءوزى ءارى قاراي ءبىر جولعا تۇسەدى. ەڭ باستىسى، باستايىق! باستايىق تا، تاستايىق بولماسىن! ادەمىلىك، ارلىلىك تەك ويۋ-ورنەككە بايلانىستى ەمەس. سول ناقىشتىڭ استارىنا بايلانىستى. ءوز قولىمىز ءوز اۋزىمىزعا جەتكەندە، ەتەك جەڭىمىزدى جيعان ءسات تۋعاندا كەزدە ءبىزدىڭ مىندەتىمىز، بارىمىزدان ايىرىلىپ قالۋ ەمەس، ءبىزدىڭ ميسسيامىز وسى ۋاقىتقا جەتكەن مادەنيەتىمىزدى، ءسالت-داستۇرىمىزدى ساقتاۋ جانە ارقالاعان اماناتىمىزدى وزىمىزدەن كەيىنگى ۇرپاققا امانات ەتىپ تابىستاۋىمىز قاجەت. «امانات-اماناتقا جاساما قيانات» دەگەن اتالى ءسوز بار. ويۋدا تۇرعان ەشتەمە جوق. ەڭ باستاسى قىزدارىمىز، جاستارىمىز، ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاق ءوز ءتول مادەنيەتى مەن سالت ءداستۇرىن قۇرمەتتەپ، ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاپ، بىزدە دە بار مىنەكەي، ءبىز وسىنداي ۇلتتىق دۇنيەنى الىپ جۇرە الامىز دەپ، جان دۇنيەسىمىن ءتۇيسىنۋى كەرەك. ءداستۇر باستالعانى وتە قۇبا-قۇپ. كىشكەنتاي بولسا دا شاشتاي تالشىققا ىلىنگەن، سونىڭ ءبىر سۇلباسىن ۇزبەي، الىپ كەلە جاتقان جول بار بىزدە. سول سۇرلەۋدى سارا جولعا سالۋ، سارا جولدى دارا جولعا سالۋ ءسىز بەن ءبىزدىڭ مىندەتىمىز. بۇل اكسيا ونەگەنىڭ باستاۋى بولۋى كەرەك. سول اكسيانىڭ سالت-داستۇرگە ساي كيىنۋ، ءار قازاقتىڭ ماقتانىشىنا اينالسا، ونىڭ باستاۋىندا بىرەگەي قارا شاڭىراق قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى تۇرسا، تەك قانا ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ەمەس، قازاق قىزدارىنىڭ دارەجە-دەڭگەيى وسكەندىگى دەپ ويلايمىن. تاريحى تەرەڭگە بويلاعان، سۇراپىل سوعىس، قيىن كەزەڭدەردە اشىلعان، قازاقتىڭ دانالىعىنان، قازاقتىڭ اردا ازاماتتارىنىڭ قازاقتىڭ قىزدارىنا دەگەن ءۇمىتى مەن سەنىمىنەن تۋعان قارا شاڭىراقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ءمان بەرىپ وتىرعاندىعى قۋانتادى»، دەدى ع.قايداۋىل قىزى.
قازاق قىز بالانى تەك شاڭىراقتىڭ شىراقشىسى عانا ەمەس، ۇلتتىڭ كەلبەتى دەپ بىلگەن. وسى اتالى ءسوزدى ءاردايىم ەستە ۇستاعان قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى قىز تاربيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى. ويتكەنى مۇندا وقيتىن ستۋدەنتتەرىنىڭ دەنى – قازاق قىزدارى. «ۇلت دىڭگەگىنىڭ بەرىكتىگى ۇلتتىق تاربيەدە جاتقاندىعىن» تۇسىنەتىن، «ۇرپاقتى تاربيەلەيتىن دە، قوعامدى قالىپتاستىراتىن دا انالار» دەپ بىلەتىن قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنت قىزدارعا زاماناۋي ءبىلىم بەرۋمەن قاتار، ادامگەرشىلىك، يماندىلىق، پاراساتتىلىق، ەلجاندىلىق، ۇلتتىق تاربيە مەن وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى جاستاردىڭ بويىنا ءسىڭىرىپ كەلەدى.
ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا «قىز قىلىعى»، «بۇلبۇل قىزدار»، «شەبەر قىزدار»، «نازقوڭىر»، «ىزدەنىس»، «ءىنجۋ-مارجان»، «ءۇمىت» جانە ت.ب. ۇيىرمەلەر جۇمىس جاسايدى. ستۋدەنتتەردىڭ مادەني تانىمىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ءتۇرلى كەشتەر ۋنيۆەرسيتەت كولەمىندە، فاكۋلتەت اياسىندا جانە توپ ىشىندە جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلەدى. «ءومىرى ۇلگى جاستارعا» اتتى جوبا اياسىندا ەلىمىزگە بەلگىلى تۇلعالارمەن، ونەر، قوعام قايراتكەرلەرىمەن، كورنەكتى عالىمدارمەن، بەلگىلى اقىن-جازۋشىلارمەن كەزدەسۋ كەشتەرى وتكىزىلىپ تۇرادى. مۇندا سونىمەن قاتار، «قازاق ارۋى» ارنايى كۋرسى جۇرگىزىلەدى. كۋرس جاھاندانۋ ۇدەرىسىندە ۇلتتىق مۇددەنى جوعارى قويا وتىرىپ، ءسالت-داستۇردى باعالايتىن، ەتنومادەنيەتتى، مىنەز-قۇلقى مەن ساناسى ۇلتتىق دىلمەن ۇشتاسقان، كاسىپتىك-پەداگوگيكالىق ءيميدجى قالىپتاسقان زيالى ايەل تاربيەلەۋگە باعىتتالعان.
